668 — 
de bladeren, bij vergelijking van de afzonderlijke boomen, onder¬ 
ling sterk af; reeds op het oog valt het op, dat de eene boom 
veel kleinere bladeren bezit dan de ander. 
In een aanplant van ongeveer 160 excelsa-boomen op de on¬ 
derneming Medinie (Bodja bij Semarang) nam ik van een paar 
boomen de cijfers op. Bij een kleinbladig type vond ik als 
afmetingen voor een der grootste bladeren 20 cM. bij 10 cM- 
bij een grootbladigen boom mat ik een blad van 47 cM. bij 
20 cM.; bij een paar andere 40 cM. bij 20 cM. en 37 cM. 20 cM. 
Het verschil tusschen de bladeren van beide boomen bedraagt 
dus meer dan het dubbele; daarbij zij nog opgemerkt, dat het 
kleinbladige type er kerngezond uitzag en van gelijken leeftijd 
was als het grootbladige. Niet alleen de afmetingen, ook de vorm 
der bladeren varieert sterk; in bovengenoemden aanplant kan 
men, wat dat betreft, allerlei typen onderscheiden; de meeste 
hebben langwerpige, andere breede, ronde bladeren, terwijl bij 
sommige het bladtype sterk op dat van Liberiakoffie gelijkt. 
Er bestaan echter eenige duidelijke verschillen tusschen de beide 
soorten. 
Met eenige cijfers kunnen de variaties der bladkenmerken nog 
nader toegelicht worden; zij zijn ontleend aan moederboomen uit 
den aanplant in den proeftuin te Bangelan. 
Voor moederboom No. 11 werd als gemiddelde bladlengte 
gevonden 14.56 cM., terwijl bij moederboom No. 72 de gemid¬ 
delde lengte 28.51 cM. bedroeg, of bijna dubbel zooveel. 
Ook de vorm van het blad vertoont sterke verschillen; het 
blad is gewoonlijk breeder en meer afgerond dan van Liberia- 
of Abeokutakoffie. De gemiddelde breedte wisselt af tusschen 
8.9 cM. voor moederboom No. 11 en 15.7 cM. voor moederboom 
No. 89. De verhouding tusschen beide afmetingen, waardoor dus 
tevens eenigszins den vorm van het blad wordt aangegeven, 
loopt uiteen van 1.67, bij moederboom No. 89 tot 2.64 bij moe¬ 
derboom No. 12; gewoonlijk blijft het cijfer onder 2, bv. bij 
moederboom No. 11 met 1.74, moederboom No. 92 met 1.91, 
moederboom No. 33 met 1.92. De excelsa-koffie heeft dus betrek¬ 
kelijk breede bladeren. Het materiaal, dat bewerkt werd, is nog 
