— 669 — 
te weinig omvangrijk om uitersten voor de kenmerken te ver¬ 
melden; slechts zij er hier op gewezen, dat men bij grootbladige 
excelsaboomen niet zelden bladeren van 40 — 45 cM. lengte kan 
vinden 
Over het algemeen zijn de domatien bij excelsakoffie minder 
sterk ontwikkeld dan bij Liberia, dikwijls ontbreken zij geheel. 
Verder is bij excelsakoffie het vlak van de bladschijf effen, ter¬ 
wijl het bij Liberia min of meer gebobbeld is. De bladsteel is 
dik; de lengte ervan wisselt af tusschen 12.2 mM. (bij boom 
No. 33) en 22.9 mM. (bij boom No 89). Voor den bladtop werd 
een gemiddelde lengte gevonden van 10 — 11 mM.; als uitersten 
kwamen voor 8.1 mM. (bij boom No. 11) en 15.1 mM.-(bij boom 
No. 33). Men houde echter in het oog, dat dit slechts voorloopige 
cijfers zijn. 
Het aantal nerven hangt met de grootte van het blad samen; 
bij Coffea excelsa wisselt het af tusschen 6 en 10. Aan de 
bovenzijde is het blad donkergroen gekleurd en eenigszins glim¬ 
mend ; van de onderzijde is de kleur lichtergroen, dof, en iets 
blauwachtig getint. De poepoes is bij de boomen op Java (alle 
nog jonge boomen) gewoonlijk rood gekleurd. Het groene deel 
van stam en takken en ook de bladsteelen zijn bij excelsa 
grover dan bij Abeokuta-koffie. 
De takken staan op vrij grooten onderlingen afstand langs 
den stam; ook wat dit kenmerk betreft, bestaan er sterke ver¬ 
schillen tusschen de afzonderlijke boomen. Over het algemeen 
zijn de grootbladige typen ijl gebouwd, meestal ijler dan Liberia, 
terwijl de kleinbladige een meer gedrongen bouw vertoönen. 
De hoek, dien de takken met den stam maken, verschilt even¬ 
eens; de gedrongen kleinbladige typen zijn steiltakkig, terwijl 
bij de ijler gebouwde grootbladige boomen de takken zich in 
horizontale richting wijd uitspreiden, dikwijls eenigszins naar 
beneden gebogen zijn. Stam en takken zijn met een grijsachtige, 
in de lengterichting spletige schors bedekt. De groei van den 
stam is opvallend vlug, zooals uit de hieronder volgende cijfers 
blijkt. Tweejarige boomen van 2.80 en 2.75 M. zal men bij andere 
koffiesoorten niet licht vinden. 
