— 673 
tin gen van de boonen in de hoornschil waren; lengte 11 —11.5 
mM.; breedte 8 mM.; dikte 7 mM. De excelsa behoort dus onder 
de kleinboonige koffie’s. Dit is in overeenstemming met de be¬ 
schrijving, die Chevalier ervan geeft; voor ik die in het kort 
mededeel, wil ik nog even er de aandacht op vestigen, dat 
men bij excelsa-koffie weer gelijksoortige variaties vindt in de 
kenmerken der vrucht als bij Liberia-, Abeokuta- en stenophylla- 
koffie. De straks genoemde vier bessen waren van eenzelfden 
boom afkomstig en vertoonden dus alle ook hetzelfde type. Bij 
de onrijpe bessen van den aanplant in den Cultuurtuin nam ik 
duidelijk verschillende typen waar. 
Zoo waren zij bij boom No. 3 breed, aan het onder- en boven¬ 
eind afgeplat, en met een kleinen, vlakken discus voorzien, waar¬ 
onder de vruchtschil een kleine verhevenheid vormde; bij boom 
No. 8 zijn de vruchten langwerpig, onderaan afgerond met een 
grooten, kegelvormigen discus voorzien, die het grootste gedeelte 
van het bovenvlak in beslag neemt: bv. bij een bes met een 
breedte van 11.5 mM. had de discus een doorsnee van 8 mM. 
Bij boom No. 10 vond ik breede bessen, met de grootste breedte 
ver boven het midden, en een kleinen, vlakken discus met een 
doorsnee van slechts 3.5 mM. 
Van de boomen in den proeftuin te Bangelan kon in 1908/09 
reeds eenig product worden ingezameld; de bij de bestudeering 
der bessen gevonden cijfers toonen aan, dat men bij excelsa- 
koffie, op dezelfde wijze als bij Liberia, weder sterk uiteen- 
loopende typen vindt. Zoo werd voor moederboom No. 92, een 
grofboonige- type, voor bessen van gemiddelde lengte als afme¬ 
tingen gevonden: 
Lengte 
Breedte 
Dikte Discus 
(alles in mM.): 
19 
18 
16 
6 
19 
19 
17 
5 
19 
19 
17 
6 
20 
20 
17 
6 
20 
20 
18 
6 
20 
21 
19 
7 
bessen zij 
n iets 
langwerpig 
van 
vorm. Het gemiddeld 
Med. Dep. v. Landbouw 11. 
43. 
