— 127 — 
au kovrataj per la kulturejoj, centojn da kranioj, tuj rompataj, 
enterigataj au portataj al la komuna ostejo. Neniu sin intermetas 
por ilin kolekti. 
La stranga malklereco de la laborista franca klaso — kaj ec de la 
aliaj — pri l’antropologio ne estas la sola kaüzo de tia Vandala kon- 
duto, kaj mi povus nomi urbojn, kie la estraro enfosigis la ostojn kolek- 
titajn kaj metitajn en muzeoj. Tiuj dokumentoj estas timigilo por la 
virinoj kaj ofendilo por la malsprituloj. 
Ce tiaj kondicoj oni estas felica eltrovi ian malnovan ostarejon, au 
ian kraniaron savitan de ia prudentulo. Car mi sciigis pri la ceesto en 
Angers de tia kraniaro, mi iris tien por gin stutadi ; sed jam nur res¬ 
ta joj restis. 
Okaze de publikaj laboroj sur la place du Ralliement, la cefa placo 
en Angers, oni trovis malnovajn tombejojn, la unuan el la v a -vi a jar- 
centoj, la alian el la xn e -xiv e , kaj kelkajn tombojn pli novajn, sed el 
antaü la franca Revolucio. D ro Farges, fervora antropologiisto, kolek- 
tis multajn kraniojn kaj eldonis preparan artikoleton, el kiu rezultas 
ke li havis en manoj almenaü 114 kraniojn, ke ilia kapa indekso 
estas proksima je la indekso de la nuna logantaro, sed ke la plej 
malnovaj estas pli longkapaj ( Anthropologie angevine , in Bulletin de 
la Soc. médicale d'Angers, 1893). 
La pli plena verko, kiun anoncis D ro , sajne neniam aperis, nek li 
lasis post sia morto manuskriptojn. Pri la kranioj mem, tiujn ci mi 
povis retrovi, 
La Muzeo de la Medicina Angers’a Lernejo enhavas 11 kraniojn, 
kun sciigoj (surskribajoj sur la osto mem au difektitaj surskribetoj). 
Les kranioj devenas el la « placo de Ralliement » kaj prezentas nume- 
rojn, kies la plej alta estas 32. Tri estas surskribitaj xn-jarcentaj,unu 
vr-jarcenta, unu xvn-jarcenta, unu ne estas datumita, sed gi estas 
malnova. La kvin aliaj estas kredeble samdevenaj : unu estas v-vi- 
jarcenta, |ri kredeble samdatumaj, alia malnova ne datumita. 
La Muzeo de Natura Historio enhavas 7 kraniojn el xn a -xiv a jar- 
centoj, devenantaj el la Saint-Denis’a tombejo, kaj 5 Merovingajn 
kraniojn el la placo de Ralliement. Ili estas kolektitaj kaj al la Muzeo 
donacitaj de S° Préaubert, prezidanto de la [Scienca Societo de 
Angers. 
Sume, 23 kranioj. La 11 kranioj en la Medicina Lernejo sajnas esti 
la tuta restajo de la Farges’ aj kolektoj. Se el 114 oni deprenas 11, 
restas 103 kranioj almenaü, kiuj malaperis de la morto de D ro Farges. 
Cu ili estas en la katolika Universitato x au en ia kolekto ekster 
Angers? Cu ili estas kase enfositaj,kiel la kranioj delà Arles’a Muzeo? 
Cu ili estas elportitaj, kiel okazis en Montpellier, de medicinaj 1er- 
nantoj dezirantaj ornami sian kamenan marmoron per mortkapo kun 
bêla pipo? mi ne scias. Mi konstatas nur ke unu el la plej grandaj kra- 
niaroj utiligeblaj por la historio de la franca logantaro ne estas plu 
retrovebla. 
La restantaj kranioj prezentas, rilate al la kapa indekso, la samajn 
rezultatojn, kiujn D r trovis por la tuta kraniaro. Oni do povas pensi 
ke tiu malgranda aro prezentas sufice guste la mezan kvanton; sed 
se oni volas pristudadi aliajn karakterajojn, aü distingi la seksojn, 
aü apartigi jen la mezepokajn, jen la plej novajn kraniojn, la nombro 
estas ne sufica. 
La meza kapa indekso de 9 merovingaj viraj kranioj estas 76. La 
indekso de la ununura virina kranio estas 78.30. La plej malgranda 
indekso estas 71.50, la plej granda 81.71. La meza longeco de la viraj 
