S. Lsb. cie 
'Cen. An. 
EZC, XLT. 
B I B L I A N AT ü R A E, i,* 
Rem ita , Ut ckre intclligi queat j nequaquam ; efie ingeheelde vervorming up te leggen^ ehde ver-i 
fiaanhaar te rnaaken; foo iji dat hy de natuurelyké 
valens explicare. 
Ut HarVei de tranfmutatiöne Infedo^ 
rum opinionem, quantumvis ne vel corticem 
ipfiLis rei attingat , perquam tamen ingenic- 
lam , tanto facilius intelligamusj fimulque in- 
notefcat, quam mifere illico & graviter aberre¬ 
mus , ubi 5 neglcótis argumentorum , quae ab 
experimentis rerum fuppeditantur , ponderi¬ 
bus , folius noftri ratiocinii dudfcum (equi¬ 
mur : ipfifiima verba, quae totum Ejus de hac 
tranfmutatiöne commentum compledluntur, 
huc tranferibemus, prout in Libro Ipflus ** le- 
ffuntur. 
Duplici modo ^ ait, aliquid ex aliquo {^tanquam 
ex materia ) fieri , idqtte tam arte , quam natura , 
ac praecipue in generatione Animalium^ ohfervavimus. 
Alter ejl, 'cum ab aliquo exifiente fit; veluti ex 
ligno y Ic&us i ex lapide yfiatiia: cum nempe tota fu¬ 
turi opificii materia jam eXtite'rit , antequam in for¬ 
mam producatur y aut operis aliquid inchoetur. Al¬ 
ter autem modus cjl , cum materia fimul &■ forma¬ 
tur y & fit. Quemadmodum igitur opera duplici mo¬ 
do ab arte perficiuntur; altero nempe , cum materiem 
jam paratam artifex fcat , dividit , 0" detrahendo 
quod fuperflmm efi y imaginem relinquit y ut ftatua- 
rius facere flet; altero autem y cum figulus eandem 
imaginem ex luto addendo fiv e augendo, ér figuran¬ 
do format , fimulque materiam parat , praeparat , 
aptat y & applicat {atque hoc padlo imago potius 
fisBa quam fiila dicitur ) .• ita pariter in generatione 
Animalium ; quaedam ex materia prius co&a ér auEla 
fi rmantur y ér transfiguramur y omnefique partes fi¬ 
mul Metamorphofin oriuntur y ac dijiinguun- 
tuTy perfeEiumque Animal enaficitur: quadam vero, 
faBa parte una prae altera y ex eadem materia pofiea 
fimul nutriuntur y augentur y ér formantur; habent 
fi^- partes alias aliis priores ac poflerioresy eodem- 
que tempore ér augentur ér formantur. - Horum fa¬ 
brica a parte tinay tanquam ab origine incipit y ejuf- 
fue ope reliqua membra adfcifeimtur: atque haec per 
Epf. 
verandering , foofe in der daad is , f e en e maal ver-^ 
donkert ende vervalfl. 
Dan op dative fyn gevoelen van de vervorming y dat 
fieer aardig is, hoewelfeifis niet overeenkomende met 
de fcorfe der fuiken y te heeter verfiaan moogen-, ende 
ook met eenen fen hoe ellendig ende grof Vóy koömen 
te dwaaleUy alswe de overredende ondervindingen der 
faaken verlaatende y alleen ons verfiant koomen te vol¬ 
gen ; foo is V datwe fyn gantfiche gevoelen , ontrent 
deefé verandering , hier hy fullen feilen , ende het 
fièlve tot Voldoening van onfe lantsgenocten , van 
woort tot woort vertaalen. Syne woorden dan luy^ 
den in fijn boek van deTeellng der Dieren y aldus. 
” Op tweederhande manier {fegt hy ) hebben wy on^ 
dervonden iets uyt iets {gelyk als uyt een fioffe) te 
Werden , ende dat foo wel door de kiinfi als door de 
natuur y vooiimmentlyk in de teeling der Dieren. 
De eene manier is , als '‘er iets wert uyt iets dat 
voorweefient is ; gelyk als uyt hout een bedfiedSy 
uytfleen een heelt; wanneer namentlyk de gantfiche 
ftojfe van "’t toekomende gehou voorwe fint geweefl isy 
voor al eer het tot fyn gedaante gebragtwert, ofte 
éerdatter iets van '’t werk begonnen wert. De andere 
” manier is , wanneer de fioffe tegelykgedaante ver-i 
” krygtyCn wort. Gelyk dan op tweederhande maniey 
” door dekunjidewerkenvolmaaktwerden; door de ee- 
” nenamentlykyals de kunjlenaar de bereide fioffe fiiyt^ 
ende aftrekkende wat overvloedig is,het heelt daar 
” uyt overig laat , gelyk een beelt-houwer pleegt te 
” doen: door de andere maniery wanneer een potte- 
” bakker, ofiboet-feerder, het felve heelt uyt kley , 
” daar hy doende, ofte het vermeerderende , ende ge- 
” da ante gevende, hoetfert of vormt; ende te gelyk 
” de fioffe maakt , bereit, voegt, ende toepafi ofte 
” verwerkt { ende op deefe Wyfe Wort het heelt bequa- 
” mergefegt gemaakt te fyn, als geft alt e ende fatfoeii 
” gegeven;) fo van gslyken in de teeling der Die- 
” ren; fommige worden Uyt eenfiofféfi zworen be- 
” reyt ende voltoit gefialteniffe gegeeven y endever- 
” andert van de eene gedaante 'inde andere; ende al ds 
” de el en worde;; te gelyk door vervorming (Meta- 
” morphofis) gehoor en , ende onderjeheiden , en dé 
’ daar groeit een volmaakt dier uyt; maar anderé 
” Dieren, het eene deel vervolgens naadt andere ge-^ 
” 7naakt fy^ide, die worden namaals uyt defelvefloffé 
” te gelyk gevoet y vermeerdert ende gedaante gege- 
” ven; fy hebben 7iatnclyk e enige deeleUy die vroeger 
” en fojnmige die laater gemaakt fyn als de andere, 
” ende op defelve tyt Wordenfe vermeerdert en de ge- 
” daante gegeven. Deefer Dieren timmeragie be- 
G gint 
