J o A N N I S S WA M M E R D A M M 11 
334 
baeos Mares proferant j quae vero ejufmodi 
Cornu deftitutae funtjfempcr in Foemellas cx- 
crefcant. Atque haec certifhma funt indicia ex¬ 
terna , quibus fexum horumce Animalculorum 
internofeere licet. Accedit, quod Mares mino¬ 
re femper, quam Foemellae, corpore, binis autem 
majoribus & elegantioribiis gaudeant Corni¬ 
bus j quorum apices praepilati funt, atque. 
Animali volante, haud aliter, ac libri, qui a- 
peritur, folia, fefe difpandunt : id, quod in 
Scarabaeorum nonnullis vilu quam maxime 
mirabile eft. Quum vero in Mare aeque, ac 
Foemella, notabilia quaedam occurrant utrique 
communia; haec prius defcribara, poftmodum 
ad peculiares tranfiturus partes , quae fexus 
differentiam conftituunt. 
Partes, utrique communes,funt primo Pun¬ 
cta refpiratoria, forinfecus collocata: fecundo 
Oculi Cerebrum: tertio Fiflulae pulmona¬ 
les atque Veficulae pneumaticae; tandemque 
Cor. Partes, alter utri peculiares, funt Cornu & 
partes Genitales in Mare ; Ovarium vero in 
Foemella. Ifthaec nunc omnia ordinate & fuc- 
cindte defcribam. Quantum vero adtinet ad 
lingularem omnium tam externarum quam in¬ 
ternarum, quibus hi Scarabaei gaudent, par¬ 
tium defcriptionem; tum ad eorum mores, vo¬ 
landi modum, fonitumque, quem alis fuis ex¬ 
citant; deinde ad alimentum, quo utuntur, vi¬ 
taeque longitudinem vel brevitatem, êcquouf- 
.que noceant, nec ne,atque alia ejufmodi:haec 
ego omnia nunc intacta relinquam; tum quia 
nondum penitus explorata mihi funt; tum quia 
multiplicibus hifcc rebus inveftigandis, depin¬ 
gendis, & defcnbcndis, delafliitus fura; lon- 
giflimo enim temporis fpatio ad fingula iflhacc 
perficienda opus mihi fuit. Nec fane talia ri¬ 
te exfequi quifpiam potefl, nifi cui datum efl 
iis folis omne fuum otium impendere. 
Inter ea, quae cxtrinfecus in Scarabaeo con- 
fpicua funt, maximam merentur animadverfio- 
nem Pundta refpiratoria; quae quidem nunc 
defcribam atque icone repraefentabo, prout in 
uno faltem Scarabaei latere naturaliter difpo- 
lita funt: utrobique enim fimili fitu & fabri¬ 
ca gaudent. Diferepant ea notabiliter ab illis, 
quae in Verme dantur : namque heie alio at¬ 
que alio ordine juxta fe mutuo digefla, &; 
nonnihil obliquo ac declivi fitu verfus fe in¬ 
vicem collocata funt; ut hinc alterum quoque 
altero altiorem in corpore locum occupet. 
Praeterea etiam magis ovata funt, multo pro¬ 
fundiora 5 magifque excavata fcrobiculis 
qua- 
nieten hebben, aïtyt in Wyfkens vergroeien. Dal 
fekere nytveendige tekenen (ijn , om deefe Dierkens 
te onderkennen. Waar bj nog komt f dat de Manne* 
kens altyt kleender van lichaam Jijn , en tvcee groo~ 
ter en cierelyker Hoornen als de Wyfkens hebben , 
die op haare punten een knop hebben , en die haar 
open/etten, als hy vliegt , gelyk als een hoek met 
bladeren , dat men op (laai: dat in fommige Schalhy* 
ters voonder raar te fien is. Mlaar alfoo in 
het Manneken en het Wyfken eenige aanmerke- 
‘yke faken te fïen fyn , die fy beyde gemeen heb¬ 
ben, foo fal ik die eerfi befchryven; en daar naa 
fal ik tot de particuliere deelen overgaan , door de- 
Vielke fy van malkmderen onderfchey den voor¬ 
den. 
De deelen , die Jy gemeen hebben , fyn voor eerfi 
de Ademopeninge?}, die uytvaendig fyn. Ten tvoee- 
dendeOogenen Herfenen-, Ten derden de Longpypen 
en de Luchtblaasjes; en eyndelyk het Hart. De par¬ 
ticuliere deelett Jyn de Hoorn en de Teel-leeden in 
het Manneken; en dan de Eyerftok in het Wyfken : 
dat ik nu alles ordentelyk en kortelyk befchryven 
fal. Maar voat de particuliere be/chryving van al¬ 
le de uytvoendige en inwendige deelen in defe Schal* 
byter aangaat; als ook haare manieren, haarvlugt, 
671 haar geluyt, dat fe met de vleugelen maaken t 
nefens dan tneede haar voet fel , haar fchadclykheid.j 
en onfchadelykbeid, haar larg oj kort leeven , en fo 
voorts; dat Jal ik alles daar laaien; foo om dat my dat 
alles 7wg 77iet bekent is; als otn dat ik afgefooft hen 
van deefe tnenigvuldige faken te onderjoeken, te te* 
k672671, cn te befchryven: daar een feer la7ige tyt toe 
van 7ioden is geweefi. En 72ie7nimt is dit ook tnogelyk 
te doeti,als die alle fyn tyt daar alleen in kan bejieeden. 
Het optnerkelykfie , dat uyterlyk in de Schalby* 
ter dan te fenis, fyn de Adetmpeningen ; dewelke 
iktiufal befchryven en verheelden, foo als Jy natuu- 
relyk haare ptuatie in de 2'orren hebben, en dat 
aan een zyde , otn dat die van de andere fyde daay 
meede overeenkometi, en van het felve maak fel 
fyn. Sy verfcheelen tnerkelykvati die in de Wurtn, 
in dat Jy veranderlyk tiaa titalkanderen toe gefit 
fijn, en een weynig fchuyns en hellende geplaatfi 
worden , foo dat ook de eene hoger als de andere op 
het lichaatn gejielt is. Nog fijn fy ovaalagtiger en 
veel dieper , en ook bolder ettde kuylagtiger in de 
T')rren,alsinde wurmen.Haareope72ingen,naa binnen 
in het lithamn^ fijn ook veel wyder en ruymcr,als men 
die 
