'Sitt/fc. 
'Hefperici* 
malum .. 
Juream 
malum- 
Hermo' .nv- 
„V upttale 
N 01 >rt art¬ 
iebatur. 
Jpulei opi¬ 
nio. 
Crttum. 
Pamph.not. 
Locus. 
Ci/romela. 
Menja ci¬ 
trea. 
Oramm.tt. 
error. 
Citrus a- 
ha Vlin. 
Malus 
Medica. 
Jtrogi. 
M alus me¬ 
dice a- 
Cedrame- 
la. Citro¬ 
en fla. C i. 
(rea mala. 
Cuna, 
4 ranlia. 
HISTORIAE PLANTARVM. 
adhocrefpiciamus,dc Auraficiis Pomis videantur 
intclligendj, mfi quis malit probare rationem A- 
thenxi, nonideb abftinuilfe Veteres aCitriorum 
e fu, quod non fuerint edulia, fed quia in alium v 
potius 
fum, tanquam rem magni pretii > potius adfer- 
uanda duxerint. Hodid faucibus Sc ftomacho o- 
mnia proftituta, ettamquc margariti & aurum,fi 
modo fuflicerent. Manet tamen ea difficultas ex 
Diofc. qua femen Piri Citromelis inelTe fcribit:in 
qua comparatione vel falli, vel faneliccntiolnis 
pronunciare potuit , nili mendum lit in Codi¬ 
ce. 
An vero Aurea vel Hcfpcrica malacognita fue¬ 
rint Columell^Se quo nomine haud obuium in¬ 
dicatu , meminit ille quidem Aureorum malo¬ 
rum ad Hefperidasin i.cap.lib.z.de re ruit. Sed 
longe alio fignificatu per aurea enim mala fe¬ 
cundum antiquam confuetudinem , Capras & 
Oues quas Hercules in Griciam exportatur, in- 
tcJligifcribit.Ea enim inquit, fu a voce Grxci ap¬ 
pellarunt toJXct.Habes ergo Aurea mala quaternis 
incedentia pedibus. 
Sed quid Rccenriores quoque fcribant nunc 
videamus. 
Ac Hermolaus quidem nouas nobis iniicit dif¬ 
ficultates. Nam is , poffquam ex Iuba dixilTet, 
primum Hefperidum & Hefpericum malum ab 
Hercule tranflatumin Griciam, & Aureum ma¬ 
lum vocatum, addit: :fibi videri de iisVirgilium 
incellexifle,cumdixit. Aurea mala decem :[ fcd 
hic opinio refutatur cap. de malis Cydoniis. ] 
Nuptiale pomum intelligi hoc volunt , qui edi¬ 
tum i tellure fabulantur, nuntiato Iouis&Iuno- 
nisconmibio. Non mandebatur [inquitidem ] 
pomum Thcoph. itate, fed ne Plinii quoque,[vt 
arbitror.] Plutarchi certe auorum memoria gulta- 
batnemo, [ vt iam cx Achen.di&um, ] Nunc a 
Palladiifer^ temporibuspromifcuum expetimus 
eoe ni s. v 
Quanquam Afflens negauit eandem clfema¬ 
lum Aflyriamfiue Mndicam , quod Citrus exi¬ 
guum e flet genus arboris , Medica vero, vt Maro 
Icribit,ingens. 
Pamphilus Citrum Critum a Romanis etiam 
dici,parum peritus homo fcripfit. 
Nunc tranflaiitia &triuiahs fere arbor, vt plu¬ 
ribus generibus Citreta Itali! fere tota germi¬ 
nant fceliciter, quamcunquc imaginem redden¬ 
tia. Hic ex infitionc Mali quoties proueniunt 
Ciuomcla proprie dicuntur ab aliquibus. 
Menfe Citrei Veteribus & Plinio decantati, 
prifcrtimCiceroniana, non fuerant ex hac Ci- 
tro:decipiuntur Grammatici, quicunque id arbi¬ 
trantur. 
Plinius: Alia, inquit, [Citri] eft arbor eodem 
nomine malum ferens , exeeratum aliquibus. 
Quod &. fcnfilleMacrobius videtur : hodieque 
Mauritani malum Medicam ,& pomum eius Atro- 
gi vocznt, \Trogetc vocabulo parum deflexo : a- 
lioquin7?4)>«7ii-, non,quia mandi pollet, fed y&f 
eiwppa.w, quia mandi non poflir,appellatum cen- 
fuerim. Malum quoque Mediceam in Mauritania 
fuiife certum eft, cum plena fint Poetarum omnia 
volumina. 
Marcellus apud Antiquos non Csdromcla fed 
Citro mela, quali Citrea mala legendum efle vult: 
nihil enim Citro efle cum Cedro : & & Romanis 
Citria hic vocari,iampridem receptum efle. 
Non line ratione dubitat Manardus,anTh e o- 
phraft.permali Perfici & Medici aiborem Citra 
ferentem intellexerit,an vocata Arantia: necfci- 
ri hoc polle ait , quia proceritatis arboris non 
meniinit,qux his magna, illis ita pauia,vt arbutte 
potius videripolfint,quam iuftiarbores. Sei 
nec figuram pomo dedit, quxin Arantio oibicu- C-v.Hv j 
laris,in Citro oblonga eft. a!:s •. | 
Virg.in Georg. & verfibus quidem fuprapro- c '/‘ r \ J 
pofitis , fub Medici arboris nomine ferentem 1 ^ ,// ' I 
Arantia defcripfifle videtur. Ac Diolc.codem no- dna Ag¬ 
mine vfus, non eadem cum Virgilio, hoc eft, A- f uorum ..v| 
rantium,fed Cierium intellexit. Gal.proculdubio a 
intelligit quod Diofcor. carneiii quippe edi dicit, ^ )/; I 
licuticorcicem,quodde Arantio intelligi nequa- tiemm.t | 
quam poreft, carnem vel non habente , vel fi ha- ■> « 4 J 
bet, non talem,qui mandi poflir. 
Auicenna de Citro eadem feribens , qui Dio- 
fcor.& Gal.oftendit,non de alia re fcripfillc^quhin 
de qua illi. 
Ruellius Virgiliana & Pliniana de malo Medi- 
caferipta , omnia cum Theophrafto conuenire 
tradit. 
Palladii diligentia in Italia primum coaluit: 
liuncfolers imitata poftencas eam GalliiHilpa- 
nixque communicatu't. 'Differcn- 
Culcus [ vt idem ait ] mangonium in plures di- ri*. 
geflitformas, ita vt remiffiori fapore vehemen- 
tiorique :itemdilutiori'faturatiorique colore dif¬ 
ferrent. i. Quxauii colore relucent Poma Au- \ 
rcngia vulgus appellat.i.Qux ex viridi in luteum 
languefcunt Citreala Sc tandem Citrula nomi- Citreda. 
nantq.Que ouata fpecie turbfnatur& luteo colo¬ 
re nitentOrr4«ff«/./,priuatim Citrea vocanc.^S 1 
herbaceo colore virent Limones dicunt. 5. Si pri- 
grandia modo Melonum orbiculata/iicie tur¬ 
gent Poucena vulgo , qurfi :ere,i , vel potilis Ci- Poucena. 
trea jionu dicunt. Citrum porro dnuui generum Citnduo. 
idemferibit ; vnumCedrr, ex qua mcnfi dedo- w 
lantur : alterum Citri eius cx qua malum Medi¬ 
cum prodit. 
Ac paulo ante oftenfiim, Cedro vel Cedrio ni¬ 
hil cum Citrioellecom nunc , tk. ex illa, non ex 
hac tabulas para-1, vt (pedalius doccbicur fuo lo¬ 
co. Quivero Veteres de malo Medico feu Per- 
fico fcribwnt, odorat^elle, vcftes confemare,ve¬ 
nenis refiftcre,perpetua viciflitudineflorere. at¬ 
que fuccrefccre , de nolhace Cero dici, cuideru. 
tiils efle ait Ruellius quam vt probari defidcrec. 
Porrbfipius iam citata illa nomina , Medicum 
malum, Allyriuni, Perficam, C trium, Cedroma- 
lusi, & Citrinum grande oblongum &c. pro- 
mifcue ab authoribus Rccentioribus vfurpantur. 
Sic Cordus, primi flis iis nominibus: fune huius 
generis,'[inquit] Limones , Poma Adami&A- 
rengia. Habetur xnigmat:cum de his malis car-r 
men,quodeft: 
Medica mala quidem nec mala,nec medica. 
Botanicorum dilige mi (Iimus Clufius ex H;- J' Ia * oru,n ' 
fpanorumfententiaiic tradit. Medicorum malo- ruVdlff.- 
rum fune varia genera : Alia enim H.fpanis Odras renrii 
dicuntur, alia Limons s, alia Lwi{ti,z\\a.tfuranias } alia Clu/Io. 
Ter amat. 
Qux Citria fiucCidrasfert, Cidreradi&a, bre- c,,r '* de- 
ui trunco eft, longis ramis firmis, craflis & acutis I cr, ?‘ 19 ' 
fpinis,foliis magnis, latis, & per ambitum ferra¬ 
tis aliquantulum. Fruttum fere magnum tk ob¬ 
longum, Mclopeponis amphtudineminterdum 
iquantem , cortice per ihaturitatem flauefcente, 
dcnfa carne, candida, firma & eduli, nullo fere 
interiore fucco : odor mali fragrantiffimus: flo¬ 
res fune candidi , fipiuftu!^ forinfecus purpnra- 
fccntcs, odorati. Semper hic aut floret velfru- 
ctuonuftaeft. Suncqui frinftumnalcencem figu- 
linis formis varias figuras exprimentibus indu- 
dunc,atque ica-celinquunt donec ftuttus maturi¬ 
tatem 
