sS 
HISTORIAE 
flet. 
fornminnlis peruro, quippe quo 1 gemellum vi 
der/ poilic, maiori Laureo,acuminato , neccrena- 
to, alio ceu corculo fubiccto. Flos vC&frudtus 
fragrantis odoris , [ qui Cordo cimicum virus 
nonnih 1 redolere viderur] coloris candidi , fta r 
lmnulis multismedium oblidentibus , pulchrior 
qidim in citro , dc odoratior , intus fubcitri- 
ruis, per oram vero limbi purpuraicentes. Ar¬ 
bori qua: multo maior qui u citri, cortex viridis, 
fpin.t rigida: fedrar$. Monftrofa natura:ludentis 
in Auranois nobis obferuataluxuries , qua: tan¬ 
tarum deliciarum conlcia non lat habuit fpinis 
arborem armalle, nili dcfrudfcui cornuum terri- 
tamenta adiungeret. Solet dc hxc fuperfcetare , 
Nomi na & t l uernat * 1T10 ^ Llrn & malus citria d: Limonia, 
fyuonyma. Aurantiadida volunt ab auri colore : alii ab 
oppido,in quo abundant: Orange fane Gallorum 
xquiuocum eft dcad Pomum hoc,& ad oppidum 
Galloprouincix. Sed aliud eft oppidum Achaias, 
Arantium ^ quo dicfa volunt: vel Arania a Gente 
eius nominis in PerITa. In officinis tamen Aran- 
tiaaicuntur. Hxc Manardusputat elfe Virgilii 
Medica mala dc Auic. citrangulum.Hier.Bninl. h. 
citranguli. Brunfel. citria, Arantiadidta. Cordo 
Medici mali genus Arangia , ab Italis Narantia: dc 
arbor Arangius eidem. Trago dicuntur etiam ci- 
tridyiiedica. Aurea,&Hefpcrica mala : In Nicand. 
ir<tx?nlt ^ exiph. a)?Ac;- to y.tj disco /: t o vs^omt^/ov , eidem : a 
qua voce Germanica appellatio pomeran^en 
quali Poma nerantzia dcriuata videtur. Amatus 
ct am Rancidum vocat: dc Auic. c.trargulum di¬ 
cit : Alii & huius dc Mcluei citrangulum. Corna- 
rius ceu prxtorio quodam edidto dc citriorum 
- genere Poma Arantia vulgo didta,M atiana,& Ce- 
Kanctdum. Jlianamala a Plinio & Galeno dici, in comment. 
c^/lianum oftenfum tradit. Motus autem hic ma¬ 
xime ad hanc opinionem capellendam , quod ea 
frequenter Galenum cum malis Punicis comun- 
gere animaducrterct. 
Aft vero, cum Theoph. dc Plin. dicant malum 
Medicum non comedi, quod vel maxime de Au- 
ranti s dici pollet, qux non comeduntur nifi in 
condimentis , ex Suetonio vero conftet T. £ 1 . 
Domitianum non temere fuper ccenam prxter 
Matianum malum fumplSfle, non lit verilimile, 
fui (Te malum Aurantium , nili forte habueritdul- 
cia, aut totgedulia,de quibus mox dicemus. Sed 
Auranna Plinius ip(e eam opinionem ei eximere debuit, 
n ° n 'JJ* qui ait, $ Ccftio Ceftiana,ficut k Matio Matiana, 
quemadmodum & alia , ab inuentoribus,* \o- 
manis fuiile cognominata. Quare Gal.cum cx au- 
thoritate Apollonii tradit in capitis dolore exe- 
brietate ceftiana mala Romi lic appellata, in ci¬ 
bis co&a conferre , Aurantiaintelbgerc non po- 
tuit, tum quod Apollonio dc Galeno incognita 
fuiile cenlentur,tum quod ea nunquam cotta ex¬ 
hibentur, [vtDalcch. annotat ] laltcm non per 
fe ,& quatenus cibus , fed quatenus iyCety^ca fcu 
condimentum. Eandem tamen opinionem Cor- 
narii dc Montuus fecutus videtur,dc Agricola. 
Inter Citri a referunt Fuch. Manard. RyfF. Iou- 
bertus, Saracenus & alii multi. At Dodonxo 
finKtA yidiw, malus Medica, cuius primafpecies 
Antiquis r ., Aureum malum , dc malum 
Help eri cum , Neotericis Anarantium dc Aran¬ 
tium, ab aliis Aurengium. 
Loniccroi-omancrantzia, genus Citri , Po¬ 
mum aureum Hefpendum Poetarum. 
Lobcl.& Per. Citri & Cedri Theoph/pecies. 
Ha-Uun. x i~„, Athen. &.«*»«,’,Nicand. Schol. 
&Tum. Q_ui aded [ inquit ] Aurantia volunt 
differre a atriis, legantiilud Nicandri in Alexiph. 
Aurantia 
Aram a . 
Ar.tutia. 
Medie a 
Arangih. 
A arunt! A 
Jtal- 
Citria. 
Aurea. 
Hefpcrica. 
Neraruii. 
Cora, no t. 
(hry{ m 
lum. 
Aureum 
malum. 
M alum 
7i effieri e ii 
Jurensi i* 
PLANTARVM. 
7 q y.yj/iyJvynAev, rc yipaJJ^ioy. Neralia etiam , Sarace- 'Neralia. 
no, qux eadem Aurea vel H.fpenca. Arangia I 
qu bufdam, aliis chryfea: Pomum Arangix Hift. Lhr il e <jk 
Lugd. Aurea v r irgilii C.Bauli, de quibus nos fu- 
pra alio loco. Idem fufpicatur elfe Martianum 
Suetonii in Domitiano. Cxterum plxrique Her¬ 
barii dc Pra&ici Arandi velAurantii nomine de- N.tnonum' 
fignant.Germ. pomcrariRcn. Gal. urange 3 pomwe 1 
(1‘orange. Bclg. Uranie appcl/ appcl van aranien. 
lul.Arancio. Hilp.fJaranzi.iSi naratijosy mdaranz 
Angi. 0 ran£fc rrcc. 
Sed dubium hoc loco ventilandum ex Scalige- An Krar '*I 
ro.Medici mali Theophr. vfum nullum feribit in- fu med/eij 
ter cibos : iccirco [ inqu’t ille ] quxfiuere docfio- Theopb.l 
res, vtrum elTet de quo Icriberet, Aramiumne an 
citrium. Nam citrium prxeer femen totum efcu- 
lentumeft. Non animaduertere [addit] folii fi¬ 
gura tolli refpondendi cunctationem. Non enim 
c-ft Arando Lauri folium , fed peculiare quod¬ 
dam , nempe duplex .Hac ille. Quali vero appen¬ 
dix ille folii impediat, quominus folium dicatur 
Liurino fimile, quemadmodum reuera eft: non 
qubd i nde velimus a/truere , clTe reuera Medica 
Theophr. mala , qux nobis Aurartia dicuntur: 
nam «Sc reliqua citriotum genera folia Lauri fimi- -I 
lia habent, Rd vt conftet Scaligeriana fubdlitate 
nondum fublatam re'po: derdi cundtadonein. Arantia I 
Er iam rurffis Scal gcri;m.\cl . burn aliquem fub- eurfofmt 
tilitatis proft ftorem fine cundtationc refbon- e JJ e med/cal 
dentem perlibenter audiremus : Aurantia vel in »‘« Urh 'A 
multos annos cxiccata, fuum tamen odorem non f r 
amittere , non faciliconumpi, & velcorrupta, 
tamen tandem ficcari, Sc odorem feruare, ideo- 
que veftibusinterponendis ad arcenda noxia a- 
ptiflima effie. Citria vero etfi liceantur quoque, 
qualia & nos habemus, elle tamen euanida,ideo- 
que nec odore nec vfu commendabilia. 
Porro plerique Herbarii duas Arandorum dift- Aursncio- 
ferendasagnolcunt, acida &:dulcia. Matth.triain run \^a'c. 
Italia genera nalci tradit: acida, dulcia , & vino-^^ lx ' 
lentafiue mufta,qux &Cxlalp.& Aug.Gallus re- Oulaa. 
ferunt, & vinolenta medii faporis vel mediocria Vinolenta, 
nuncupant : hicque addit , non dignofei Dofte 
nih comedendo. Periti tamen Medici & Hortu¬ 
lani optime difcernuntex foliis & corticibus fru- 
«ftuum. Semper vero meliora funt Genuenfium 
Lombardicis : quanquam hxc fi non colligeren¬ 
tur propter frigus ante perfedtam maturitatem 
non differrent , quemadmodum nec Limones. 
Piouinciales ad Genucnfes bonitate quam proxi¬ 
me accedunt. Seal, feribit fe in Prouincia Narbo- Acida & 
nenfi , eiuldem arboris Arantia nonnulla acida, dulcia ex 
quxdamdulcia deguftaftc, eodem tempore, qui- e * dem ur ’ 
bus tamen n.hil defuerit ad pcrfe&ioncm. Et 
quamuis iam alibi fcripferat,neque Arantium,ne¬ 
que citrium, neque Limonium diffi ndes fru&ufr 
edere in eadem arbore , nifi illud fiat per infitio- 
nem , neutiquam verb per propria dc connata 
principia : hic tamen rationem tribuit materiei 
diueriitati, qux non xqualiter coqui potuerit. At¬ 
qui fi non xqualiter coqui potuit, quomodo al- Seal re* 
tcrutro nihil deelle potuit ad perfedionem ? Si t reh ' 
diuerfifruiftus non nafcuntur in eadem arbore, 
nifi per infitionem , [quod facile concedimus} 
quid opus ex coiftionis gradu rationem petere, 
qux nulla eft in hoc negotio, cdm abunde fup* 
petat ex mixto dc gemino cx eadem arbore diuer- 
forum frudVuum principio. Dicamus itaque dL 
uerfi faporis Arantia, quxScaliger ex eadem ar¬ 
bore guftauit, aut ex infita fuifte, aut cadere illam 
<sGo5t7iv 3 non pofle diucrfos frudfus ex eadem fpe- 
cic arbore prognafei : cuius fententix dc nos fu¬ 
mus*- 
