liber primvs. 
i >9 
raasudcoqueex infitaarbore diucrfa decerpfilfe 
Scaligcr. quamuisillud neutiquam inlinuct,mi¬ 
ri ih verb etiam fie i«telligare rideatur. 
n (u ' Grxci, autore Monarde , Aurantias Poma aurea 
vo«mt. Perfuafumishabetperinfitionem adve- 
tfd. nilTe complura genera,&fic rnagnificatum elfe 
infitionis vfiim ,vt aliqux corticem habeant dul¬ 
cem , quxcot$ comedi poffint. Quanta diuer- 
fitas fapotum in eis dcguftetur communi relin¬ 
quit iudicio , fatelfc concludens, conflare multa 
fieri polle per infitionem, quq in monumentis 
Antiquorum non memorentur. Enatam clle Au- 
rantiam ex infitionc Citri arboris in Malo punica 
u,a idemalferit. Ethinc Aurantiam MaloCitrio non 
abfimilem Icribit, Sc cum Malis Punicis in rotun¬ 
ditate & colore , cortici ve latis conuenire tradit, 
. um quinimo Malis Punicis vrgente neceffitatein eo- 
■tZ. rumpenuria fubflituendam cenfct. Id nondum 
*«/**■ conftarc aitan Aurant:xfint Citranguli ab Aui- 
cen. &Mefue commemorati. 
Gaudent Aurancia iifdem locis Sc regionibus, 
quibus Mala medica vbi pallim abundant in viri¬ 
dariis & hortis, maritimis pr^lertira tradibus. A- 
bundantin tot., Campania, Apulia, Calabria, Sc 
aliis regni Neapolitani locis, quemadmodum in 
Germania arbores domiferx. Iildem Icatet Sc Li¬ 
guria, Galloprouincia, & totus Bsnaci lacus tta- 
dus vbi paulo curiofids coluntur , quini locis 
prxdidis: parcius etiam fundit GalliaNarboncn- 
fis,prxfertimfuperior. Frequentius vero hodie 
edam tn Gallix Septentrionalis Sc Germanix ma- I 
gna.um hortis colitur, quam vlliim reliquorum 
Citriorumgenus, vel qubd communiores hnt, 1 
vel quod cadi mitioris genium paulo facilius to- 
\rnti* lerenc. Quapropter Stutgardic in horto 111 . C. 
ures yVirc. magna copia prx aliis exoticis arboribus 
\r'irt coluntur , vbi menfe Nouemb. pomis grauidas, 
Jrl ' tam maturis, quim immaturis, magna copia , iu- 
cundiflimofpedaculo, dulcibus, acidis,(ubacidis, 
magnitudine variantibus, cortice tenui, cralTo, 
amaro, eduli, magis Sc minus acri, vidimus Sc gu- 
ftauimtts, vk>i & toto anno abundant. Aceovf- 
que eas habendi cupiditas excreuit, vt Sc nobi¬ 
les , Dodores plerique, ipsiqtie adeo pharmaco- 
pcei colere incipiant, in multis Germanix Sc Gal¬ 
lix locis. Nos etiam piares coluimus , infitione 
& Citu,nam ex (emine facile nobis proueniunt, 
tam dulci, quam acido. Sei hic Montbelgardi ad 
frugem nondum perucnere. Dodor Platerus 
Ba/ilcx plurimas habet frugiferas , &infrudife- 
ras, quas (yluellres vocat ex (emine natas, Sc hu¬ 
met manu (qua induftria eximie pollet) inferit, 
&frudiferas reddit, quxflumquc haud contem¬ 
nendum inde facit. In horto Principis in neitetE 
cheim aurea mala pulchra,rugofa Sc polita matura 
tar.t* Septembriobferuauimus. Scribit Lobel.in Afri¬ 
ca fylucftrem &Olbix Gtlloprouincix adeo fa¬ 
miliarem in aftlatu otx maritimx , vtfemperui- 
rentium lucorum amcenitatc & Pomorum fatu¬ 
ra perenni, neutiquam inquilina videatur. Re¬ 
cordamur fane doduna Sc infignem Pharmaco- 
pa-um Io. Rolfelot Montbelgardi 111 . C.VVirt. 
inferuientem narralTe nobis,(cinadolefcentia(ua 
pene fame perii Ile quondam in Hifpaniis agente, 
ntta inter fyluas Arantiorum fylueftrium. Tantam 
enim earum futile ariditatem vt in plures dies of- 
fenlos cuuaJ)a (eu llupore detes mafticationi om- 
por ab ninbineptoshaberet. Sed vt hoc obiter monca- 
U} Au : mus , facile mederi potuijfet manfu Portulaca , id fua- 
W dente Anfl.&plerilque Medicis. Aut fihxc de¬ 
fuit panis calidus, cafeus, nuces Pme^Auellanx, 
Iuglandes,(al aut mei calefadu affricatum, amur- 
Tom. I. 
ca in xneo vafe coda ad mellis /piffitudinem, o- 
leum immaturx oliux infricatum, vices eius fup- 
pleuilfent. 
Floret Arantia Aprili, Maio , tardius aut citius Templi*. 1 
pro loci conditione, pnjcipuq commendationis 
odore. Flores decerpti etiam per maria in longin¬ 
quas regiones perferunturaqua quoque quam 
Naffam vocant, fuagrantiffimi odoris, exnspa- ^ 7 "* 
rata arte de(lillatoria. Apud Germanos hyeme N *jJ a - ^ 
diligentercontcgendx , & extrudis in eam rem 
xdificiis atque hypocauftis fouendx aduerfus 
hyemis iniurias. 
Non tacendum hoc loco, quod mirifica fubtili- Mirabilis] 
tate, acutillimus prx.licat Scaliger. Arantii,in- s caliger i 
quit, quod gelu periilfet, triennio poli effoffi ra- ebferuano. 
dicemmirati fumus , nonfolilm viuere,fedetiam 
Ixtiffimam. Sed fi (uperuixit, Sc quidem Ixta, 
ergone perierat? Atqui, dicet ille,arbor perierat, 
hoc elh truncus cum ramis Sc foliis, non item ra¬ 
dix. Atqui, inquam non igitur perierant, fuper- 
ftite vitx etiarnnum fonte, cx quo priflinus vigor 
promanare podit. Nondum igitur tota perierat 
arbor. Sic bo nus quoque interdum dormitat Ho- 
POMA AD A MI. 
P RoximaAu- 
rantiis funt 
qux Adami nu- 
cupant poma, fi 
frudum fpedes 
orbiculatum il¬ 
lum quidem Sc 
auieuraxquabi- 
Ii Aurantiorum 
fuperficie , fed 
multis numeris 
maiorem, &n 5 - 
nunquam ad 
vmbilicum ve- 
luti ambefum > 
colore magis 
fuluo,quam Ais- 
rantia, & odore 
ignauiori, carne 
Citris (imili, fed 
gfciftu infuaui , 
multo interim 
fucco pragnan- 
tem , fapore Aurantiis affini. At vero folium in 
Limonum aut Citrioru familiam cooptareiubet, 
vt cui nulla (ubie6la pinnula: nam pori, quibus 
pertunditur, omnibus communes funt, veluti& 
fpinx,vi orque pertinacis vitx folii. Flores Citri. 
Omnes partes (atis bene Sc eleganter expreflic 
pidor. 
Hanc Sc plerique ad Medica Antiquorum refe¬ 
runt. Pomum verb Adami didum volunt,quod 
in fuperficie ceu infixorum dentium veiligiaha- 
b?re videatur , quafi ab Adamo primo nomi¬ 
ne commorfumfuilfet, quo nomine & ab Italis 
agnofeitur. 
SicMatthioI. Adami poma vulgo vocata, nos 
Lomie dicimus,& Pomi d' Adamo. Aurantiis duplo 
triploue maius, rotundum , cortice non admo¬ 
dum craiTo,inxquali fi(Turis quibufdam apparan¬ 
tibus , perinde ac fi dentibus demorfum edet, 
vnde illi nomen , quod putet ignarum vulgus , 
hoc illud elfe pomum, quod ab Adamo in Para- 
difo demorfumfuit. Medici mali genus , Poma 
Ii 
Dcfcriptiti 
Quo diffe¬ 
rat ab Au- 
Sapor. 
Io horum' 
M eehea 
anttcjuorn 
Etjmon 
NrtBWna 
& Syno¬ 
nyma- 
Adami Po - 
ma Lomit4 
Medici 
mah geruue 
