LIBER PR1MVS- 
MtlO 
iiodic 
quendamcontinux facunditatis fibiminiftrantc 
natura , qux hanc fceturam non interpellat. 
Inferuntur etiam ex Piro , vt quidem volunt, 
& MoroSc Punica:Malo :fedinfici furculi qualo 
defuper omnino muniendi funt, vel fidili vafcu- 
lo; De latuScinfitionc hos verius condidit Pal¬ 
ladius. 
Nec non & Citri i patiuntur mutua rami 
Pignora , qua graitido Cortice Morus alit. 
Pomaque pa/luri blando redolentia/ucco 
Annatis mutant fpicula nota Piris. 
Poftcritas quoque iemine ferit, fcd voluptatis 
potius gratia,quam vtilitatis:tarde quippe frudus 
producunt. Plantandi potius baccelli cuiufcun- 
queprasdidirarum fpecierum,longitudine palmi, 
politi. Ad quatuor digitos deradenda exterior 
cuticula ,&tcrrx infigendi, preleruandi a magno 
xftu & frigore. Spatium lit palmi interfingulos, 
quos oportet extra terra ad duos aut tres digitos 
eminere : lapitis circumfodiendi. Facilius pro- 
l f ucniunt, li propagentur. Arantfe tamen minus 
n da feliciter, quia ligno lunt firmo , quod non facile 
radicat. Ex igitur feminandx,& quia tardius fru¬ 
di fi eant ,inferenda:Pomis Adami,Citri, Limo- 
nix: ita&plures proferunt frudus, & citius, & 
meliores. 
Hortulani Italic nunc diligenter defigunt bac¬ 
ellos Pomoruai Adami propter inlertionc, quia 
commode prouer.it , earumque frudus ca;teris 
hodie fere rarior. Qui Curiam infirere vult, 
meliusfaaet, fi nobiliores ignobilioribus inferat. 
Sunt qui Citrias Limonibus inferant: peritiores 
tamen inferunt Limonias Cittiis, quia fR frudus 
T nm ' nafcuntur pulchriorcs,quos Limonocitros vocitant| 
Icaii,quique ventriculo mchds conuen-iut, quam 
Limones,qui vehementer refrigeraret. Inferun¬ 
tur ciam Citri «SeLimoncs Arantiis : iicque plu¬ 
re s feruntirudus quam in propriis truncis,& r ri¬ 
gori magis rcfiflunt. Ad Lacum Bennatum in i 
parteS* I-dtanaArancix arbores ferunt hyc nem , 
non tedx. ArchiprcsbytcrdeMaderno in Ciere¬ 
tis fuis arborem.habet Arantiorumagnoru.n, ex 
vnius fi fluta: infirtione comparatam. Habet e- 
tiam Limomas quamplurimas , quxxqueacA- 
rancieetianon tedx per hyemem frigus ferunt. 
Frudus tamen cius loci ad bonitatem G.nncn- 
fium & reliquorum locorum maritimorum kalix 
ncutiquam accedunt, vbi haud ita frigoris iniurias 
pati folent. In deliciis habentur prx aliis Arancix 
medi i fap o r i s, q u o ci rea lio di e fx pi us i n fe ru n tu r, 
quam dulcia & acida.Quoniam v ero Arandorum 
Pomorum Adami arbores hudiferos flores 
copiofosfertint, Citriorum autem multos infru- 
diferos,Limoncsctiamplurcs,ideohx duc in¬ 
feri folent Aranciis,& Pomis Adami. 
Inferuntur autem per feutum ,olearum modo: 
nimirum non fub cortice,fcd fifTo trunco. Di.li- 
gentidres infertos furculos cera diligenter obli¬ 
nunt, ne aer aut humiditas aliqua, penetrare pof- 
fit. Veium adimendi omnes oculi fuperflui,etiam- 
que fupeiuementia Germina. Sic relinquatur 
ramus fuprainoculationem , ci appendatur vai- 
culum terra plenum,ita adaptatum vt radices age¬ 
re poflit in eo fequenti anno plantari, 
ifcvtio- Infertioncs autem fieri par cfl interlunio, men- 
s tun- fibusprxdidis.aut etiam tardius, dummodo li¬ 
gnum lit faeculentum. Mundandx arbores fine 
Martii & principio Aprilis, vbi frigus celfauit. 
Tum defiguntur bacculifeuclaux : & ramis vaf- 
cula applicantur cum terra , parte per vafculuin 
tranfrnilla.prius fcariflcata vt promptius radi¬ 
cetur. 
Tom. I. 
!ert;o- 
, modus 
itionum 
ij modi. 
Qux granis fit fatio, tardiflime ad frugem per¬ 
venit, fpeciatim Aranciorum, non ante duoderi- 
mum annum , edi rede curentur. Citri & baccu- /J*,™ 
Iis uel taleis fate frudum ferunt tertio aut quar¬ 
to anno. Limones quinto. 
Terra fit pinguis, petris vacua. Locus vbi con- 
fitxfunt a Borex affla.tu fit immunis. Ex fimis 
prxftat equinum , ouinum ,'fed bene putridum, 
quo obruantur & muniantur contra frigus. Aefti- 
uo tempore fiepius rigand?, fingulis menfibus 
circumfodiendx : Magna diligentia putandx col- 
lcnd^que fpinq,ne arbori.noceatur. Hiemefic- 
cascllcoportet, antequimrecondantur. 
Periti hortulani ,& ad rem attentiores , mc- Florej 
tuentes ne flores hyeme pereant ,prinfquam Ci- rM ^- tment4t 
eros tegant, vt qux frigoris magis impatientes, fretuum 
flores, fiuduumrudimenta 8c teneras fummita- ejumdocoU 
tes tollunt, & fale condiunt atque aceto , adei- l'& cn d*< 
bum tempore quadrageiimali, & toto anno. 
Cauendum ne vllo ftillicidio rami madefeant: 
vrgente frigore, accendatur ignis in loco vbi re- 
pofitx funt, ex lignis ficcis , aut carbonibus, mfi 
,'dfithypocauflum Interdum mitiori cceloe.vi- 
ftenteaperiendxfeneftiXjVtfluantur in aliquot 
horulas,potifliinii!n circa meridiem , rad is So¬ 
laribus. Ex Limonia rarius & minus decerpun¬ 
tur flores quia plerumquefrudifera : Arancioru 
vero & Pomorum Adami femper. Arbores lix j etafar ^ 
fupra fidem durare putantur, aiunt in valle Sal.»- borumCi- 
diana de cii caLacuni Bem acum extare nonaginta tn*,um 
& centum: Rome quoque Arandorum arborem & Medt- 
in templo S.Sabinx aD. Dominico fatam tradunt ‘2<'r7nn* 
quxeriaranum delicxtiffi.ua ferae porfu : Pollet A £) do- 
crgocllea.co. cirute r annorum. Frudus ii de- minuo fa. 
mu:n perfedi credantur,qui per annum durarunt ta - 
1 n ■> rb o re, & q ui n ull u n fen (erunt frigus. Minus 
probantur qui flia fponte cadunt. Aranciearbo- 
ivs vix amittunt fifiia ,rcliquxfacilius , potifli- 
nium Citrus qux exteris delicatior. Verum pri¬ 
ni) vere facile recuperant notia ac etiam flores 3c 
frudus. 
Vt caneas nc flores feiant inanes, prxeidendi Ne g ores 
rami f ipcrflui , cauendumque ne vitra modulu ferant m*- 
cxcrcfcant: ita copiofos edent ,& flrcundos. Di- »es. 
gitis tutiflime ramulorum multitudinem decer¬ 
pes potiflimum vere, & interlunio,ldque ordine 
quodam, quo apparent : ip fas etiam gemmas a- 
bundantiores demes. 
♦ Quum tranfplantandxaut transferend^. Vere XranfplS- 
quoque faciendum , conhderato etiam litu eo- utio. 
dem, quo erant antea poficx, fingulis partibus, 
fibi confactas coeli plagas refpicientibus. 
Magno fane harum arborum damno,prqfertim 
in vafis.repofitarum, negligitur litus ratio cum s,tUS * 
educuntur. Si tamen Septentrionales rami exte¬ 
ris effent teneriores, etiam conflictum fitum mu- ^ grxtr *r 
tari, haud improbauerimus. Tran(plantatio fiat 
potiffimiim ciica vefpcram in bona terra, quo c- nis 
ciam tempore probatur rigatio,(i lit opus: In Bn- Ajodtts 
xiano agro quidam meridie plantant &: Soli etia Bnxienfjii 
expofitis locis, non tamen mutato ficu, in vafisli- 
gncis aut terreis, qui etfi non tam miti fluantur y 0 „ lt J 
Cado vtRiuierani, cultura tamen Sc diligentia 'Cultura^ 
interdum meliores pulchriorefqj habent frudus. diligenti* 
funt qui caplis vtantur e ligno Lariceo , quod 
melius refiflat aqux,fufltiltus altitudine palmi,ne 
terrxcorruptela aut flui inficiantur. Latir.udo & 
longitudo capfarum fere vhix vnius&fen;i.s e(fe 
folet: terram quotannis renouant, admixto (ter- 
core columbino ,gallinarum , equino aut etiam 
cloacarum. Circa D. Marcinum fub porticibus &r. 
teebs collocant, nc pruinis Ixdantur , ita tamenj 
1 5 ' 
