LIBER 
gignitur: fi verb maius fuerit fuperuenientis no¬ 
dis frigus , congelatus idem vapor a maiori fri¬ 
gore, priufquamin liquidam & melleam fubflan- 
tiam convertatur, concreta Manna , pruinsfeu 
etiam nivi fimilis procreatur. Etcnimmaioris fri¬ 
giditatis eflcongelafccre,tefleAriflotele. Qua¬ 
propter in temperatis etiam naturalocis,ac etiam 
calidis St xflate nihil impedit, quominus quan¬ 
doque pruina generari poffit,particulari cadi fla¬ 
tu (fuperveniente nocte) frigidiori exiftente, & 
ittgeUt* 0 £, eandem etiam caufam coagulata Manna feu 
con g e ^ ata fimiliter eodem in loco, eodemque-an- 
ni tempore, diverfis tamen nodibus , ficut & 
liquida generari poterit: quamvis ros in temperie 
atque temperatis locis : pruina vero hyeme & 
hyemalibus locis magis fieri videatur. Nam i- 
dem operari poterit particularis aeris cortftitutio 
5 ^ u °d regio feu anni tempus frigidum. 
At fi dixeris, ex Solis calore, xflate prazfcrtim, 
extenuatos tfteodos adeo fuille pridie, ob cali¬ 
dam & ficcam aeris intemperiem, fublatos vapo¬ 
res', nt concrefcere amplius , feu congelafcere 
pruina: inflar,^ fequentisn.odisfrigiditate,etiam 
valida exiflente, haud quaquam valeant adeo ut 
elutio. concrcta manna fieri poffit: Refpondet ille , non 
modo non impedire, fed conferre admodum ad 
promptiorem, celeriorem , maioremque coagu¬ 
lationem feu pr*calcfados vapores feu halitus. 
Etenim citius ob eorum tenuitatem acimpenfius 
a fequentis nodis frigore infrigidantur, & pro- 
r<i*tto pterea congelantur: Quemadmodum fi qui vo- 
luerint, citius aquam refrigerare,Soli primo ex¬ 
ponunt ,8t qui circa Pontum habitant , cum in 
glacie habitacula faciunt ad pifeium venationes, 
(venanturenim intercidentes glaciem ) aquam 
calamis calidam circumfundunt,pr,opterea qubd 
citius coagulatur : ita ex prxcalefadis i Solis & 
diurno calore vaporibus, & deinde feq. nodis 
frigore congelatis , nihil impedit, quominus con¬ 
creta Manna reflatis tempore gen erari pofiit,que - 
admodum ex ipfis concretis £ pauco frigore 
mei roridum fit eadem in regione,eodemque an¬ 
ni tempore , modo frigidior fliperveniat cceli 
flatus in feq. node. Quinimb & reflate magis, 
ubi eandem , quam diximus , fervauerit conlti- 
tutionem. Ex didis colligit, quod , veluti ma¬ 
teria ex qua rofeidum feu aereum mei generatur, 
ciufdem eft cum rore generis, [ cxGal.lib. 3. de 
alim. J ita etiam ea , ex qua Manna concreta, 
quam roridam vocant, eiufdemefl cum pruina 
generis, [ etiam ex Arifl. automate : quilib.de 
Mundo ait, pruinam nihil aliud ede qurlm rorem 
concretum:] Et licet Manna: congelatio * lapi¬ 
dibus feu plantis, in quibus repetitur quodam¬ 
modo po/fitiuvari: eius tamen pracipuam coa. 
lefcentiam ab aeris ambientis frigiditate caufari: 
elfc enim cius generationem nivi feu pruina: fi- 
milem, utididum, quamvis non tantam exigat 
frigiditatem, quod eius materia lenta fit, quippe 
qua: ^ Solis calore pridie fiiblata extenuata ac de¬ 
mum coda fit: proinde citius coagulationem ad¬ 
mittere a fiibfeq nentis nodis frigore minus im¬ 
modico. Mox addit: Cu e ccelo ambo hi liquores 
<dm proveniatjtam liquid 9 videlicet,qu^m concretus- 
? /*- necelTarid fequitur, quod non inquibufdam eiuf- 
™ rtm dem generis plantis, fed indiffereter in omnibus, 
>. tum alboribus , tum fruticibus ac reliquis plantis, 
finnilquc Iapidibus ac tcrraeiufdem loci decidat, 
retl 7 quamvis boni malive quiddam ex plantis,in qui- 
£ a ~ ^ usco ^ 1 g itur ? ipfi accidere poffit, &; in quibuf- 
rfo*- dammagis, inquibufdam vero mindsfervari va¬ 
leat. Afl fi obiiciataliquis : fi & fiigoreucraque 
vnt’ m 
pr*dida manna generetur^ qui fieri poffit ut dul¬ 
cis fit, temperateque calida , ac alvum folvat, ut 
omnes Medici uno ore fatentur? Refpond. quod, 
quamvis k frigore conerefcant fublatihalitus feu 
vapores, ex quibus utraque Manna generatur : a 
Solis tamen calore prius fuere attenuati &con- 
codi , aliis elevari haudquaquam potui lient: 
ideo ctfi concretio i frigore eis accidat , earum 
tamen materia calida eft &humida, cuiusetiam 
temperatur* manet utraque Manna ex eis geni¬ 
ta. Similem etenim habet generationem ac pin¬ 
guedo , quae & ipfa dulcis ac moderate calida, 
eft, quamvis i frigore concrefcat, uti Gal. voluit. 
Quhd verb in calidis regionibus , temporeque 
anni calidiore aer frigidior die poffit in node, 
quam terra in fua fiiperficie, & terrena omnia cor¬ 
pora, particulari potiffimilm conftituticne frigi¬ 
da exiftente,hac ratione confirmat. Quemadmo.. 
dum ex procedentis diei calore impenfius ob 
eius tenuitatem accitius fuit calefadus aer, pari 
ratione i fequentis nodis frigore impenfids ac 
citius refrigerabitur, quod tamen terra: ac terre¬ 
nis corporibus non contingit. Sed & radiorum 
Solis reflexio dic fada efflcacids imprimitur terr^, 
tanquam corpori folido, quam acri : ita ut diutius 
illi quam tiuic inhoreat , adeb etiam ut vix tota 
etiam node evanefeat. Ad quod refpexifTe vi¬ 
detur Plin. quando ait Mannam liquidam ac ro- 
fcidam fublucanis maxime temporibus primaque 
aurora decidere , quo tempore procipue frigus 
intenditur: quod nos etiam dc concreto & rori¬ 
do intelligimus. Eft enim eo tempore aer frigi¬ 
dior , cdm ob Solis diutufniorem abfentiam.tiim 
qu6d eodem iterum appropinquante e terra fu¬ 
blati frigidi vapores uniantur ac defentur magis* 
Quamobrem Mannam, quam vocant aeream, 
concretam & coagulatam e cado delapftmpro. 
culdubio in aere, & no in locis in quibus teperi- crefetre. 
tur, concrefcere ac coagulari concludit. Confer¬ 
re tamen locos in quibus colligitur aliquid fal- 
tem ad eius confervacioncm,ita ut in quibufdam 
plantis, terris, feu lapidibus melius quam in aliis 
quibufdam confervetur, licet, utididum ,&ex 
Mefve oftenfum ,indifferenter in univerfis tdm 
arboribus, tum lapidibus in ea regione decidar, 
in qua generatur, & non in quibuldam fpeciebus _ 
duntaxat, aut certis eiufdem fpeciei arboribus,uc deerrer 
quidam falso imaginantur. 
Csterum eiufdem Altomari indicio dccoagu- M*nn* 
lata Manna inter Grxcos, quos ille legerit, nemo igniat^ 
eft qui meminerit, quicquid alij fentiaht: nifi Altomar "‘ 
quifpijmvelit Aaiurium de hacMannaintelli- 
gere voluille , cum ait: perquam moderate pur- mintjft. 
gantCafsia nigra & Manna: Cafsia quidem tri¬ 
bus aut quatuor drachmis fumpta, vix moueret 
aluum: Manna very> etiam maiore modo quam 
Caflia fumenda eft, & flavam bilem fimplici ra¬ 
tione pellit. 
Videntur au tem Arift.Theoph. 3 t eum fequm- 
tusPlin.infupra citatis verbis liquidam Mannam „ 0 * 
feu rofeidum mei Intellcxiife, vel eiufdem Alto- Ar^m 
mari fententia. De coagulato verbfolos Arabes J ^ annHi 
fcripfiire ecnfet. Ex Galeni verb verbis ex 3. 
de alim.citatis,quilibet,vtidem annotat, vel pa¬ 
rum in eiusdodrina exercitatuspcrcipere potc- 
rit,de liquido ac aereo meile , rori fimili eundem 
verbafacere, & non de ca liquida Manna quam * 
Tereniabin Serapio & Avie, appellant: neque de 
coagulato meile, quod Manna appellatur, 3t fac- ,n ‘ 
charo feu granulis fimile eft. 
In regno Neapolitano,inquit Altomarus,plu¬ 
ribus in-facis fiepe liquidam St meile* confillen- 
Q. 3 
