LI'BER IX. 
Sabi, 
iia ubi pro- 
nota. 
Sabi na 
tselta tn 
•nonteT 
labina Iu- 
upcrum 
e fer ens. 
Veftt. 
temperi 
taioris re- 
Ventumfentiunt. Ideo ficcjiie Sibinamprimami 
neque alteram , i. e. neque fativam, neque Hl- 
vefkembene norunt. Ambasautemfuapte fpon- 
te nafcentes in montis Amani & Olympi Phry- 
S abi na fa~ gia: cacuminibus vidimus. Nos in hortis fativam 
e*,' tantum colimus. Frigorum paticntifiima eft Sa- 
JyvJtftw ^ na ’ i^eo ea nobis feliciter prouenit, culta altius 
differenti*, tollitur. Sllveftrish umi comam difpergit. Prif- 
ci Sabinam arborem di videntes in primam & fe- 
cundampartiebantur : de primaiamdidtum eft. 
ter™filio ~ ^ tenus [autem Sabinx folium , Cuprelfi aut Ta- 
C upreJSi. mai 'icisfimile eft. Hoc namque modo abauthori- 
s abi na cur bus delcribi folet, quos fan£ non parum adorior, 
herba di- quod eam arborem herba: nomine vocaverint. 
sab^a *” 1 ^ otl Cl * t H uoc l ae niirum, fi, cum ambx filveftres 
tuita. S)ul£o alteram cultam dixerim, quam vulgus no- 
ftmmagnofcit: alteram incultam noftris olitori¬ 
bus , ahoqui inuifim. Vt autem Sabinam alte¬ 
ram hic , qualem in montis Tauri excelfi/Iimo 
vertice defcriplimus, profequamur, adiiciendum 
fflitaliam frequetltiorem arborem , quam Sabi- 
Tn monte nam utramque videri non polle. Sylvas hx de 
4 muno & fe in fummis Amani &Oi) r mpi montibus faciunt, 
Olympo. in quibus nullam arborem prxter has copiofio- 
rem videas. Altera Sabina tota facie Iunipcmm 
maiorem referret, nifi latioribus ramisprxdita 
eilet, & magis divulfis : & appendices multas in 
ramis, ut Sapinus produceret, atque eundem in 
nafcendo , quem Taxus, morem fervaret. Refi- 
nam profert in caudice , ut Iuniperus utraque, 
eodemque modo refina commanducata , tota in 
os pulverulenta diffunditur , nec amplius cogi¬ 
tur. Ideo hac in re fimilis eft gummi luniperi 
minoris. Refinasinter fe contuli, qux quidem 
plurimum di liare mihi vific funt. Siquidem ma¬ 
ioris luniperi refina Maltiches , vel Terebinthi- 
nxin modum in ore cumulatur, & nunqua in o- 
rediftolvi, aut di velli potcfl. Prxterea luniperi 
maioris refina infigniter amara e 11 . Tranfparcn- 
e " tem refinam Sabina altera habet, duram vt luni- 
peri, veluti fumo ta&arn. Arboris caudex finuo_ 
fus eft, crafllor plerumque, qutlnj ut vir in ulnas 
.ortex. capiat. Corticem Vitis habet modice cralfum, 
rufum, materiam foris albam , intus veluti gil¬ 
vam , cui nullam aliam limilcm repetimus. Eft 
enim ei veluti indilutus quidam rubor degene¬ 
rans in lubnigrum. Perpetua coma viret , fuis 
fcctibus gravida in Hyeme comperitur, fed Len- 
tjfci naturam fervat, qubdfrudtus perpetuo fux 
utlus 31 b 9 r * infideant, decidentibus fcilicetanniculis, 
cum alii iam ad maturitatem pervenerint. Fru¬ 
ctus autem, ejui non pcrfedle maturuerint , e- 
gregie virent. Cum autem ad maturitatem de¬ 
venerint,exatro in cyaneum degenerante A r- 
bosipfaelegantiffimo virore nitet, qux tota fru¬ 
ctibus nigris fugilatur. Eft autem arbor fera- 
tcc.t Ce- ciffima, cuius baccx vix Cedridibus craffiores e- 
tdibusf- vadunt. Arbor Amygdali berie magnx altitu- 
les ■ dinempetit, multum ad Cupreftum'fativam ac¬ 
cedens ,fedcraffioricaudiceconftat [nam filve- 
ftresin Creta fati vis craffiores funt.] Huius fo¬ 
lia omninp CuprelTo correfpon di lient ,frequen- 
tiora tamen funt. ideo fi arbor a longe fpe&e- 
tur, etiam a quovis perito ^CuprelTo vix digno- 
fcetur,fiquidcmillafeminibus viduafucrit, nifi 
attente inlpiciatur. Atque cum eampiimiimin- 
fpexilfem , nihil de hoc dubitans, Cupreftum ef- 
feceilfebam. Cum autem aliam poftea fuis bac- 
cis,quas in ramis lingulares profert , onuftam 
vidilfem , ea omne dubium fuftulit. Folia eius 
guftatii amara fentiuntur, aromaque olent, refi- 
naceum quiddam prx fe ferentia. Os leviter ex- 
Tom. I. 
\%9 
offa 
inudo. 
Suti de 
u lis. 
•fr.fi, 
cc£ fn- 
caleficiunt baccx , qux in huius extremis ramu¬ 
lorum furculis oriuntur ,ita ut perpetuo finguia- 
risquivis furciillis luam tantummodo ferat , & 
eam rotundam. Hxc merulis 8 c turdis grattfti- 
mus cibus , amara eft &: fubodora, &, ut dixi ,-ex 
cianeo fiibnigra. Habitus ramorum&folioFum 
in arbore Filici quodammodo fimilis eft. Filix Filici fimt- 
cnim eum fervat ritum , ut folium applanatum lt1 - 
elfe diceres , & veluti comprelfum, quod &ra- 
mis Cedri maioris accidit. Florem non promit, cedrus 
fed llatim feminis rudimentum apparet. Quan- maior. 
tum a d lignum huius attinet. Agebo^i in My- * lorec ‘ lr «t. 
fia in ea urbe , qux Itonium Vocatur , vulgo Co- Lr £ num : 
gna , cum inter urendum luniperi maioris & Ce¬ 
dri Phasmcix , <Sc Sabinx altcriusligna , qux li- 
mulcontuli, notam quxrens ,• qua unumquod- ^ ocu . 
que ab alio dignolccrcm , utpotc quorum canta ° CU ‘ 
ht affinitas , uceorum trium ex montibus vicinis 
in urbes allata ligna nullo ex fele difcrimfne di- 
gnofei poflinc. Nam in Alia apud Cornicum Sc 
Iconium nullum iftis frequentius intuendum oc- 
rit. Eorum fingulortun , ut periculum facerem, 
unumquodque guftavi, uffi j carbonem feci, fed 
idfruftra. Cum vero in eum locum pervcnillcm, 
libi magna honlm lignorum ftrues allervabatur, 
ex foliis tanttim uniulcuiufquc d/ferimen depre¬ 
hendi , quod eam exiguum eft, ut vix etiam a pe¬ 
rito lignario artifice interuoici poliic. Eorum Corte x. 
nempe tum caudex , tum rami Vitjspen8 cortice 
obducuntur , rubro, lemnifeos longos fuprafc 
inviceintuniftos diceres. Omnium autem ma¬ 
teries intus rubet, in gyrum albicat, carboneru 
feti falignurh faciunt j materies leves funt igni ex- 
petitx,qux facilius, quamPicexuruntur , exdi „ 
faciles funt. Sed Sabina hxc multo manis, qu^m , ‘‘ ‘ n * 
exterx ad teltudines faciendas furcis expetita, 
quod in rimas nunquam diffindatur. Hanc au¬ 
tem excavan t, totam , ex eodem hgni irulio te- 
ftudinem perficientes, mediocrem quidem illam, 
noftris tamen quinternis aliquanto maiorem. 
Plinius arborem foli Orienti, neque Latinis ideo 
celebratam tradit Brtttes nomine , Cuprelfo fufx Brutes. 
fimdem,albicantibusr?mis, odore Cedri .. cum 
accenditur, quam ego Sabinam alteram elfe in¬ 
terpretor. Eam fortaffis , quam Theopbraftus 
Thuiam vocavit , Diofcorides alteram,Sabinam ^abL.i ali 
nominat.Notxcertdomnes,quxlupradidfxar- tera Dtofc. 
bori tribuuntur Brutes appellatx, omnino cum 
illis conveniunt , quas ego Sabinx alteri pauI6 
ante tribuebam. Huius alterius Sabinx arbores focus: 
iam in Europa atque adeo in Gallia , multis ( ut 
paulo infiifcribam) locis vifuntur ,in Regia po- 
tiffirnum Fontanxblxi, quam ille, qui Franci/co' Ar bor<biu' 
Galliarum regi attulit, -vita arborem cognomina¬ 
vit. Exhacarbore , cum adfiuc exigua admo¬ 
dum exifteret , ramulos viilfimus : quos ciim o- 
lim Renatus Bellayus Epifcopus Ccnomanonfis, 
qui unice rei herbarix ftudebnr, noftra opera ac- 
cepilfet, eorum alterum domi fux confcvit, al¬ 
terum vero in hortis divx Marix Lutetix , qui uf- 
que eo excrevit, fefeque i Solo erexit, ut proce¬ 
ritate longe parentem vicerit. Eft & arbor alia . - - 
in emfdem loci hortis .regiis enata , quam Vina- n '' ,J r 
flrum<z \fc allevero, cum tamen prxdnfto homine 
(Arboris vita:) ab co, qui Regi donarat,appe!la- 
ta fuerit. Nuncvidendum eft annotx huius ar¬ 
boris vitx, cum eadem, quam iam in Afia , & 
monte Tauro obfervaveram, conveniant , qua 
multi iam noftra opera Gallix horti virent. Ea 
redtos prom.cretramos:nifi parumper ad folio- * 
rumproductionem refledferetur. Ramos mittit 
geniculo bene robnfto ar^tiffime caudicem aro- 
$b‘ 
