Vites & 
■afus: 
Shl/tf 
Defis- 
Dolor capi¬ 
tis 
Comitialis 
morbus. 
Obflrultio- 
rtes. 
Delirium, 
fj eruor um 
refolu/io 
Epilepfia. 
Csr. 
E xtrinfc* 
Tempera. 
Dceolho- 
Sjrupu*. 
LIBER XI 
i 79 
Belgas difficulter preuenit. Amat calidas regio 
n cs. Hactenus non obferuautmus nec intellexi¬ 
mus in Gallia prouenire, Lobelius etiam non an- 
ncftauitibi obferuatam:In Liguriar,Thufci<e, Ro¬ 
mani agri, &Apulix variis locis legitur Autum- 
no,ncc feritur ante Maium : in hortis Septentrio¬ 
num vix trime ftre viuit, nec promit, nec maturat 
flores vel filiquas. Quare Officin? ex Orientis 
emporiis potius petunt, quam iftam,aut Italicam. 
Duplex eft genus obferuatum : unum (emine ni¬ 
gro,alterum albo. Aliquoties per me fata eft Mot- 
belgurdi in horto C. V Virt. fed fruftra. Vidi Bafi- 
leaein horto Io. Heitzman Pharmacopcei Floren¬ 
ti nam Sennam cum flore: item apud fratrem C. 
Bauhinum , qui portionem dedit. Eft mihi filiqua 
Sena: miifa ex Creta per Dominum Honor.Beilu 
Fratri Cafparo fufeo femine. Bayrus ad Sodam fri¬ 
gidam inlixiuio externe vtitur foliisSen.T. Sena: 
filiquofus fru(Silis (quantum quidem ex Actuario 
colligere licet) citra noxam,drachma: pondufculo 
potus > pituitam &: bilem ddicit , poft hos reli¬ 
quos humores modeftiflime purgat, retorridam 
acramque bilem ,eiufque fliflufiones ex gallina¬ 
ceo mre depellit. Vetuffco capitis dolori, fcabiei, 
comitialibus , impetigini fuccurrit. Sed feruefa- 
<fti ius potius qu&cn triti farinapropinatur.Intera- 
neorum obftrudiones tollit. Sena, inquit Sera¬ 
pio ,mirificeprodeft delirio, amentiae, fcifliiris 
totius corporis , relwlutioni neruorum, phthi- 
riafi,cephalalgia:, fcabiei,pullulis, pruritui, & 
cpilcpfia:. Cor etiam roborat, fi tamen iis potif- 
fimumcomm fieatur medicamentis , quxipfum 
maxi m e co n Ii rma n t,velu ti Viola. 
Foliorum Senae & Chamaimcli decodum lo¬ 
tione ccrebni & neruos roborare,deinde & quo- 
uis modo fumptam Senam vifum Sc auditum fir¬ 
mare , melancholicis & antiquis febribus fuccur- 
rcre feribi t Mefues , V.fcerum o bftrudio nes ape¬ 
ri t,auget iuuentutem,feniiimque retardat. Folia 
in capitis perfufionibus vtiliter decoquuntur, 
prarfertim addita Anthemide. Trago perhibente 
Sena mediocriter calefacit Sc exiccat. Vfurpantur 
fihquie fie femina,dehinc folia ad purgationes.In- 
ter omnes purgatorias, Sc expultrices medicinas, 
vix aliamreperias vtiliorcm ) vfitatidrcm,& minus 
noxiam. Decodio na nque Sena: pota,craflbs & 
vifeofos humores educit, melancholiam expur¬ 
gat, fanguinem mundat, exhilarat cor , & omnia 
interanea.Decodio.a.fic conficitur. Sumitur Se¬ 
na: foliorum vnda vna Sc dimidia , eaque probe 
abluuntur , paulibus crafliotibus Sc reliqua im¬ 
munditie,amota, Caryophylla ix. gingiberis, non 
tufi radix minutim concifa feminum Famiculi, A- 
nifi,ana drachma: i j. Haic omnia in olla nova & 
munda lento igne fupra tertias in vino aut aqua 
pro nigritudinis ratione, decoquuntur, mox per 
pannum percolantur , Sacchanimque adiicitur, 
quantum ouidem videtur res ipfapoflulare , tum 
aigro mane&vefperi cubitum ituro ,decodionis 
huius calefadx mediocris exhibetur cyathus , ita 
tamenvtnullum, poftquam potionem accepit, 
intra quatuor horas cibum alTiimat, Ha:c deco¬ 
dio citra periculum puero vel adulto exhiberi 
potefl. Puerperis benedicta efl medicina, fed his 
quidem non cum Saccharo condienda fuerit prx- 
didapotio :Suntqui illi pauxillum Rhabarbari 
tufi admifeent, tum enim purgabit efF.cacius: Se¬ 
rapio drachmam foliorum Sena: in puluerem re- 
dadorum, iniufculo gallinaceo fumptam pares, 
facultates habere tradit. Ceterum . e Sena adhuc 
in agro virente, &rofarum diluto Matth.quotan¬ 
nis Syrupum parare coafueuit, qui tuto , largd- 
Tom. L 
que omnes [ vt inquitipfe ] purgauit humores. 
Datiifque commode prxgnantibus Sc pueris, & 
cuiufcumque xtatis hominibus : Dilutum tamen Dilutum. 
magis prarilat, qu^m decodum , quod nulla ex 
parte exhalet: cuius vncia: quinque , vel fex al- Dc ^ 
vum modeftiflime , Sc fine moleftia folvunt. 
Quod tutb dari poflitprsgnantibus , & pueris, 
experientia docuit, cui fubfcribit Aduarius, qui 
Senam citra noxam purgare tradidit. Redditur 
medicamentum hoc indeiicienda aluo procftan- 
tius,atque valentius , fi Caflia: nigra:,aut Mannx, 
autRhabarbaro,aut Rofarum diluto.aut Rhodo- 
pharmaco, quod OfticinaiSyrupum rofatuna fo- 
lutiuum vocant, commifceatur, aut fi maceretur 
Sena caprino fero. Praiftantiflimum dilutum hoc 
modo paratur. Sumuntur foliorum eleddlima: Diluti prx- 
Senx drachma: fex , Gingiberis, aut Cinnamomi ?*>'*»** 
contriti drachma vna , florum Buglofli drachma: mi ^ us ' 
dute : mifccntiirque omnia Sc fidili vitro circum¬ 
lito , flue ftanneo vafeangufti Orificii excipiun¬ 
tur, &affufisferuentisaqua:, aut feri caprini vn- 
ciis decem, vafis ofculumadeo occluditur, vt nul¬ 
lus penitus fpirandi pateat exitus. His peradis 
puluinanplumis anferinis fardo, ignique calefa- 
dovas inuoluitur , reponiturque in arca , vbi 
pernodare finitur. Sic enim conferuato calore, tiliut. 
dilutum omnem facultatem in fe recipit. Sunt 
prxterea , qui vindemix temporeSena: folia in. 
muftum connciunt , vinum inde conficientes, 
quod alvi deiedoriam vim obtinet. Syrupi de 
Pomis cum Sena conficiendi modum hunc prx syr de Po* 
aliis probamus, ac etiam Quercetani praeferimus, mu cur» 
ig. Fol. Sente fb. j. Succi pomor. redolent ib. iij. 
Cinn.Anifi ana vnc.j.Succi Limon.tb. Sp. Vitriol. 
ad lubitum. Sacch.ib.j. vnc.iij.fi infufio,lcui.s ebul- 
litio, colatio,dein Syr. codio f.a. Eft vfu iucun- 
diflimus Sc guftu gratiflimus, extera quxuis pur¬ 
ganda Sc Syruposfacile fuperans: ad huius nor¬ 
mam plures alios componere licebit. Dolis huius 
Syrupi erunt ad vnc.ij.in morbis acutis,pro blan¬ 
da primarum viarum expurgatione, quibus fi ad¬ 
das 4-vel 5-grana Diagridii, exoptatam reddes e- 
vacuationem. Tempera 
Sena ingratiufcula tota guftanti, inquit Lob. c p 
tantillum amara: calida Sc liccafolia, quibus ad 
purgandum confultius femper , qu^mfi per fe, mfufiopra- 
puluere infufo autdecodo dentur , qua: flatum Jlatpul»c T 
difeutiant & nonnihil lubricent,adduntur. A/i^s re - 
enim turbarum multum ciere,&inteftina,ftoma- 
chumque torquere , vel plebecula conqueritur. Aduer f Ht 
Eapropter qui aduerfum Mefuem tuetur notielfe Matth. 
corridenda , imb ficcitate fua atque quadam ad- Sena corri- 
ftridione ventriculum iuuare , nefeit quid com-X f »^- 
mentetur: namfi Braflica: marina:, Thymelea: Sc 
ChamdetE ficcitas, ftomachum iuuarct, quem ta¬ 
men Ixdunt illo virofo odore, Sc purgatrice qua¬ 
litate, a qua non longe abfunt folia Sens, vtdum 
virent adhuc, aut macerantur,odoramur,proinde 
rite Mefue folliculos tuufls purgare monef.nem- 
pemembranei funt, minufque flatulenta femina 
quam folia: fed hxc plus mouent , prxfertim in- 
fufa,quam decoda, quia ebulliendo nonnihil vi¬ 
rium abfumitur & flatus diflipatur : vtvfusipfe 
caftigare valeat illum Commentatorem, qui nihil 
addendum ad eius noxam corrigendam autumat. 
Lobelius igitur cum Mefue probat magisfollicu- 
los,quam folia. Veruntamen ego cum Fallopio 
foliis libentius vtor, quia folliculi funt vt pluri¬ 
mum acerbi Sc immaturi, nam metunt fe antque 
Senam antequam fit matura, ldque faciunt nefo- 
lia concidant, cum maiorem quxftum faciant ex 
fol«s, quam ex folliculis. Si autem folliculorum 
Ii 4 
