JDcfcriptio 
Trunci PjT' 
rumorum 
mu feries, 
folia. 
Site CHS. 
Fualc tnc- 
b iut,& a- 
Fmum. 
Vrw7ut. 
Curyoces, 
tj^anoj- 
!». 
V[*u 
Qleum. 
3 s« H 1 ST O R [ AE 
pu te ad Nucem Indicam referri pollent. Vere¬ 
mur eum de incognitis (Ibi fcripnlTe:quafdam in¬ 
ter (e arbores confudifle, aut falcem aliqua intem- 
peftuie^epctiilie. 
PALMA ADY INSVLAE S.THOMAE 
&fru< 5 tus Abanga Sc Caryoces. 
Cap. CLXXXII. 
M Eritb Arbori ex Manicongo fubiicimus Pal- 
ma.n Ady in cuius deferiptione multa con- 
uemunt, liceticon appofita ,huic non rcfponde- 
re videatur, (ed Mufx. Palma^dydc palmarum 
genere eft, vttradic Tobias RoeKusin Epift. ad 
Cluf. cum (cribit : InfulaS. Thomx Nigrorum 
habet palmam tertiam, illis Ady nominatam, ar¬ 
bor valdeccllaefl, &mligniproceritate,arborif- 
quetruncus craffus, nudus, Sc eredlus eft,non 
(uffruticat, ipsaquePinumfupcrataltitudine, vt 
mihi a variis relatum fuit. Trunci atque ramo¬ 
rum materies rara eft, fucco prxgnans:foliis prio¬ 
ris palma:fiinilibus conflat. In vertice plurima 
excrefcunt germina.quibus prxeifis velcxfim lae- 
fis , vas ahquod idoneum appendunt : in quo 
Lachrymancem colligant fuccum , qui vini vicem 
apud Indos tenet, & facile inebriat. Dulce hoc e- 
nim eft, verum pofl aliquot dies acefcit : Non 
omnes Palmx tunc vini liquorem fundunt ,fed 
ea tantum qux Ady ab ipfis Nigris nominatur: 
nec idcirco fruftus flios facere delinunt eiufdcm 
arboris reliqua germina, qux ^ ferro intacla man- 
ferunt. Huius autem Palmx Ady germen non e- 
dunt incolx iftius Infulx, qux quidem maiori cu¬ 
ra Sc diligentia percontatus fum , quod apud 
Girciam legerim,Incolas regionum Orientalium, 
Palmarum germinibus vefciiiSc quod fublato ger¬ 
mine pereat Palma .Ssd hac ipje de V alma Indu a ge¬ 
neratu» loquitur. 
Nuncfuperefl vtde frtidlu palmx Ady aliquid 
fubiiciam. Integer frudlus Lufitanis dicitur C.i- 
ryoces ScCitriojf) , ab indigenis Nigris illius infulx 
Abanga nominatur tquifatione producit arbore- 
AbangA nucleum ad tc mifi,cui etiam tum putami¬ 
nis prxduri pars inhxrebat: putamen huiufmodi 
tegit pulpa feu caro fuluefeens , ac pariter luteus 
clt exterior cortc.Y.Itaque cortici caro fubcfl non 
aliter quam in malo Perfico) quam pullum puta¬ 
men olleum fequitur: hoc vero intus nigrum co- 
tinet nucleum efui aptum, qui adempta pellicula 
candidus eft. Frudlus integerforma 3 c magnitu¬ 
dine eflCitrii iflius mali quod Limonve 1 Limo- 
nemv ocant. Eduntipfi hos frudlus inaflatos, fre¬ 
quenter etiam crudos : Caryoces nucleos inte¬ 
gros inter edendum mifcent farinx Manyoucx. 
Hos nucleos credunt ipfi mirum in modum repa¬ 
rare languentes ex morbo vires , adeovt fuis x- 
gris bisteruein die confortandi caufa tres qua- 
tuorue Abanga nucleos exhibeant.Qiiodipfis tam 
fam liare eft, qu^m nobis eft ouum forbile , vel 
pullus gallinaceus, vt* afferebant Lufitani,qui 
Indorum prxfedlo tunc temporis aderant. Prx- 
tereaipG ex hocfrudlu oleum conficiunt: nem¬ 
pe vt carni a nucleis auulfx adiiciant aqux ferue- 
tisbonampartem,deindeiubentvtpulpa in le¬ 
bete diu agitetur, commifceaturque exadle fuper 
ignem, deinde remotum ab igne lebeten tanto 
temporis interuallo flare finunt, donec amurca 
omnis in fundum fubfederit: tandem oleum aquq 
fupernatans cochleari excipiunt: quo exhauflo, 
iterum affufa aqua feruente bene commifcent vt 
PLANTARVM> 
prius, & poftquam decoxerint, quicquid olei pu¬ 
ri fupernataueritvafculo rurfum excipiunt. Olei. Olet 
color croceus eft, qualem Caryoces pulpam clfe 
diximus, cuius tibi nunc fpeciem mitto in vitreo 
vafe, concreuitqueex frigore noftrx patrix,aliis 
autem liquidum eft oleum. Nili vererer Epifto- 
lx limites nimis excedere, mouerem quxftionem 
qux inter feribendum occurrebat: Cur nimirum 
Oleum in aqua fupernatet? Dicunt aliqui corpo¬ 
ra obgrauitatcm fubmergi ,&obleuicatemnata- Cur 
re. Quodautem corpora non ponderis aut le- ^ en 
mtatis ratione natent aut fubfideant,fed pro Ele¬ 
mentorum, ex quibus conflant, proportione 
dominio, locum inter Elementa petant: paruus 
fcrupulus in flumineoftendit, quiob terream &c 
compadlam lapidisfubllantiam fubfidet; in quo 
ingens trabs lignea, ob aeream eius & porobm 
fubllantiam fupernatat. Sed his prxtericis ad O- 
leum Caryoces reuertor, quod famem non mi¬ 
nus tollere poteft, qu&m oliuarum oleum & bu- F - Ui 
tyrum nollruni vaccinum: quare pranfuri vel cce- l,t ' 
natim, fuis eduliis hoc oleum mifcent. Et cum 
apud nos Medioburgi eilent,pifccs, carnes,pyra, 
poma,aliaque cibaria ex hoc oleo in fartamne 
torrebant,atque ad omnia obfonia tam alia quam 
elixa exhibebant hoc oleum Nigrx, ad qux , ide- 
licet videbam venuftas noflras ancillas butyrum 
addere. Sed butyri noflri exBatauia allati fapor 
& odor magis mihi placet: lpsilqueprofedlo an¬ 
cillis nigris Gallia deformioribus cum oleo ifto 
inftrudia fercula epulafque lubens relinquam, 
quafque cum oliuarum vel amygdalaru oleo,prx- 
flanteue Zelandix butyro,ancillx noftrx colore 
genarum rofeo decorx appofuerint,feperprefera. 
Olei huius vfus apud ipfosetiam vulgaris elt ad ! 
inungendas corporis partes rigidas, atque con- j 
tradlas, imprimifque neruos diflentos relaxare 
dicunt. Exercitatos etiam, &: quofuis labore fef- NlS 
fns toto corpore inungunt; nepe quod exercitiis 
fimilares corporis partes exficcentur, &colhque- 
fcant tquodipfum humcdt.icione fua impedit hu¬ 
ius olei perfundloria ac lubrica fiidlio. Hocipfo- 
rum acopum eft, & infigne lafritudinis remedium 
e fle prxdicant. Olim hxc corporum inunclio fre- 
quenciin vfufuit tam apud Grxcos, quam apud 
Romanos illorum in deliciis xmulos : & habita 
certefuitnon poftremafalubriomMedicinxpro- 
phylaclicxjideft, fani tatis confi.-ruatricis,pars,vt 
pattim Galeni feriptaperhibent. 
Huius palmx Ady meminit autor deferiptionis 
Guinex, Mamcungi , Angolx & vicinarum regio- h 
nugi occidui Oceani, vbi dotes regni Congo re- j 
fert, Incampis proueniunt permultx & varix .i 
Palmx, vt pote, qux Nuces fertlndicas, & qux 
dadlylosgignit. Crefcit prxterea alia ibidem Pal- 
mx fpecies, nom multum a duabus primis fron- i 
dcdiuerfa, ex qua oleum,vinum, acetum frudlus, i 
ac panem colligunt: perviam expreffionis fit o- \ 
leum e frudlus pulpa, vei ex oliuis fieri folct, co- fl ij 
lore&fubftantia fimile noftro butyro : prxter- eAt \ 
quam quod e viridi in flamini colore magis dccli- nc 
net, Ytuntur eo ipfi pro butyro & oleodarrrpa- . 
dum flammas eo alunt , eodem oleo fuaperun- 
gunt corpora, vt glabra «Scagdia reddamur. De- » 
aique cibi vicem gerit nece/ficatis tempore , vti 
nobis euenit, qui fame : periiffemus, nifihoco- 
leum habuiflemus. Haius palmx vel frudlus no¬ 
men non refert: verdm ex orationis ferte fatis pa¬ 
tet, hanc effe palmam Ady qux fruclum Caryaffo 
fert, ex cuiuspulpa fit iftud croceum oleum." 
NVX 
