LIBER III 
>91 
minem oppido quam peritum in herbarum ge¬ 
neribus ad medendi vfum notandis, qui diceret. 
Ebenum nulla folia, nulliimquc omnino frudum 
ferre , quin ftirpem nullam elfe Soli expoli¬ 
tam : radices tantilm terra occultari, quas eruant 
Aethiopes, atque ii inprimis, qui quo maxime 
locoreperiatur, norunt. Hac ille. Quxetfi fabulo- 
fafortalfe videantur , facilius tamen illi creden¬ 
dum cenfet Matth.quam Anguillario , qui mino¬ 
rem Anagyrim , quam Ananienfes E ghenurn vel 
Eghelum vocant,vocis tantum fimilitudine fretus, 
fecundum Ebeni genus [ridenda fane opinione,] 
Theophrafto ellecenlet.CumEghenus fcetidilli- 
malit planta, & fcribantTheoph.& Plin. id Ebe¬ 
ni genus in India tantum nafci , 6 c in India tota 
diiperfum. 
Sed quod de Paufanix Ebenoditflum , illud 
quidem haudquaquam fabulofum putat Mitth. 
cum Icnbat Georg. Agricola ,fofliltum indagator 
maximus , reperiri etiam in GermaniaEbenum 
fo/TiIe,ad 7.libri fere calcem,his verbis. Quinetia 
Hildesheimii intra terram aluminofam iuxta li¬ 
gnum in lapidem mutarum , &: in eius commi du¬ 
ris tepcritur Ebenum fo/Iile, quod Iparfumin 
aliorum lepidum cauernis , tanquam in alno late¬ 
re Theophiaftus non ignorauit. Stirps cffc nigra, 
foliis frudiique carens, cornu politi modo fplen- 
dida , (olida fed lcuis, omnino afpedtu nmilis 
gagata: lapidi,led natura admodum diuerfa. Nam 
Ebenum ignem non fentit, Gagates accenlus ar- 
det & igni perif.fj.ee ille. Sed verba Paufanix vi¬ 
dentur demonflrare potius adulterinum Ebe¬ 
num.quam verum,de quo hic agimus: aut faltem 
ei non notam eius arborem. 
Quod fi Matth.quoque credidit Ebenum illud 
fo/Tiie & lapideum de quo Agricolang't , elle id 
quod hoc capite dcfcripfimus, tam errat , quam 
vere Paufania? narratio mendacium ii Scalig. vo¬ 
catur :vt taceamus Ebenum adulterinum , non 
magis elle Ebenum,quam fla tu a - homo. Scribit 
Goropiusin Ad.lib.primo. Stabant ingentes fub 
profunda terra trabes, ejure diuturno (eculorum 
decurfu Ebeni tum colorem tum duritiam con¬ 
traxerant : documento , qui in hac regione Ebe¬ 
num polfimus imitari, quocl illi noucrunt , qui 
vermiculata e lignorum diucrfitace opera com- 
ponunt.Scaliger.de PUnt.lib.i. Ii milium Ebeno- 
rummeminitex diuerlis lignis adulteratorum,de 
quibus paulo ante. 
e . Confulamus Diofcoridem. Ebenus, inquit, 
optimacenfetur Aethiopica, nigra, venarum pe- 
e ’ 6tinumve expers , cornu elaborato lxuorc fimi- 
lis , quaeque fradladcnfa apparet, mordet autem 
gulluac leniter ad ftring.it. Prunis impolita cum 
odore iucundo & citra fumum vritur. Recens ve¬ 
ro igni admota ob pinguitudinem accenditur, Sc 
ad cotem trita fubmlua redditur. Eli &: altera In¬ 
dica ,intercurrentibus lineis praedita, candidis & 
fuluis , itemque maculis frequentibus :exterum 
ts prior bonitate, antecedit. Nonnulli porro Mori 
,a. aut Acanthi ligna, quod confimilia fmt, pro Ebe¬ 
no vendunt. Ex eo autem internofeuntur, quod 
'■ fungofa fint, & in alfulas ad purpuram vergentes 
refoluantur, nihil mordacitatis in guflu, nec fua- 
uis odoris in fuffituprxfeferefitia.JLerlfifl/?. 
nu Nunc quxritur an Ebenum , quodadnos im- 
/<>q)ortatur , & hodie apud Magnates &c artifices 
pro Ebeno celebratur , quale duum generum fu- 
pridelcripfimus , fit vnum aliquod ex his aDio- 
fcor. deferiptis. Dubitationis occafionem praeci¬ 
puam putat Matthiol.qubd fuffitum nullo com- 
njendetur odore. Noftrumfane nonfolupinon 
Matth. n9t. 
Alter Qur- 
tij error. 
foetet, fed & ineundi qiiddam fpirare videbatur, 
flamma adolefcens. Quod vero Matth.ait, Pli¬ 
nium nullibi odorati Ebeni memihille, ollendit 
fe Plinii locum , vbi maxime de Ebeno difleric, 
admodum ofeitanter perpendille. 
Dalech.putat odorem eius tempore Iongo,per 
maria & itinera euanefeere polle, quod in totum 
vix fieri pot-eJl in tam folido densoque ligno. 
Curtius quafi in nouum quendam orbem de¬ 
latus de Ebeno indicat : Arborem vt plurimum 
elle tenuem , vimine raro, &in craflicudinem 
caudicis extuberato, cortice hiulco, &c admodum 
reticulato,adeo venis dehifcentib js, vc per finus 
ipfos intima pars tenui libro contegatur. Sed $ Hr t.not. 
quo authore hxc dicit ? aut vnde ementitus e 11 
hanc Ebeni deferiptionem ? quis ei dixit arbo¬ 
rem vtplurimum elle tenuem? Quafi velo ei no¬ 
ta fuerit. Neque hoc illi faterat, nifi hancfuam 
temeritatem ingeminaret alia : Theophr. autem 
[inquit ] foliis ramifque,ac reliquis denique om¬ 
nibus Terebinthino fimilem dicit, frudlu tamen 
diuerfo, &: Amygdalis conformi. Plus fane ille 
vidit apud Theoph.fi hxc vidit. Sed qui Theoph. 
confulet, facile agnofcetipfum ei imponere. Ita 
enim aitl.4.c.^.hift.^et«nr' 'j tT) ij te ■utySoy.h 'j r, :y.oioy r» 
TZPUtAu.Toy q Y.OfTm-.' SlLyogjv &C. oao/oy yb TU{ auv} Jhl- 
hoj?. Nihil hicde£beno:fed Terebinthum Indi¬ 
cam comparat cum Terebintho Graea. 
Anguill.libere fatetur, Verum Ebenum quale 
fit,fe ignorare,ac quum in nollro defit odor, qui 
& Diofc.iequiritur, verum Ebenum Ic dicere non 
polle. Et alibi : tgan.< 3 ait, videtur Ebeni fecunda 
fpecies The..-phr. [quamopinionem improbari ii 
Matth.paulo antednftum. ] Totam Ebenum qua 
vtuntur Veneti, Icio elle ex Egnno qux tleuehi- 
tur ex Syria Sc Cypro, vbi hodie adhuc vocatur 
Jlebenj. Dc* hac Ebeno Angtfill.plurac.de La- rj jc 
burno.De Ho.Belli Cytilo vera,& medulla nigra num 
Ebeni Theophraft. agemus cap. de Cytifo vera & Mernme- 
Maranthx,&dc Ebeno Cretica Hon.Belli cap.de y«/ 
Cytifo Cretica flore rubro. Ebenus 
Guiland.Theonino fuo dente Matthiolum pe- Cretu*. 
cit,qubd Ebeni innumeros haberi in Italia trun¬ 
cos adflrtfit, necanimaducrtit, lignum quod vul¬ 
go Ebeni nomine venit, fuffitum lupra carbones, Matth.not. 
iucundum odorerrhnon efflare , neque jad cotem 
allilumruffcfcere > neque etiam cum aqua tritum 
m fuccum abire : quapropter fcedum ait ede hunc w*tth ex 
Matth.errorem. Sed, vt ita fit,illa omnia non partecxcu* 
conuenire truncis jftis , quos vterque intelligir, /*/«>• 
tamen cand.dius cum Matth.agere debuit, quip- GutUnd. 
pe qui ipVmetTafliis ficin filis feripeis, vt antea mt ' 
dicebamus /Ebenum vulgo didlum,fuffitum nul¬ 
lo commendari odore. Deinde fare debuit Gui- 
land.iftas notas quas adducit non Indico fed Ae¬ 
thiopico tantum tribui a Diofc. quapropter nihil 
ob liare quominus Indica Italis & Matthiolo fuc- 
riccognita. Ica/xpe non videmusmanticqquod 
in tergo cfl. 
Amatus Ebeni fecundam fpeciem , Guaiacum 
facit. 
Verum nefeimus quid fibi velint Pen.Sc Lob. T r , 
quando in Adu.ficaiunt. Officinarum Hebenum € ' 
[fiueXylaloes Offic.inmarg. ] quin fit fpecies species 
Guaiaci llihil obflat: nam prxdurx alTuls , gra- Cttatact. 
uiflimx,quxin Officinis vifur.tur, & aqux mer- 
fx fidunt, tum pinguedo, qux exudat igni, per¬ 
inde atque e Guaiaco, tum afpedlus ipfe,& vires, 
& fapor,videntur teflari: nam odor etiam ei ineft Lob.& re - 
Guaiaci , vires ad eadem qux Guaiacum com- n*not. 
mendantur. Sed fi idintelliguht, quod in Offic. 
nomine Xyloaloesfeu ligni Aloiss habetur, efle 
Elcnu/n 
Venetum 
efle Lttbur- 
