«4 
HI STORIAE 
<«- 
litu error. 
Tili*, hijlo- 
n* tx Pii. 
nequit. Fcermnx candidior & flexibilis , ex quo j 
ciftas[iW : Gaza , cunas* alij, Caniftros. ] f 
ciunt. Item odorattor. [Plin. mari tribuit odo- 
remlPrateteamas Herilis cft , Sd fine flore t fm- 
nuna 3 ; florem & fruSum gignit. Flos calyci fi¬ 
mi lis [»!»■*( 1 g azx Calyculo inteftus : nec ad 
verbum,necadrem.] iuxta folij pediculum , & 
anni lequcntisCachtyn, fuo petiolo innixus e- 
mergit, viridis, dum in calyculo eft i detectus vc- 
lo fubfiavus. Floret cum domellicis arboribus. 
Fiuftus rotundus, oblongus , Fabi magnitudi¬ 
ne, Hedera: acino fimilis , maiufculus quidem 
quinis conllans angulis, velua fibris eminentt- 
bus, 6c in acutum fe contrahentibus : Minor verb 
minus divifus. Gtandiorexfculptus, minuta qui¬ 
dam tenuiaque emittitfemina, quanta Atriplicis. 
Folium & cortex fuavia, dulciaquc. Folium figu¬ 
ra Hederi fimile, verum in ambitu fcnfirn ma¬ 
gis rotundatur, Sc iuxta pediculum id,quod velut 
in gibl.um p.ominet, a lolij medio, longiore tra¬ 
ctu m acutum magis cogitur isuntque folia per 
ambitum criipa atque ferrata. Lignum paucam 
medullam habet,ac eam quidem haud multi. mol¬ 
liorem matcrie,qux Se ipla mollis eft. 
Hac Theoph. ex quo Plin. pleraque fua de ea¬ 
dem transfcnpfit in hunc modum. In Tilia mas & 
fcemina differunt omni modo. Namque & mate¬ 
ries maris dura , rufiorque acnodofa, Scodora- 
tior. [defaeminaid Theoph. ] Cortex quoque 
eraflior , ac detractus inflexibilis. Nec femen 
fert aut fiorem, ut fmmina , qua: craflior arbore, 
materie candida,prxcellenlque cft. Mirum in 
hac arbore fructum i nullo animalium attin- 
foliorum corticifquc fuccum efte dulcem. 
g 1 : 
Vincul* 
TiU<e. 
phifyrx. 
Tim. fAt 
contrudi- 
cere Ride¬ 
tur 
Inter corticem & Hgnum tenues tunica mul 
tiplici membrana , e quibus vincula Tiliae vo¬ 
cantur : tenuiffirna: earum [tenuiflimum corium. • 
Vct.] Philyra:, coronarum lemnifeis celebres,an- ( 
riquoriirnquc honore. Materies teredinem non ’ 
fentit, proceritate perquam modica [ hoc ad Phil- 
liream pertinet] verum utilis. Molliffima Tilia, 
eadem videtur & calidiftima: argumentum afte- f 
runt, quod citiffime afeias retundat. Etmox:Fri- j 
gidiflima qtixcunque aquatica lentiflima autem 
&idcb fcutisfaciendisaptiflima , quorum plaga 
contrahit (e protinus , cluditque fuum vulnus, 
& ob id contumacius crafiflnittit ferrum: in quo 
funtgenere Fici,Salix,Tilia Betula &c. [ Hic Plin. 
fibi contradicere videtur, magna oblivione , qui 
paulo ante Tiliam calidiflimam cx Theoph. dixe¬ 
rat, nuncfrigidiflimam dicit. Nec verum,frigidif- 
fima quxeunque aquatica : Salix amara neuti- 
quam talis nobis videtur. ] Sol ad Aquilonem 
fcandens, vertit Tilia: folia ad mille ufus peten¬ 
da. Quod poftremum ante ipfum dixerat 
Theoph.cap.26. 1 . 2.cauf.ubi, poftquam de folio¬ 
rum circumactui Sole locutus fui flet, addit: hoc 
Tilix mol- latiO»m Tilia [ ] patere , quod hxc amplio- 
l es . racandidioraque folia gerat. Tilias mMes dixit O- 
Eptrhtt x. vid. Dicitur & apud Poetas fequdx, Uvis , pinguis, 
elumbis. 
ermo'. Mirum Hermol. in re tim manifefla hallucina- 
T ‘ tum , ut Tiliam Grxcs Phelyrcam [ fic enim ille 
habet.] noftris quoque Phelyram & Philyram di¬ 
ci tradiderit. Certe tantum differt Philyrea i Phi¬ 
lyra lcru Tilia, quantum Myrtus a Quercu. Non 
igitur rede 2 ino-inr Tiliam vertit , eandetnque 
^ cume/V.up* Diofc. confundit , & prxterea cum 
Phityca. Sic enim quoque a Theoph. vociri ait. 
Eandem cenfuram meretur Rucll. dum Tiliam 
Cnecis Philuram dici feribi:: &: Diofc. efle arbo¬ 
rem magnitudine qua Cyprus. 
Uri' 
PLANTA RVM> 
Marcellus more fuo Hermolarun carpens m 
I vcrfione Thcophraft. quod @uq»)y tinduram ferri 
convertat,quam ,quid iit, feire Gixcarum litera- 
rum imperiti non iit. Ipfe tamen & geminum in- ^ ^ 
currit errore: Primo •’ quod Phillyream Diofc. coti- genim* 
vertat Tiliam: Deinde quod demonftretaleam cr>» 
plantam e fle Phy lyram fi ve Phyllyrameiufdcm 
Diofcor.quam nos Tiliam diximus. Sed quod pu¬ 
tat CitfUu melius in temperaturam converti , per 
nos licet : Opta flemus tamen declaralTct* quam 
vim aut qualitatem agentem per illam tempera¬ 
turam intellexerit. Vult autem Tiliam marem? 
effe fu toriam Tiliam, in omni opere tractabilem, 
qua: pedinum filorum fcquaci facilitate no¬ 
men aliis omnibus arborum pedifttbus dederit. 
Paflim enim Tiliam nunc in arboribus Italos di- TtiU h 
cere lineas ,dudus,interfedionefque Sccircun- lts 
dudiones illas, quibus confcrda omnis earum 
materia & in fcipfam ffipata convolutavc vide¬ 
tur : quod natura: tam diverfum opus Graeci am- 
cfoycif. Plin.eos imitatus pertines dixit: &in quibus 
variarent pedinum illorum linea: & intervalla, 
femper adiecit aliquid , quo varietas illa indicare¬ 
tur , obliquos, crifpos , nodofosve dicers Eth 
verb idem Marcellus fibi ab Hermol. oltcndi o- 
ptet, sitne noffrati Tilix antiqua illa eadem : f di¬ 
cit autem noflratem, que in Hetruria nunc ab o- 
mnibusTilia nominatur , ex qua fecandis coriis 
futores paratam ubique tabulam habent, in nul¬ 
lam partem re et is pectinibus , fcd quacunque 
ferramentum agatur fequacem 5 c cedentem , ) i- 
pfe tamen quoque nihil certi adffruit , neque la- 
ne adftruere potuit, quippe qui apud Diofc. Phil¬ 
lyream,Tiliam converterat, & Liguffro magni¬ 
tudine aequalem hanc arborem fecerat : atq; qui 
lignipedinibusadherens, (quos erxeis xtxcPsW 
vocari diximus ) feu per longitudinem redis pc- 
dinummodo lineis, nullam earumefTeineafu- 
torum tabula & arbore cauflatur , fed in omnes 
partes fequacem pariter & facilem fedionem -.an¬ 
tiquiores tradit Gricos exagreffipro fiitoria illa 
tabula ufos: expertos namque in duriore materia 
acui ferrum,in molli vero in fecando dudum re¬ 
tundi, atque aciem amittere. At fi Marcellus 
Theoph. e/Aipar, ex quo eius marem & feminam 
a<Tnofcit,cumPhillyrea Diofc. contuhlfet, &rur- 
fushanccum Tilia fua Italica, facile agnovi flet, 
hanc ad Philyram tim prope acccderc , quam k 
Phillyrea, &: arboris magnitudine , oc tota adeb 
forma diftat, nec ex nudi tabula: futonx ( quam 
tamen Tiliaceam fuiffc agnofcimus) pectinum 
carentia > & accerfita illa etymi ratione , dubita!- 
fet , an Tilia no ftrasfit PhilyraTheophr. &Phil- 
lyraDiofcorid.diverfiffimaiPhillyrea eiufdem. 
Nihilb dodiorem fe Botanicum prarbet Cor¬ 
dus , quando ad caput Diofc.de Phillyrea feribit, 
abeo deferibi Tiliam omnino eandem cum Li- 
gnft/o, fi invicem utriufque defcnptionem con¬ 
ferat. Galeni & Aeginetx xcate talem Tilix hifto- 
riamin Diofc. ledam. Atque fiveTilia i Dioic. | 
itadeferiptafit ,five ab alio haredeferiprio adic- 
da , fallam elfc pronunciat, ob id quod nullus, 
neque cx prifeis neque ex reccntioribus hifce 
notis eam dcpinxerit.Omnes[ addit ille] mani-, 
fefte deferibunt Tilix appellatione eam arborem 
qux German. ob ligni lenitatem 6c mollitiem Ctrl 
£inbc vocatur. Ac miratur hoc nullum ante fc a- 7 MhJ 
nimadvectifle : qubd omnes qui poft Diqfcor.de 
rebus fcripfcrnnt, aut alios interpretati funt ,uf- ^ , 
que ad noffc-am xtatem, eam controvcrfiam de 
T ilia inter Diofc. 5 ?Theophr. filentio pr.tterivc- 
rint. Et tandemfupcrvaciuna concludit effe hi- 
floriam* 
