401 
HISTORIAE PLANTARVM; 
QamAttas 
tritici gc- 
Rjtelliut 
Martia 
Gordut 
Rtbut.Sih- 
£ o. 
Scmtffn 
*4 cj}tuum. 
St liga. 
Triticum 
G er manu 
triplex , 
Trdgo. 
Ter acu ss 
ierra boni- 
tattty cul¬ 
tura ad- 
/cribenda 
'P lin.no/. 
eunda. Olynthi Sc in Euboea apud Cerinthum 
genus effoditur cerri, qua triticum oblinentes, 
<&uid feruant. Trimeftria vbique funt, verum 
inutilia , Sc infirma fingulari calamo. In Afia 
quodam loco trans Badtra frumentum nucleis 
Oliuxparnafct referunt. In Pi(Totis tam firmum, 
vt multos Macedonum largiore vfos eo faties 
peremerit. Omni frumento nocent imbres in 
flore. Item iam plane craffato , triticum plus 
quim hordeum vligine commeat in Lolium. Ca- 
matiasin The (Tali a Tritici genus eft ,«juod admif- 
fo pecore nihil patitur, etiam bis derofum. Proc¬ 
ter lupinum nihil ique in fpica durat qu^m Tri¬ 
ticum. 
Ruelliusqui fuam hiftonamcx Theophraft. 
& Varrone , Columella Sc Plinio,Galeno & Her¬ 
molao congefiitjaicfpeeiatim vnumapud Gallos 
tritiffimumelle genus, macrum , trifte, Hordei 
fimilitudine, cuius granum folliculo non facile 
deglubatur, nullis tamen ariftis vallatum , quod 
Vere non feratur. Sermone vernaculo, Succur - 
fus gentium, flue Scurgan dici, cuius agricolis vfus 
prope nimius cum annnnx premat penuria. Di¬ 
cit adba:c, Tr vncftre, quod Gr.xci Trimenon,vel 
Sitanium vocent , totis Alpibus notum effe , Sc 
hyem ilibus prouinp s , nullum hoc Iqci us. Vni- 
calamum prxeerea G illos Mtrria vocare, quod 
Martio fitum terno hinc menfe maturelcat. 
Cordi verba haudquaquam negligendaduci 
mus.prxferum quod videantur ad dicta Vcteru 
mtelligenda nonnihil facere. Ea autem funt hcc: 
Sunt Tritici ipeaes ,Rjbus ScS:lig>. Robus voca- 
turdeiifius, folidius, & ponderofius. Siligo ra¬ 
rius, Sileuiu: pondere: fcd candidius Triticum. 
Eft Sc alia Ttitic: d (tinftio :ScmeJlre ScTrimeJlre : 
illud ante hyemem , hocverb initio Veris feri¬ 
tur , quare alterum EPintcrftKiQC , id eft hycmalc 
Triticum: alterum ©ommcrtveitjc / id eft Aefti- 
uum Triticum, Germani vocant. An vero idem 
fit Robus cum femeftri, neque negare,nequeaf¬ 
firmare aufumus. Credimus cainen, haud fine 
caufa, non differre Robum i femeftri, nam h Scs 
mcftri non.diftinguunt id Aiuhores , neque Co¬ 
lumella cum fpecies Tritici reccnfet, Semcflris 
menunir, fcd Robi, quafi idem cum ep crediderit 
Scipfe. Quemadmodum quoque Robus Siligini 
prxfertur pondere Sc magnitudine, ita etiam Se- 
meftrc Tritneftri, quod Sc Sitanium dicitur,&Si¬ 
liginis fpecics exiftit. 
Tragus triplex Germania: Tritici genus deferi- 
bit,quorum primum bybernumc cnfec , alterum x- 
ftiuum dicir, tertium non vulgare , nec vbique no¬ 
tum fcnbic > de quibus feparatim tractabimus. 
Conftat, inquit, Triticum omnium frugum ferti- 
liflimum cfte, fiquidem cultura fua minime dcfti- 
tuatur. Legimus enin, vno ex grano Tritici tri¬ 
ginta aut quadraginta quandoque fpicatos cul¬ 
mos eximite. Sed hanc feracitatem terrx bonita¬ 
ti Sc eulturx diligenti ego adfcripferim. Huc ni¬ 
mirum refpexit Seruator nofter Iefus Chriftus, 
cdm in parabola ad populum , fementem qua: in 
bonam terram coci differ, aliam , quidem centu¬ 
plum , aliam verb fexagecuplum, aliam denique 
trigecuplum fecille fruCtum dicit. Dc Thracio 
Tritico Plinius peculiariter meminit, quod illud i 
latione quadragelimo die maturetur. Sed hxc Pli¬ 
nius ipfe non vidit, ac potius legit in Vcteruni 
(criptis, tum aliorum , tum prxfcrcimTheophra- 
fti,quiI'b.g.Hift. plant.cap.3. in Mela fata intra 
triginta, aut quadraginta dies meti feribit, rurfiis 
vero in Chalcia Rhodiorum Infula locum quen- 
dam elfc adeb prxcoquem Sc fertilem : vc hor¬ 
deum fatiuum in eo, cftm in aliis fereretur lociSp 
meteretur , &c. Hxc verb qux tam ^ Plinio » 
qukmTheophrafto, prxdicantur, credere,quam 
experiri malumus. Noftrumcertd Triticum hy- 
bernum,noucm menfibus in agris moratur,quod > 
non folum omnes norunt agricolx,fed & Plinius > 
Sc Varro teftati funt. Aegyptii feptimo ^ fationc : 
menfe fruges fuashorreis committunt, vnde frU- 
mentaillorumiureSeptimeftriadici polfent,at- • 
qui talis fertilitas noftro folo negata eft. Idem de 
S.tanio quodnoftri -ZtmmdFom nuncupant iu- 
dicium eft. Hoc quia tertio poftquam fatum fue- •: 
rat menfe, horreis apud alias Nationes recondi : 
fertur Trimeftrc Diofcoridi nominatur. Apud lj 
nos quinto demum menfe maturatur, vt omnes 
norunt. Tanto interuallo fruges alio atque alio 
folo proercatx inter fe diftanc ,vc vel hinc appa¬ 
reat, fuum cuique frumento tempus infir.gulis 
regionibus deputatum,frugCfque pro diucrfiucc 
terrx alio atque alio gaudere ccrlo. 
Fuchfius quoque tria fumma genera Tritici f 
cos obferuarc dicit, qui frumentaria: rei periti ^ 
fine. Primum quod Robus , Germanis fimplici x 
ter tDciRcn nominetur. Secundum quod Trnne- r 
ftre & nonnullisSitanium,Germanis ^fmelforrt i- 
dicatur,haud dubie non alia rarion<f,nifi quod ex $■ 
hoc genere Tritici amylum optimum conficiatur. 
Tertium , quod non vndiquaque notum. Atque 
alterum non differre ^ primo, nifi qudd fpicam 
muliis ariflis vallatam, Sc in duos ver fus difpofi- 
tamobtineac. Scdconfideratione dignum, an f 
TriticumSetanium primo differar tanulmari- d 
ftis: Montbelgardi enim obferuo in agris noftris 
vulgare triticum fpica mutica & ari ftis vallatum: 
fi intelligitidemTriticumcum ifmclForn Hier. 
Tragi, quod fufpicor,is plurimum fallitur,hoc e- 
nimeftex genere Zea:. Minus non leparatur,ni- 
li per Molendinum,de quo lub titulo 2 ex Ver- 
nar. 
Dodonxus triplex quoque Tritici genus tradit, 
Ro 6 «/« Columella?, Plinii , Sc Setanium , tri 
quod Trimeftre vocant. 
Triticum aliter ex Dalcchampii fententia , qui 
fua Veteribus accommodare ftudct,Hift.Lugdu- 
nenfis diuidic, vt eius duo fumma fint genera vfu H 
frequentiora. Vnum candidum , vulgb Gallisl?///* 
nuncupatum:alterumrtf/«x»,Veterum 771/^V, ^ 
quafi m<pcV,vu!gbR//w/gf, Columella: Robus£ 
flauo colore quem Rubeum prima fyllaba pro- b, 
dufta, & Rubeum Veteres appellaiuiac, Grcci 
^ctcGoVjvnde Seruio Nitedula,mus agreftis robeus, 
Sc in illud Vergilii, SangujAeis frontem muris , Sce. 
Robeus color Diis attributus, & in Veteri inferi- 
ptiono, vc Praetor cui h.xc regio forti obuenerit, 
litaturum fe fciat,aliufuc quis magilh'itus,Volca 
nalibus x. C^l* Septemb. omnibus annis, vitulo 
robeo, & verre. Rurfus Tritici candidi rufique 
dux funt Gallis notx fpccies. Vna cuius fpica ari- 
ftas habet, altera cuius fpica mutica eft ,ideftan- 
ftis caret, audlore Varrone. Priorem nulla pe¬ 
culiari appellatione Galli defignarunf.pofterio- 
rem Ple motet vocant, quafi Triricum muricum. Bl 
Quod autem fpica ariftis vallata fit , rei iifdera 
carcat, quidam frugis Sc naturx proprietati, qui¬ 
dam agri conditioni macri,pinguis,tenuis,crafli, 
flercorati, minime lxtificati tribuunt. Triticum 
enim candidum aiunt in pingui ,craffo &: ftercoa 
rato agro fpicam muticam ferre, in macro, tenui, 
Sc non lxnficato ariftis horridam. Adiiciunt qui¬ 
dam cceli ftatum quo feges adolcfcic: humidiore 
etenim fpicam ariftis carere,ficciore ariftis muni¬ 
ri. Addunt alii Sc vectorum flatu$,quomam fi ve- 
hement»o- 
