LIBER XVIIL 
kcmcntio-.es irruant,ariftas decutiunt: fi leniores 
fpirauennc, ariftas fpicarum colli fu non fran¬ 
gunt. Sunt & qui legetis denfitatem raritatem¬ 
que nonnihil ad id valere putant. Nam denfio- 
refegete, fpicasmuticas,rariore,cum ariftispro- 
dire.Ex candido Triticoipanemlautiorem , quam 
ex rufo piftores fieri afferunt, fed leuiorem, &c 
qui minus alat: atque in hoc genere muticuma- 
riftato pracf erunt, etiainfi mutici granum graci¬ 
lius fit, & minus; plus enim farina; a mutico red¬ 
di,& furfuris parum: fmnx vero miniis ab ari- 
•ihto,&furfuris'plurirmim. Prxterea mutici fari- 
nam candidiflimam elle, ac niueam , ariftati ni¬ 
griorem, ac fordidiorem. Candidum Triticum, 
Latinorum Siliginem frugem elle, Veterum fcri- 
ptorum teftimoniis confirmaripoteft, qui Siligi- 
nemTritici genus faciunt, &, vt Triticum no- 
Arum candidum, candore aclcuitate cxcerisgc- 
ncribus prxftare literis prodiderimr. 
Duo Tritici genera celcbrauit Cornarius. Et 
prius quidem ( quod Columella Robum) tum 
(impliciter ttjcitjcft (Triticum) (tum wiritcrtfeci- 
r^cit (Triticum hyemale) pofterius ( quod Co¬ 
lumella Trimeftre, T&iy.wieuov DioCc. Tnmenon 
Plinius dicat, Aeftiuale) ©ommcituci^en vo¬ 
tat , ficut etiam reliqua frumenti genera mxta k- 
minationis rationem , tVtntcr Hc 06 mmcrcjc;= 
rreybc (Hyemalia, & Aeftiualia frumenta, ap¬ 
pellat. Poteft, inquic, Setanium ( Trimeftre ) 
Triticum hornum dici, quum vere Ictninatum, x- 
ftate metatur: ColumelLa Robum probat , quo 
Autore, nullum (ficutmulti credunt) natura tri¬ 
meftre femen datur. Quod quidem Columella: 
dictum reprehendit Plinius. Sed non videtur la¬ 
tis confideraflc id , quod Columella fubiungit, 
Sed funt nihilominus quaedam aliis pociora, quae 
fuftinent veris tepores &c. Tertium Tritici ge¬ 
nus ignotum & negle&um arbitratur, cb quod 
Colunjella dixerit, Ipecies eius in paneprxeipue, 
pondere defici. Etrepetierit cap.p. 
Nec tus tanquam optabilis fallat Siligo-. 
Tritico nihil cft fertilius:hoc ei natura tribuit, 
quonnam co maxime alat hominem : vtpote cum 
e medio , fi fit aptutn (olum,quale in Byzacio A- 
frica: campo, centeni, quinquageni modii red¬ 
dantur. Mifit exeo loco Diuo Augufto Procura¬ 
tor cius cx vno grano (vix credibile di&u) qua¬ 
draginta paucis minita germina, extantquede ca 
reepiftolx. Mifit & Neroni fimihter cccxL.ft 1 - 
pulas ex vno gratto. Cum centefimo quidem & 
Leoqtini Sicilia: campi fundunt , aliique, &c tota 
Boctica & imprimis Aegyptus, FertiliUima Triti¬ 
ci genera ,ramofum , aut quod centigranuin vo¬ 
cant. Cxtertlm ,ob (ummamTritici in Alia fer¬ 
tilitatem , Imperatores Romani, atteRanteVr- 
fino , <}ui ei Prouincix pr.xfucrant, aut in ea res 
gelTerant , Africam fignabant capite obuoluto 
pelle elephanti capiti detra&a cum promufeide, 
adie&a (pica & fundito aratro cum cultro. Sed 
& ea foli fertilitas Siculos ad omhe delitiarum 
genus fic effudit, vt omnibus voluptatum gene¬ 
ribus prxter modum addidti forent ac dilloluti. 
Hinc Platoni Sicula: met.fx, vt & Italicx,&: Thef- 
falx,launflimxac maxime opipara:, quemadmo¬ 
dum Sc Afianx. Macrob.7.Saturnal. Modum eUm 
(eruat, qui fui potens eft, & in menfa Sicula , vel 
Afiana. Brod.c.jj.lib^. 
Gi'xcis77i/^cV vocatur, quafi , pro c 
iW tiT carelpev/, fecundum Etymologicum. Hcbreis 
Cbittah 3 velcbintab,Colamellx Rubus , fi Trago 
credimus. Atab. lienta , bcncha , bahtha. Germ. 
«jcy^cn/AlfatisjSorn. Angl.tvcer. 
Tom. II. 
403 
ltal.Fourmento 8 c Grano. HHp. Trigo , Gallis ge¬ 
nens vocabulum (peciei tr.buentibus, Froumem „ 
voce ex frumento Latino deflexa. Sed fulmen¬ 
tum apud Latinos Tritico latius patet. Hinc ple- 
rique etiam far frumentum appellant. Huhg.di- 
citur 23 u 3 a, Boh. pfjeuice: Significat verb Triti¬ 
cum generaliter omne Frumentum quod ex (picis 
tritum, ac trituratione repurgatum cft : in quo fi- 
gnificato , ait Dodonxus , Iurifcbnftlltus non- 
nunquamhac voce vtitur , vt fl.de verb.obligat, 
proprie tamen idem cum co eft , quod Gixcis 
7 n/^s eft, 
Solo pluuio atque frigido femina conueniunt y ocUSjt j 
ad Tritici ficut & exterorum frumentorum frudli- p US , f atlo 
ficationem , quod aperta & rara fubftantia funt: cultura, & 
foluta enim hxc funt. Verum (vt ifimplidita a- ld genu» 
gam inquit Theophr. de cauf.plarit. lib.5. cap.ztf.) aJia ' 
SoluiU pingue Tritico accommodatius eft , lar¬ 
gius enim callofiulque alimentum cxpolcit.Tri- 
cicum trimeftre folo tenui melius fit. Alimentum 
enim (ubminiftrari modicum eo poteft , hoc eft 
leuc Ieui. Africum & Dracontias appellatum, <Sc 
Stuangias, & Selenufium , Ixtum ex'gunt agtum 
Hxc enim vberius fuccos hauciunc. Argumento 
calamus cft, quem craifum gerunt. Ad (ummam, 
quodcunque huiufmodi fit,(oloffngali apte com¬ 
mittitur. At fi aliquod genus tlimcis multis con¬ 
tegitur, ceu Thracium, hoc folohyberno con- 
uenientiusdabitur, frigus enim huic nihileflicert 
poteft. Rarum,(olutumquc,ccuCanchrydiasvo¬ 
titarum , agro pluluo (efendnm profe&b cft, 
quippeciim alimenti copiam id quoque defide’»- 
ret: quamobrerh &• culmo ti-jfio exurgit. Et iri 
exteris verofemper ad alimentum rcfcrer.da ra¬ 
tio eft : nunquam tamen ratione aeris prxtcrmif 
fa , etenim (olum apricum &c ad (ummam fere- 
num , infirmioribus commodiuscft :contrarium 
validigribus , lutofum (iccis & pavuo alimtnt© 
contentis. Sic Triticum (olo pliiuio vberius 
qu^m hordeum geritur , & omnino cbntra im¬ 
bres validius cft: fert idem etiam folo non ftet- 
corato copiofius. Ratio, qubd (uo naturali colo¬ 
re plenius concoquere poilit, & fi num non x- 
que requirar,quoniam in fe habeat quod ex li¬ 
mo acquireretur. Ad fmtimam, Triticlim robtt- 
ftius cft, & maturius feritur, & locis ftigidis md- 
gis committitur. Robur aliteili facere , caloris 
plane interefi. naturalis.Quin & quod cunicis in- 
uolutum pluribus fit, fit vt tiitiils maneat: qua¬ 
propter folurh , quod longo interuallo temporis 
colitur. Triticum magis qu&m hordeum fert, Tri¬ 
ticum enim aliirientiinl eius foli validius magis 
vincere poteft. Omnino [ vt fimplici ratione di¬ 
cam ] pubhex ac fummx drfferentix i lix fur t, a- 
gri natura , feminum firmitas, infirmitiKvc, atqiie 
acris habitus : qua de caiifi hxc cohfiderari vbi- 
que necefiarium. Frigora fubfecuta omnibus in 
locis vtilia funt ;ficcr.im fata plenius radicantur, 
canchfificantiirque ita , vt inetinte vere haud- 
quaquam modica magnitudine careant, (ed prx- 
eipue in bonis. Auftrinum enim atque omnino 
(erenum tempus celeriter edit , xruginemque 
fortificat; Quxdense fuerint femindta, (picam 
prius eflundiinx, qu^m qux rarenter , quod al¬ 
tera largius radicentur , & multiplicius deorfuiav 
fcindantur, quia locus fuperfit, altera protmiis 
furfum excurrant. Tritico atque reliquis , qux 
fpica pufilla, infirmaque funt , anceps (atio da¬ 
tur. Sunt enim in fingulis generibus alia prxeo- 
cia, alia ferotina. Quamobrcm alia properant, ti¬ 
lia differunt. Triticum enim quod hyeme feritur, 
quia numerofaiadice fit, yirefque (tiasadferaj 
L1 5 
