T ritrci in 
jinguiu iu- 
gertbut 
OHJMUrn 
j<rcnH*m. 
\ 
404 HISTORIAE 
dicandum primum intendat, multitudinem cui-1 
ini educit , eft enim multicalamum : trimcftrc j 
contra paucis radicibus, paudfquc culmis confi- j 
ftit,quade caufafurfum continuo nititur, atque | 
celeriter confummatur: quod enim minus eft,' 
perfici faciliuspoteft. Hinc etiam alterum large 
frutificac,alterum parcetScalterum facile,alterum 
grauc eft ; [ vt ante iam diximus] cum plus alimen¬ 
ti, & turbulentius trahat. Excurfus quoque ra¬ 
tione propere agitur,cum in condendis radicibus 
haud multum teratur temporis, vt pote pau¬ 
cis. Qualitas quoque tempoiis plurimum fauet, 
nam Sc radtcofiim illud, fi eo tempore obferatur, 
velocius enafcecur,Sc in culmos fpargetur paucio¬ 
res, Sc fpicam paruam, atque paucis fertilem ge¬ 
ret : Sc trimeftre , fi mature feratur,frigus tolerare 
non potent fu a: caufa imbecillitatis. Sed mirum, 
atque diuerfum eueniet, ii quod tempore bre- 
uiori conficitur , graue , f.iftigiosiimquc Iit; vt 
Aenenfcs de eo referunt, cuius cura a:quino<ftio 
delegata eft. 
Catonis apud Pliniumfententia eft,in agro fic- 
co Jcnon herbofo, necvmbrofo Triticum feri. 
Non transferendum eft ex frigi Jis locis femen in 
calida , neque ex rnrcocibus in ferotina: idque 
in contrarium prxreperc quidtm falsa diligentia. 
Serere in iugera temperati fohiuftum eft Triyci 
aut Siliginis modios Odinque. Farrisaut Seminis 
( quod frumen tigenusPhoiusita appellat) dece. 
Eli Sc alia di (Vinctio. In denfo,aut cretofo , aut v- 
hginofo Colo, Trilici aut Siliginis modios fex : in 
foluca terra r.uda, Sc ftcca, & I.rta, quatuor. Ma¬ 
cies ennr. folimaior, nift rarum culmum habeat, 
fpicam minutam facit Scinanem. Pinguia arua ex 
vna feminis radice fruticem numciofum fundunt, 
densamque fegetem e raro femine emittunt. Er¬ 
go inter quatuor & lex modios pro natura foli, a- 
Iii quinque non miniis feri, plur^fuc prarcipiunc: 
item in confito , aut cliuofo , vtin macro. Huc 
pertinet oraculum illud magnopere cuftodicndu, 
fegetem ne defruges. Adiecit iis Accius in Praxi- 
dico, vt fereretur,ctVn Luna edet in Ariete, Ge¬ 
minis , Leone,Libra, Aquario. Zoroaftrcs Sole 
5 cif. partes Scorpionis tranfgrefto , ctim’ e flet 
in Tauro, Sequitur huc delata Sc maxime indi¬ 
gens cura de tempore fruges ferendi quiftio,ma- 
gnaque ex parte ratione uderum conexa. Qn,am- 
obrem fententias omnium, in primis ad in perei- 
tientes,exponemus.Hefiodus, quiprintfeps om¬ 
nium de agricultura prarcepic, vnum tempus fc- 
fendi trididic i Vergiliarum occafu. Scribebat c- 
mm in Boeotia Helladis , vbi ita feri diximus. In¬ 
ter diligetuiflimos conuenir,vt in alitum quadru- 
pediimque genitura, clle quofdam ad conceptu 
impetus Sc terrar. Hos Grisei ita definiunt, cdm 
Et calida Sc humida. Virgilius Triticum Sc far e 
Vergiliarum occafu feriiubet: Quo fit.vthorum 
fiderumaliorumquc exortus Sc occafus digerendi 
fintin fuos dies. Sunt qui £•: ante Vergiliarum 
occafum feri iubeant , duntaxac in arida ccrra, ca- 
lidifque prouinciis. Cuftcdni enim femen corru- 
pente humore, Sc h proximo imbre vno die eru¬ 
ere. Alii ftatim ab occafu Vergiliarum fequi im- 
-es , a feptimo fere die. Aliqui in frigidis abi- 
Q . 'oStio Autumni in calidis ferius,ne ante bye- 
xarient. Inter omnes autem conuenit cir- 
ca ferendum non efTe magno argumen- 
hyberna femina,cdmante brumam 
'untM.] feptimo die erumpant: fi 
- r -r.j : xl. Sunt qui propercntj.itque 
r ftpe dectocre, 
>r . . 'ifrarhalihvglvert potiusfi*I 
PLANTA RVM. 
rtnduvt , quam male in Autumno. Atque vbi fueris 
necelTe , inter Fauonium [ Spirare is incipit circa 
7.aut 8.Februarii. Lugdunenfes vocant, Le uent 
fueillet , quod arborum folia eliciat.] & vernum x- 
quino&ium.Quidam omiffaccelelti cura, vtinu- 
tili, temporibus definiunt. In Grxcia Sc A fu 
frumenta omnia Vergiliarum occafu feruntur. 
Quidam autem vtroque tempore in Itaiia.Exhis 
quidam Sc tertio. Verisfcilicec: Varro qualiter 
nouenis diebus fruges abfolui tradit, Scmenfc 
nono meti. Frumenta cdm defloruere, crallcfcut, 
maturanturque. In Aegypto feptimo a fatu raen- 
fe frumenta metuntur. 
Triticum erumpit die plurimum feptimo,ctaf- ^ 
fefeit autera,inquit Theophraft.maturaturque in¬ 
tra quadragefi mum , quum tardiflimc oSfauo 
ab fatumenfe plurima parte metatur, Aegyptiis, 
vt aiunt,feptimo. Varro quindecim diebusin va¬ 
ginis efTe dicit, quindecim florere , Sc quindecim 1 
arefcerc. Triticum pergit Plinius , quo ferius I 
metitur, copiofius inuenitur: quo celerius vero, 
hoc fpcciofiusacrobuftius. Lex aptiflima,ante- 
quam granum i.ndurefcac, Sc c um iam traxerit co¬ 
lore. Oraculum vero biduo celerius meile facere 
potitis,quim bidub ferius.Siliginis Sc Tritici etia 
ratio in areahorrcoque. Far quia difficulter ex¬ 
cutitur , conuenit cutn palea fua condi: Sc ftipula 
tantiim,Sc ariftis liberatur. 
Sed de mutatione Tritici in formam alienige- ® r «. 
nam, in Lolium, Sc vice verfa, Sc cx femine in A- ™ 
iienam , mirandum fanc eft. Aqua Tritico flo- . 
renti obeft. Vermem maxime etiam fentit in ra¬ 
dice, ca nimirum humcfa&a. Euemt verb vt Tri¬ 
ticum bcftiolas ita gignat, quia dulcius eft: qua 
de caufa palea quoque huius fuauior. Vermis ge¬ 
neratus in eo, vbi alimentum afTumpftt, quod in 
culmo eft,fpicam aggreditur,Sc ycl totam erodit, 
vel alteram partem. 
AIrugo,quamuis frumentorum commune vitiu A ' 
fit, tamen magis infcftat Triticum , quod tunicis 
integitur pluribus, Sc folium fpici gerit proxi¬ 
mius, vnde frugem fuam effundit : refidet enim 
in eo humor pucrcfaStus,qui cruginemcreat.Ad¬ 
de quod fpicam gerat ere&am, denfioremque. 
hincenim humor miniis poteft defluere ; quade ' 
caufa fpicam aliquantulum inclinari melius eft. 
Triticum perit cx nimio ftcrcore, fi non im- 0] 
bres fecuti funt. Quocirca Solo pluuio,crebra Sc 
largior ftcrcoratio commodior eft. Siciculofis at¬ 
que gracilibus modica prodeft. Hyeme ficcaSc FV 
fuda , Vere pluuiofo Sc hurnido fcecundam fege- £t ‘ 
temefle monfttat hoc carmen veteris Poetxa- at 
pud Fcftum. 
Uybernopulucre,Verno luto ,grandia fana Ca¬ 
mille metes. 
Expreflic Sc Virgilius hanc fententiam his ver- 
fibus, 
- hiberno lati (lima putuere farta , 
Larus ager, nullo tantum feMcefia cultu 
l.iclar , cr ipfafuas mirantur Gargara mejfes. 
Triticum non penitus cx/iccaripatitur, quod ad Tf . 
reddendam iarinam melius minus arefactum pu- ^ 
catur. Quade caufa:n accruos componi aflolet: (cr> 
videtur enim in aceruo crafTefcere potius , quam 
attenuari. Triticum pulueriilentum putrefeitce- Tri 
Ieritis :Sc quod in domiciliis opeic tcSforio leui- ^ 
gatis conditum : quoniam id caloris plusfentiar, 
Puluis enim calidus eft,vt pote ficcus, vr illimen- 
ttim calcis calorem fufeeptum vtique feruar.Nam 
Sc cum vniuerfum, altiimque aceruatum eft , pu-^j #J r 
tret : fi c enim plus caloris exoritur. Triticum 
Tordeo tk leguminibus durat,quia calidius 
eft 
