HISTORIAE PLANTARVM. 
«i 
ryzam, priori a Matthiolo volumine cxpreilam, 
l ique Holci apud Plinium nomen adlcribit , di- 
cens eam leq. edit. Fallopio monente, in me¬ 
lius cilc mucatam. 
Q/utrltus Lacuna ait Orizam optime cognitam clrcin 
tconury. Hilpania, prxeipue Valcntix-. Gualth. Ryflium 
pingere limilcm Burlx palloris; Matthiolum li- 
milcm Hordcc: Illam li bene recordetur, non 
proferre fpicam, fcd paniculam velati, Milium. 
Quanaoqtudcm autem ibi non proucniat , lc 
perfectam iiguramdarc nonpoflc. 
Lonic.lcribit proucnirc folo limofo,ad alti- 
.cor. ru.i- cu dinem vlnx,folia ei dic lonea,florem rubrum 
cula Lot*. , .. p . , 
Vndeparux pera:,in quibus mucmaturrubrum 
aut album Rifum. Is ridiculam figuram propo- 
nit,qualcm RiHius , Se fimilem deferiptionem 
plantxnon vife,& libi plane incognita:. 
rorta no - Porta libi imaginatur Hordeum diftichum, 
tathr. fiue Galaticura,Hordei genus alterum Columelr 
lx Se Palladii, Theophraftum S: Diofeoridem 
Orizam vocare.Mirum aurem cum non oblerua- 
rc Hordeum Columella: feri locis frigidis, non 
autem aqualis: quinimo non copcrimus Orizam 
locis frigidis proucnire,fed calidi*: parum ei no¬ 
tam plantam , Orizam fuille, id etiam indicat, 
quod Horis non meminerit. 
Synonyma Dicitur C.Bauh.pin. Oriz*a. i. liuc Italica , ad 
differentiam Germanicx,dequa inter Zeas. On- 
x, -,Brunf. Matrh,,' Ang. Tur. Cor. inDiolc. Lac. 
Dod.Lob.Lon.Cxf. Caft. Cam.Tab. Or:z,a pere¬ 
grina Trago .Hordeum Galaticum Columella , Her¬ 
molaus,Rucll. Amae. & Tab.cenfuerc. 
Nomina Orj zl Larmis, Grxc.V v jAi', Thcophralfc.?/w£* 
j)j 0 ^- (g crra Belg.K>*o.Gall.Rias juRis. It. 
Ki/.Hilp. Arras. Arab. Arz, leu Arz,t. Angl.Kic. 
Boh.Kay ur,ln India Orientali, fi diarium nauti- 
ticum vera recenlet,dicitur TenTumbara. 
Locas. Locis ex antiquis ante deferiptis annedamus, 
quxdc his rcccnciorcs prodiderunt: Grapald. in 
Lex. feriptum reliquit apud Italosf Parmenfes) 
nuper feri coeptam cllc’: [Seritur autem menfe 
Martio]&aquis claufis irrigari. Itaneferi coepit 
nuper Oryza,ut Grapaldus ait,in Italia? quando¬ 
quidem Plinii tempore Italia ea maxime gaude¬ 
bat, Se Horatii.Rei ruffcicx autnotes Latini(quod 
quidem meminerim,inquit Bruyer. culturam O- 
nzx minime perfccuti .funt, credo quod eam 
parum familiarem , nec hominibus admo*. 
dum veilem exiftimarint. Etenim haud dubium 
eft,eam ab externo orbe mucdam,Indixque tcy- 
rx populis cibum vulgatiflimum Se gratilEmum 
clle.Hodieieriturquibufdamlcalix locis. Quin 
& in Gailia noftra Lugduncnli tentauere quidam 
eam excolere,fruftri tamen : nam Se parum lxtc 
proueuit,& impcnfa maior , quam cxciuspro- 
ucnru vtilitas fcntiebatur.Vidi ipfc plantas Lug- 
du’.icnfis Oryzx: foliis carnolis. Porro limilibus, 
lcd latioribus,alritudinc cubitali,flore purpureo, 
radicequc gemmex rotunditatis. Sic enim Pli¬ 
nius Orizx plantam depinxit. Si Bruyerinus vi¬ 
dit Orizam Lugduni,cur non defcribit,fed ponit 
Plinii fufpcdam deferiptionem. Hac aetate in 
Fortunatis Infulis Se Hifpania proucnit vt Do- 
don.tcftatur: vnde in Belgium, pilfcaac Ptifanx 
modo rcpurgata,adfcrtur.Apud nos ( Porca lo¬ 
quitur ) in Salernitano agro , Se alibi maxi¬ 
mo prouentu , patenti uda planitie, quam ta¬ 
men curipiS;& illicibus,& fluuiis dudis, quoties 
opus eft rigamus,alioqui nullam,aut callam lege¬ 
rem latura.Notillimum illuri Alix & Europx, fcd 
vnius duntaxat generis mini ! Lobelii verba funt) 
vifum in prouincia Narbonenli & Hifpania, fcd 
maximo prouentu in agri Mcdiolanenfis de- 
prcfiis,& patenti planicie vdi agri, quem tamen 
e uripis de illicibus a fluminee lacu Maior vocato 
dudis,crebrius quoties opus vidcrint,rigat: alio¬ 
qui nullam auc craflam fegetem laturum, vt mi¬ 
rum fir eam ficcun Se exudum granum,t.im pa~ 
| luftrem Se humentem optare fundum, bonum a- 
| limcntum lautum fuggerere, etiamque valetu¬ 
dini prodefle pofle. Huius mellis lerotinaclt 
circa xquinodium autumnale, quippe maturcl- 
cit xftiuis folibus multis:eoquc Septentrionales,, 
tameth humentes magis,relpuit traclus , vt pote 
alliofos &c. Vuain Longobardicis &Hctrufcis 
campislatilliniis de vliginofis, atque in Prouin¬ 
cia Galla. Camerario referente in aquofis locis a- 
liquotics Norimbergx proucnit. De huius cul¬ 
tura confulc Augeriura callum. \ 
Qux Veteres prodiderunt de viribus vfuqucO- ' 
rizx, illa omnia reperient ledores, in ante addu- 
dis Antiquorum tcftimoniis. Iu cibis Oriza ad- 1 
modum clfc familiaris, concoduquc facilior eua- j 
dit,& ori gratior, vbi ex ladcbubillo/iutamyg- , 
dalarum crcmorc,aut carnium pingui iuredcco- > 
da fuerit.Datur utiliter in cibis dyientcricis cx- 
liacis, Se diarrhoea affedis, prxfertim vbi prius 
torrefada inlade, in quo igniti calculi fuerint 
excindi, decoquatur. Sunt, qui Orizam quoque 
dicunt genitale augere femen,in bibulo lade dc- 
codam, additis faccharo & Cinnamomo.Oryzx 
dccodum vtiliterdyfentericis infunditur,ac e- 
tiam potandum datur. Farina belle qu.dem Ca- 
taplal.natisadmifcctur repellentibus: mamma¬ 
rum incipientes inflammationes arcet cum Ro- 
lis,& Anthemidc dccoda , & illita : Hadenus 
Alatthiolus; Certum cft(fubdit Bruyer.) Orientis 
populos,Indixque potiilimum Oryzam in panes 
cogere : exiifque nonnullos Triticum,quidem 
lercre,fed cibo abdicare,panificiaquecx cofada: 
quippe fentiunt ingratiifima ventri: Se contu- 
maciflima codioni, adeo a teneris (ut inquit ille) 1 
ajfuefcere multum efl.S unt apud ludos inlulx,qux < 
aliarum frugum expertes , Oryzam vberrime 
fundant : potus fuos ex ea conficiunt faccharo 
aromateque vario coditos,quibus facilius ocyuf- 
que tentari capita aiunt, quanl uini vel potcncio- 
xis hauffcu. Thcophr.Oryzon appellauit peregri- 4 
num, initio femen, ex Indiaque delatum, limilc 
Zcq,afpedu Lolii,magna parte temporis relidens 
in aquis Milii modo ac Panici,effundens iubam 
&c.Hocelegantiorummenfasfubitvatiis para¬ 
tum modis. Rura quoque nolfcra, nulla cele¬ 
brant labta conuiuia, qux non ornentur Oriza: 
cibariis. Quibufdam prima menfa apponitur ex 
iurc gallinaceo, aut iufculo alio pingui , Croco 
addito ad commendandum [ vt rcor]colorcm,& 
conciliandam laporis gratiam. Quippe alioqui 
gulfcatu inluauis fentitur: alii ex lade paialit,auc 
ex fucco amygdalarum dulcium, croco adicdo. e 
Sed hxc parandi ratio prxeipue vhirpatur , qui- f 
bus carnibus uefei cautum clfc. Se fecundis adhi¬ 
betur meniis. Culinx laccharum quandoque fi- 
mul coquunt : quandoque verb paropfidibus ina- 
pofitam eo afpergunr. Vulgiperuafit animos o- 
pinio,obc(iorcs heri ea frcquentcrvefcctes.QuTi- 
obrem tum in aula,.tum in prxclaris vrbibus, 
fcimus quafdam fernunas graciliores, nulliufque 
( utfic dixerim) fucci, Oryza cibo frequentiu? 
vti. Quo^ ita demum exiftimant ratum , li folain 
ex lade,& largiori faccharo allumant. Sed idef- 
fc falfillimum clariflimis medicorum fententiis* 
conffcat. Qmppe inter o/j^T^ctpa ., ab omnibus re¬ 
fertur, boc cft,ea.qux lcuiter alunt,& titmuaht, i d 
eft. 
