UBER 
ligniras retunditur: illud etiam perpendendu an 
in Illyrica omnis Iris /it candido flore. 
Placet etiam hic fubiicere defcripcionem 'Iri— 
i**, dis Tragi,vt Ledorcs corifiderenr,an eafdcm cu 
W’ Cordo intelligat: Iris ( inquit ille,) qu<e Gladio- 
’ lorum omnium pra:ftanthiiniacenfetur,radicem 
habet fqrpentem ac contortam , qua; fupra ter¬ 
ram potius quaip intra humu .1 compiciendam 
le praebet, nam primaria radix :md i kcct, nec 
contegitur, at radicula: illi adnatar intra 
humo 
humum latent, a quibus candida Sc primaria ra¬ 
dix nutrimentum recipit» Maio mcn.lc inter fo¬ 
lia qua: gladii formam iimtaucur, caulis exit ro¬ 
tundus,Horum vafculis fcu calycibus oblongis 6 c 
ii acutis conipicuus. His oblongis quos diximus 
calycibus maturitate ruptis, flos exit diuerfico- 
: lor. Nam tria illius praecipua folia,ea parte qua 
r ' vcrfus terram inflectuntur , ex viridi & pallente 
: colore diluta purpura,purpureis fimul lineis, fcu 
venis per hos ipfos colore dudis intus vero 
purpureo colores admixtis candidis ,&c puniceis 
1 Iineis,media denique fui regione lutea lanugine 
1 fuperciliorum formam rcpraefenrante, emicant. 
His contraria tria alia in altum globi inftarqoa- 
da fefc attollunt,aquei coloris,ex purpura/imul 
: albicantis & lutei,non aliter atque reflexus /ple- 
i doris auri fulgentis,aut cuiufdam admodum ex 
variis coloribus intertextis tela:. Germani cin 
Itnbcrfdjcm vocant. In medio integri floris, 
1 tria alia foliola breuia, angufta, arcus cceleftis 
inftar,coloribus variis tinda apparent. Ex his 
1 quae de floribus Iridis Germanica: diximus,colli— 
: gimus illos nouem foliis, totidemque coloribus 
1 conftarc. Hi ipli flores odorati/limi cum mar- 
i ccfccre ac decidere capcrinc, nullum poft fe 
' vclfemen,vcl frudum ( quod ego fciam) relin- 
i quuntmeque etiam paflim h xc Iris ; nifi plantata 
: fuerit,reperitur. EgO namque omnes fere Ger- 
1 rnaniae regiones crcbris,herbarum gratia,profe- 
dionibus fufceptis,perluftraui,nec v/piam loco- 
j Tum cam/pontt? nalcentcm inueni, ni/i in altif- 
2 /imo quodam & graminofo monte non procul a 
Valentia arce/ito , vnde euulfam in hortulos 
1 meos illam tranftuli. Radix illius non perinde 
1 dura ac folida eft, atque illius quam Genucnfem 
dicunt,neque etiam adeo odorata,licet feruentis 
fle fiporis , & linguam guftata adurat, non 
minus quiin peregrina, quo fit vt in plantis di- 
uerlicas regionum magna confticuat diucrfirate'. 
Qnemadmodum enim frumenta & vina pro fleu 
& locis natalibus abinuiccm diftcrunt,irahcibz 
Qc radices pro ratione terra: in qua nafcuntur, &c 
cceli temperie, vel deteriores,vel meliores fieri 
confueuerunt. Quanquam haecnoftra Iris, ea 
qua quotidie vtimur longe fit inferior , multum 
tame affinitatis cum eadem habct,fi formam &c 
temperamentum confideres. Quapropter vo¬ 
camus illam Iridem,non quidem Illyricam , fcd 
Germanicam. Et alibi:Geruleus vero,Gladiolus, 
radicc,foliorum forma, caule denique ad Acoru 
! adulterinum fere acccdit,nifi quod flores huius 
[qui &ipfi tria folia furfum , tria alia deorfum 
vergentia,& in orbem pulchre circumadfa,obti¬ 
nent] cx caeruleocolorepurpuranr,& nullo pofl: 
fc relido femine decidunt. Dicimus infuper v- 
tramque in caput 11.1.4.apud Diofcor.collocan¬ 
das, quo loco quam nonnulli letv etyeidv , I- 
rim fylueftrem, Cacos,& Gladiolum vocant,dc- 
/cripta eft. Quod ii cui videatur Zi$/ov [de quo 
alio loco egimusJ vocandum,cum eo minime co- 
tendendum exiftimamus. Gladiolus caeruleus 
Tragi, forte idem cum Iride fylu.Cordi, id rame 
Tom. 11 . 
XIX» • ■ 7* 
diligentius confiderandum : ne/cimus cur i7/e ^ 
non iunxent Gladiolum fuum caeruleum potius 
cum Iride qikm cum Gladiolo flore luceo flue 
P/eudo acoro. 
Iris nititur radicibus torofis , odoratis,6c gc- PraparUe* 
niculatis quas apud nos in Gallia (inquit Ruel- dt r*no m 
lius) adhuc exitu Veris terra erutas deficcant in 
orbes,& funiculo traiedas priusflixiuio macerat 
ad exhauriendam fucei vim,quo tinearum inia- 
riis, quibus adhuc h^rentes funt oportuna:, mi¬ 
nus pateant : dein ficcatas recondunt. Plerique 
curatas ad huc modum Iris taleas armariis induti 
vc /uo perquamiusundo odore velles commen¬ 
dent: nec iis praeparandi Veterum vfus exoleuit; 
Inuenicur,inquit praeterea, apud nos frequenter 
flos emaculati candoris,cuius radix cum Illyrici 
de odoris principatu contendit. Quod fi vires 
quibus donatur radix libeat confidere > depre¬ 
hendes qua: a Dodoubus traduntur, ad amuffim 
refpondere. Cum ergo tota Diofcor. pidura 
huic, quam Lilium vocant ca:lefl:e,fulfragari co- 
gnofcatur,eam e/Te Irin nemo ibic inficias. Sunt 
qui pudendo cjrrore aliam aflignent herbam rc- 
£to, aliam calui paccrno,vt Iris ab lreos,taquam 
purpureus colorihniueo difbingui putetur Her¬ 
bariis. Verum haec opinio anilibus nugis adnu- 
meranda,nec digna quz cfibilecur,nedum a pul¬ 
latis & rudibus explodatur. 
Quam vulgus inter Ireos & Iris diftindione 
facic,aic Comar, iuxea vulgatum verfiim 
Jris purpureum florem gerit , & Ireos album: 
ea vanifffrrra: Macedonicam Gal.I. ha- 
ber,(icut etiam Carthaginen/cm in quadam the- 
riaca lib. 2.de ancidot. Irin Raphanicin Fuchfiij kaphani- 
qux i fimilitudine Raphani fic eft dida, Gal. •** 
Paulus,Actius, Aftragaliriii,quod radix eius cum A ^ ra i A ^ 
Aftragali radicefimilitudinem habeat, vocant. Florentina 
Florentinaequi cantum Officina: vtuntur, Ger¬ 
manica non dilhmilis fapore acri Sc mordaci. 
Iris in vniuerfumfatiua & filueftris. H<jc duo - lns [**'"** 
rum eft generum: altera fatiua & vulgari fimilis, 
foliis tamen,flore,caule, radiceque paulo mino- w/L,;. 
ribus. i„ " 
Iridem Illyricam nouipraeferri [ inquit Mat- iris il/yri. 
thiol. ] non quod genere vel ipecie a noftrate c * mn d, f' 
diffcrat,fed qubd caeli folique illius conucnientia^*^”*'* 
pr^ftantioribus polleat facultatibus. Satnia(vt TL/frate. 
arbitror) ex agrefti originem duxit. Sunt qui pu- 
tene nullam Iridem domefticam reperiri, quod 
fcripferit Theophraft.nullura Iridum cultum ac- Tf, etphr. 
commodari. Sed ii meo quidem iudicio deci- ex f i,caf * T i 
piuntur, quandoquidem Theophraft. eo in loco 
non de omni in vniuerfum Iride dilTerit, fed de 
Illyrica tantum :qu^ cum loci accqli clementia 
in Illyrico tradu optima fponte proueniat, non 
eft neccllevt colatur. Prteterea cum hodie lri« 
domeftica paflim in Irali^ hortis /pedetur: filu. 
autem in pluribus montibus fponte nafcatur, 
floribus & foliis fatiuz longe minoribus,radi ce . 
tenuiore,breniore de aridiore , nulliquidem ab- ° CUl8 ‘ 
futdum videri debet, fi nos vtramque depingi 
curauimus. Sylu.plurima oritur in Goritienfi z-r 
gro,Saluatino monte, & iapidiz collibus inter 
laxa, odore non ingrato,& in campeftribus non 
longe a Sontii ripis. Recenti Illyrica deftitui- 
mur. Sibi manifefte repugnare videcur Plini 
quod lib. 21.C.7. Raphanitem,qua: candicatjRhi-y^^'^^ 
zotomoqux rufe/cit antepo/uerit : c.autem 2. $bi prose* 
contra,I sisrufFa melior eft quam candida.Diof- »> f 
cor. przftar quz fubrufto conftaf colore. Cor- Il Jj r,c * de * 
narius Irim Aftragalitem & Aftrugalum 
circ exiftimat, quin & Plinio per Iridem Rapha- 
Oee 
