Iris Astra- 
galttts fcr 
Raphanitis 
non ejl 
A/lrapalus 
ut Suit 
Comar. 
Indis non 
meminit 
G.iL m 
fi/npl. 
Matth no¬ 
tatur. 
Ireos Ofpic 
/rtf flore 
luteo, 
pallido, 
furfureo. 
Irit, | 
Illyrica. 
Tlefcnittur 
pltnius- 
contra 
Matthtol. 
yit. HISTORIA 
nitem Aftragalum intclfrgiccnfct : verum ita Iri- 
- dem Aftragaliccm a Galeno cognominaram elie 
pucaucrim, quod radice referar Aftragalum: 
quemadmodum Raphanitis a Plinio ditia cft, 
quod radice Raphanum rcprxfentet. Indcm 
memoria; prodicam fuille Galeno in lib.Utnp. 
med. nulquam rcpcri. Si Ius fylu. MatthiM 
ganeum paulo minor cft farma , to :n co cantum 
differt vc primo dicit,nulla opus erae figura, ii ve¬ 
ro,vc air,libi contradicens longe minor,icon pa¬ 
rum cius dcmonftrac plantam. Quomodo Icit 
an Iris Illyrica differat genere .vel fpccie, ii non 
virentem viderit & contulerit cum Italica. Idem 
in poft.Com.lat.& ital. cum magn. fig. Iris capi¬ 
tula edit oblonga Gladioli modo , c rallior a ta¬ 
men,in quibus lemen concluditur rotundum Sc- 
fama: magnitudine , quo fit vc ii errore ducan¬ 
tur qui Ir.dem nullum ferre femen contendunt. 
Iris cuius tantum radix a medicis commen¬ 
datur, .ea cft herba, Amato hic 1 'cribence ,quam 
hodie officina fub nomine Ircos monftraiit, Rc- 
periuntur varii colores , in vnoquoque flore, 
candidi, pallidi, lutei , purpurei, vr plurimam 
ccrulei, vc facile quis inteliigerepoffic Irim di¬ 
ci,nouobdiuerfitacem colorum infpecie, lcdin 
indiuiduo poriits. Qjanquan non abs re eflee 
quoque dicere , Irim iic nominari , ob diucrhta- 
tem varictatcmque colorum in Ipccic.Quum Iris 
quxdam albos flores habeat , alia luteos, alia 
vero pallidos,nonnulla autem purpureos, vc Fer¬ 
rarii in horto Magn.Marci Pii adnoraninius, £c 
cas diligentiilimis ciifcipulis nolfris indicaui- 
mus. Imo hanc lentendam veriflimam efle, va¬ 
ria Diofc.Grxca exemplaria atteftantur: cui Pli¬ 
nius fubfcripiic lib.u.luj; Nacur.hilf cap.7. quu 
dicit: Floret Iris diuerfi coloris fpccie, ficut arcus 
cxleftis, vnde & nomen.Oeteuim Iris Illyrica, 
omnium confcnfu ceteris prxfercur , & 
mnium eft laudati ffima , quanquam tamen in 
multis orbis regionibus , minoris licet nomi¬ 
nis nalcitur : nempe in Hifpania , Germania, 
Gallia,& Italia, qui li non Illyrica , aut Mace¬ 
donica, quibus primas 6 c fecundas Diofcorides 
adfccibic : bona tamen cenfenda cft,&: eo magis 
quanto odoratior fuerit. Illyrici vcro,vt refert 
Plinius.locoa nobis citato dux funt lpccics , al¬ 
tera Raphanitis , ob funilitudincm fic di&a qua 
eius radix cum Raphano habet. Altera lhizoto- 
mos, quarum melior habetur , qui ad lubrubo- 
rem tendir,vrin pcadenti locoDiolc.tradit,a quo 
nec Plinius diffidet. Matt.Plinium(pcrgit Ama¬ 
tus ) errantem offendere nititur , quum tamen 
Matthiolusipfc magis reprehcnfiouc dignus fit. 
Nam Plinius nihil quicquain a Diofcoride hac in 
re variar.Plinium accufat cum innuere videatur, 
quod Raphanitis melior cft Rhizoromo fubrufa, 
adeo vcfubrufam poftponatnon fubrufx, quum 
tatnenDiolc.lridcm colore fub rufo maxime lau¬ 
det^ exteris anteponat: At hxc tam parua funt, 
vt paucis opus habeant refponfis.prxcipue fi li~ 
teram legerimus, vt in codice antiquiffimo 
ad hunc modum legitur: Illyrica quoque duo¬ 
rum generum cft , Rhaphanitis 4 iunilitudinc, 
qua & melior rhizotomos fubrufa. Sic enim le¬ 
gendo omnis diluitur dubitatio. Ncccnim aliud 
quifm litcra vna permutatur: vt facile loco , qua, 
perperam pofteadi£tio ,qux,fcripta fuerit. Sca 
efto phrafis,vt in Frobcnanis habetur codicibus: 
legatur, lciliccr, Rhaphanitis a limilitudinc,qux 
gcmelior rhizotomos fubrufa,i.n6 contrarium, 
qui vel mediocriter in letlione dodtrinaquc Pli- 
lantarvm- 
niaiu verfatus fuerit,deprehendet, qiium di<ftio 
qux,non referat aliud,quani Rhizotomos fubru- h 
fa, qux, & melior.Quod Plinius vero fic intolli- £ 
oendus iit , &quod cum Diolc.lubrufamiuidcm J 
Taudarit , non aliunde comprobatum iri volu¬ 
mus, quam ab i pfo Plinio, qui fc ipfum declarat, 
8 c cum Diofe. fubrufam lridem.laudat lib.ii.c. 
10.quo Indis profequitur iuuamenta,dicens: Iris 
rufa melior quam candida: h*c Amatus. 
Iris Illyrica figura non differt ab It ala? nec alia 
in ea differenda cognofcitur, quim qubd tum 
Vere tum Autumno floret. Hanc autem plan¬ 
tam clle Hyacinthum Latinorum cx Palladio ap¬ 
parer &c. ‘ Quod ad verba Diofe. [ pergit An- ' 
guill. ] r v9ii A ‘oh ks-mK '2 rragctx\>jz* &c. ea non funt 
vertenda vt quidam faciunt: Flores in caule 1- 
qualibus inter fc fpatiis diftant , vt apparet fed 
verterem flores lfimmo caule alterno litu &c. 
Species [ inquit in Antid.Mef dift.5. cenf.m.] 
Iridis i Mefuc didx,paflim reperiuntur: quarum 
radices in noftra Italia cum liceantur, ita ritgofx 
Sc parux deucniunt, vtvix prxter corticem [fl 
cum iplo cortice ficcentur ) quicquam de fua in¬ 
teriori parte feu alba odorata pulpa rccineanr.Si- 
ne cortice verb,quali ad nihilum rediguntur,cum 
liceantur. Qux autem radices huiulmodi e pia- /1 
gis OricntaLbas deferuntur decorticati ,& fic- 0 
cx,funt carnofx>& lcues,tanquam li tunc reccn- 
tiflime fuilfent collettx , quapropter noftratibufi 
meliores indicantur. Huiufmodi enim pianti, y 
fere omnibus noti funt. Qui autem Illyrica 1 
dicicur,eft fpcciesin Illyria, id cft, in Sclauonia 9 
nafcens, 3 c eft illa quam Diofc.meiiorem ellc te- ' 
ftatur. Ipfa autem quam in noftro horto habe¬ 
mus, florem magis gerit quam Ircos, diuerfi-co- 
lorcm,lineatum,viridem,liue cxleftcm, & rubcu, 
vt eft cilcftis arcus,id eft Iris.Folia enim exilio¬ 
ra , nec non & minores radices, fed virtutes [vt 
putamus] maiores, quam di&um Treoshabet. 
[Hxc Monachorum Iris Illyrica fortfMatch. 
lylueftris minor.] Eftctiammim (prxter prifa- 
tam ) in Illyria & altera Iris, noftrati limilis. A- 
pulivulgb Spathulam appellant,fed no faitidam, 
Sck nonnullis Lilialis £ c Lilium dicitur. Qua- / 
propter quandocilque Ireos reperitur feriptum, * 
abfolute lcilicct,quod non fpccificatur de albo, ^ 
lemper purpnrcum eft ponendum. Et fi haberi 
poterit de Illyrico adminiftrctur: fin autem non, 
Orientale , vel noftras fubftitucndinA erit. Si- 
mifjtcr quandocunq.ue reperitur feriptum Ircos, 
&c non fpccificatur dc flore, feroper radix mtelli- 
oidebet. Folia enim [quod fcia.nus] non ha- * 
bentur in vfu.Itcm' li quqratur aqua Ireos,& non ” 
prxcife feribitur lubjimata,lcmpcr luccus radi¬ 
cum, vclfaltem dccocfcio iplarum ( vbi deficiunt 
virentes radices) debet intclligi: (Idem ccnfct 
Fuch.;Hoc etiam notandum in radicibus Ireos» J 
fcilicct quod rcccntcs quali, inodon iudicantur, f 
ficcx autem maximum & luaucm fpiranc odo- ,, 
rem. 
Dodon.Gall. Iridis prima fpecics i qmiiccC 
duas proponat deferipeiones iatiux Iridis, vnam 
tamen fohunmodo figuram exhibet: per primam 
intcliigit Fuchili , cx quo deftunpta icon,Tragi 
& Matth.primam qux in hortis colitur : per 
fecundam intcliigit album proferentem florem, 
quam Iridem Flocencinam vocat, idem de fl.ait: 
Iridis fpecics floris colore differentes complu¬ 
res cifc Diolc. innuit , non in vno colore, vc 
Lacuna cxiftimauic: fed indi uerfls, vrtcftiscft 
Mufa,&c. iris Matth.alia eft fatiua eaque ftl 
citu- 
