75* HISTORIA PLANTARVM- 
JTjrit $era 
Cordo- 
S patula 
fanda, 
floret con¬ 
tra opimo- 
uent <juo- 
Tutndatn. 
Gladioli 
J'feetes, 
Angutl. du- 
buat. 
locus & 
tempus. 
fculptas emimus non piacenc : radix non bene 
piftajapud Fuchfium St Marth.quoq; non placet. 
Hanc his verbis lib.4.cap.n. delineauic Diof- 
coridcs : Xyris iolia habet lridis,& latiora , St in 
cacumine acuminata : quorum e medio caulis 
erumpit cubitalis , fatis craifus , in quo liliqua: 
funttriangulares, St iuperiplisflos purpureus, 
medio puuiceo : femen in folliculis limilc fabis, 
rotundum,rubens,«Sc acre : radix crebris cincta 
genicuiisflo.iga ac rufa. 
Xyris apua Cordum,line dubio eft illa Iridis 
fpecics qua: ab It ilis Spatula foetida nominatur, 
quam al qui line flore efle mulecrcdiderunt.Pro- 
ducit vero Xyris filucltris Iridis fpecics , folia 
caules, fiorcs,dc radices fatiua: xqualia «Scfimi- 
lia,nifialiquid impediret,nam flores magis fa- 
turaca arrident purpura. 
Xyris ea Gladioli ipccics efle videtur Corn. 
quam oificinx Iparulam .foetidam appellant. 
Si Spatula: Fa-cidae radix colore vri St flos rc- 
fponderent dclcripcioni Xyridis Diofcoridis , 
Xyridem allererer Anguillara. 
Spatulam foetidam vulgo dictam Cordus «Sc 
alii Xyridem Diofcoridis faciunt. Sed Diofc.Xy- 
ridi caulem craflum cubitalcmquc dedit,quinon 
cfr, inquit Gcfncr.in Spatula. 
Lobclii &Penae Adu.dcfcribunt, & Xyridem 
adftruunt,ac putant legendum apud Diolc. '/.t/nl/ 
pro radicem paruam. lis porro tcltibus 
(eucriorcs iiti notarum exactores, vt plurimum 
indicant Ic ncc multas plantas vernaculis nata¬ 
libus eruiife , neque virium periculum rnultu fc- 
cifle. Dum enim nefeio quid coloris St magnitu¬ 
dinis deflderant in radice St flore, no racminerut 
vtrauis harum, vrplcrafq; aiias facile nonnihil , 
non ira magna dc caufa,nuicari. Etenim li Iridis 
radices St hores colore,magnitudinc, deniitatc , 
bonitate St odore adeo variat, vt cu Florencina fl 
noftia coponas longe alia colore St odore putes, 
quid ni poflit rancilla mutatio Xyridi contingere. 
Lobel.Obfcru. St Ic. Plant.p.70. Xyris agria 
Thcophr. Tcut.98. z-j/c flue i eas ttyjtt Thcoph. 
Adit. <jhmV, flue xctrJos appofire quidem yjzulk ob 
folii flmilirudinem, quali raforium cultrum aut 
nouaculam dixere. Eft enim illi folium,ancipi- 
ti nouacula: fimilius, acutiore acic, St tenuiore 
ridigioreque quam Gladiolus aut Iris mucrone. 
Lat.plerumque Xyris,Iris filu. 5 c Spatula fa-tida, 
tum ob eandem folii figuram (Spata enim gla¬ 
dium fignificat) cum quodgraucm exhalet odo- 
rem,vulgb nuncupata eft. Gcrm.tvdfd? fd;n?er- 
tcl & ivautleuf Fraur/a cimicibus nccandis.Bel- 
gic.wanrluyfliscyt, nnlbtlifd.) St ftincfenbc lifdp. 
Gzll.Spatule ou Glayeul puant.HiCp.Ciriffpadaudl. 
In Hetruria St aliis Italia: locis fponce exit: a- 
pud Belgas [ autorc Dod.] vix aliis locis, quam in 
hortis reperitur: florem edit Iulio St Augufto, 
femen Autumno maturatur. Sponte nafcens qui- 
bufdam pnefertim Gallo-prouinciz & Angliz, 
vbi quam s berrima, prope vda prata St littoreos 
maris aggeres infpiccre licet Lobcl. Flores appa¬ 
rent Iunio & Augufto in Anglia. Paflim Monf- 
pelii prouenic inter dumeta fecus vias. Floren¬ 
tem vidi Maio, eadem mihivifa in horto Cl. V. 
D. Fufchii. Gcneux habui etiam in horto femi¬ 
ne turgentem Octobri. Patauii vidi in horto Ie- 
fuitarum St D.Triuefani, & Pafqualigo. Vcne- 
tiis in hort. Nob. Comari. Veronae in horto 
D. Alexandrini Serratii Medici St Nobilis , dufti 
Mufardo. Ferraria: in horto Monafterii S. Do¬ 
minici a L’Angeli. Bafilea: in hortis D. Dodtor. 
Ftelicis Pl ueri «St Zvvingeri cum fru&u menfc 
lunio. Habeo in horto E.C. cuius Stugirdix 
in horto Ill.Ducis collegi femina. 
Ea vi & acrimonia praedita eft radix , camccfi 
Cotulam aut Cimices oleat, vt contra capitis 
vulnera [Diofc.q 1 idem reltej faciat St fracturas: 
educat auculcos «Sc omne telum extrahat citra 
dolorem: admixta floris aeris tertia parte, radi¬ 
cis Ccntaurii quinta, «Sc meile,faner tumores «Sc 
inflammationes cum accro impolita. Radix 
cum pallo contufa bibitur ad conuulfa, rupta, 
coxendicum dolores, vrinz ftillicidia , St alui 
profluuia. Semen ad ciendam vrinam cfticacifli- 
mum eft trium obolorum pondere in vino po¬ 
tum. Idem& lienem ablumir cum aceto po¬ 
tum. Lobcl. Ad alui profluuia bibitur non le¬ 
cus acRhabarbarum St Alarum: ventris fluo¬ 
res,materiam per vrinas deducendo «Sc auerten- 
do, fupprimit : exterum opilionibus & ruftico- 
rum plebi 111 prxfcbtura Somcrfeti Angliz, hu¬ 
ius radicis decobtum, auc etiam infufum purga¬ 
tiones, Iridis modo, molitur. In omni alui pro- 
fluuio nolimus experiri hanc feruidam radicem» 
forte pollet tolerari vfus in profluuio alui picui- 
tolo. 
IRIS PALVSTRIS LVTEA SIVE 
acorus adulterinus. 
Cap. XVII. 
I N obliquu 
«Sc compli¬ 
catas radices 
agit multum 
fibratas, quas 
propter fo¬ 
liorum vefti- 
gia «Sc vene- 
nofas reli¬ 
quias foris 
villofar nigr^- 
que lunr, in¬ 
tus vero ru¬ 
bentes, lub 
flantia poro- 
fx, «Sc ceu filis 
quibufda vc- 
nofx, faporc 
adftringcn- ' 
tes ftrenues* 
nouis . quo¬ 
tannis oculis* • 
inftar Typhz aquatica: gemma:: F ulia Gladioli, 
vel Iridis potius, longa, mucronata, quorum ca 
quz prope radicem fita funr fubrufa nonnun- 
quam apparent : caulis duos cubitos squat, Sc 
interdum fupcrar,rcdhis,lzuis,teres, fpongiofus 
St interdum aliquoufquc inanis ,in alas diuifus: 
flora Iridum forma fere, lutei, inodori : quoruin 
tria folia reliquis fex maiora, extrorfuni repan- 
daflurea , fimbriae fupercilium imitantis loco, «Sc 
vtrinque adiacentibus folii marginibus lineis 
nigris variegata: hqcce intercedunc tcrna,alter- 
no politu, furrcbfa , valde angufta & breu»,tota 
lurca :flcut «Sc intima qux crifta bifida rcliqua- 
que forma cum iride violacea vulgari conue- 
niunt,lolo colore illo luteo quo fulgent excepto, 
quibas a dorfo app refla feraina,ex luteolo rube¬ 
dine quadam prxdita : faporc eft flos totusferui- 
diflimo. 
