liber XIX 
7» 
ORCHIS SIVE TESTICVLVS 
in genere. 
CAP. XXV. 
Vm bulbis,Ca:pa fc. Porro, Allio , Hyarin- 
*vtho,A(phodclo, Cr oco, Colchico, Tulipa , 
LiIio,Iride,atquc alii shis affinitate quadam co¬ 
gnatis,& Orchidcs censere conucniat. De qui¬ 
bus Tbcopb.hxc fcriphc.Quod ii vera iur,qua;(mi- 
rabilia& rarajdc Scorpionc[hcrba]narracur,ia «Se 
reliqua huiufmodi haudquaqua incredibilia dici 
couucnic, qua: aliarum plantarum viribus attri¬ 
bui videntur. Humanis ergo corporibus vitra 
illa qua: fanitarem, morbos, mortemque fpccftac, 
herbas quoque alias luis viribus quid conferte 
polle afhrmant, vt puta generandi feminis facul 
tatem,atquc fterilitatem , & quofdam ex eodem 
" valere vtrumque facerc,ficut qui refticulus(?jx^) 
appellatur. C&m enim gemini fint, alter ma- 
gnus,altcr autem paruus, magnum cfliqcem ad 
r coitum datum e ladtc caprino eradunt,minorem 
vero obefle, ac inhibcrc.Habet foliu fcillaccum 
(cry.^AalcTfe.- iLaleriSjVcrum Leuius atque min 9 :cau- 
lem fimillirnum (itxfiio^lpmajjqiiam Pirum vo¬ 
cant Mirum ergo eft, ab vna eademaue natura, 
diuerliracem tantam virium proficifci. Nam vim 
'eiufinodi efle duplicem , abfurdum pu¬ 
tari minime debet. Tum enim alii quidam, tum 
Ariftoph) lus Pharmocop. plataicus , vires quaf- 
dam compertas fc habere dicebar , partim ve 
quis magis coire valeat, partim vt nihil penitus 
valeat. Id quoquefe prorogare plus,minufve te¬ 
poris polle,ceubimcnle^ut crimenfc: qua quide 
herba vel ad temperandos, caftigandofquc adole- 
fccntes aliquando fc vti aiebat. 
Orchis,quam Gnrci Cynoforchin vocant, fo¬ 
lia habet (iudelcribenrc Diofeor.) per terram 
lirata, circum caulem Se fundum, olex molli fi- 
milia, anguftiora tamen Se lamia ac longiora : 
caulem palmi altitudine: in quo flores purpurc- 
os:radiccm biilbofim.oblongam,duplam , angu- 
ftam vclut olca,alrcram inferius: Se alteram plc- 
d- nam,alteram mollem &rugofiim. Orchis au- 
. ccm altera,quam alii Scrapiadcm vocant, vclut 
etiam And reas (oy £. ffipamJk i&xusiv tv/ni «V A y- 
Marth.excmpl.) ob multiplicem radicis v- 
lum. Folia habet Porro fimilia j oblonga,fed la¬ 
tiora & pinguia, in alis incurua: cauliculos pal¬ 
mam altos : flores fubpurpurcos. Radix 1 'ubeft 
tcfticulis (imilis. 
Cynoforchin, inquit Plin. aliqui Orchin vo¬ 
cat, foliisOlex mdllibus,ternis,pcr caulem femi- 
pedis longitudinis,in terra ftratis: radice bulbo- 
sa oblongi,duplici ordine,fuperiorc, qua: durior 
eft,& inferiore quae mollior. Idem etiam de al¬ 
tera Orchi Diolcor fententiam exponit, partim 
itcmTheophraft. Sed inter pauca mirabilis eft, 
inquit,Orchis herba,fiue Serapias, foliis Porri, 
caule palmeo,flore purpureo,gemina radice, tc¬ 
fticulis fimili.Quidam folio Scilla: efle dicunt,l^- 
uiori ac minori,caule fpinofo. 
Cxtcrum Theophraft. locum mendofum efle 
t teftacur Plinius,ve redle Hermolaus annotauit. 
Non enim Silphii, feuLafcris folium habet Sc- 
rapias, vt Gaza conuertit, cjxqofu pro «nc.-MeJe/W 
legens, licet id vulgata exemplaria habeant. Et¬ 
enim Silphio folium eft Apii, non Scillaceum, 
aut porraceum,vtSerapiadi. 
Deinde quod fequitur de caule, Se Gaza fle 
xeddid.it : caulem nmillimum fpince , quam Pi¬ 
rum vocant: penitus faIfum ac corruptum e/t 
Siquidem fpinofus huic herbs cauJh , Apio 
( Raphano fllu. ) inquit Hermol.non Piro flmi- 
liseft. 
Carnarius tamen legendum arbitratur, tbV $ 
*>*/y j oiioiomoy civit,). Sed llihil 
pronunciat,-ftudiolos falrem admodnuiile vult, 
6 e clwSclS,, Plinium legifle ; &e radicis flue tc- 
rticuli,ad^hradicem,qus Pyriflguram habet, 
limilitudinem efle: Se eiaCaco vocem temere 
accreuiffe libi videri. 
Orchis [inquit Apul. ] Gracis dicitur Satyrion, 
alus Cynoforchis, aliis Extaticos,Erychron, Pa- 
nion,Scrapi° n ,aliis Orchis, Aegyptii Menem* 
Galli Vram, Itali Priapifeon, alii Orminalem.a- 
lii tcfticulum leporinum nominanr. 
Multa jteftc Rob.Conii.] Orchidis genera orehuod£ 
deprehenduntur,inicr qua:,quod Laferem refert reLdferk^ 
odore,vulgo dicitur Benion. £<mon. 
Orchis Fuchiio di<fla herba eft,. quod radices 
iibi inuiccm haud lecus atque duo tclliculi co- 
harreant. Cynolorcnis vero qu6d canum ccilicu- 
lisflmilem radicem habcar.Nota eft herba vtra- 
que Orchis Se Herbariis Se Officinis. 
Nollri (ait Cornar.) priorem Frftut 
appeflant: pollcriorem / vtraq; ab ef¬ 
ficacia ad Venerem excitandam. Officina: Ter TejUculat 
llicuium canis vocant «Se cum Satyrio confunduc. cnntt 
Ledorcs ex fequentibus facile cognofcerc pof- SAt 1 r,ttr P“ 
lunt an dua: Orchides Diolc.ica none vt flbi per- 
fuadet Cornarius. 
Errant(Matthioli quidem fentetia) omnes fe¬ 
re huius qtatis ScplafT quippe qubd Canis telli- 
culis legitimi Satyrii vice paflim in mcdic.vcan- 
tur.Nam ha* p!anra:[ li Diolcoridi credimusjno- 
tis ac facie maxime inter fc diftant,quamuis vi¬ 
ribus & facultate noirloligc fint diflrniles.Vcrff 
autcSatyfium hadenus in Italia videre Matth. 
non licuit. Tefticulorum porrb in Ananienflbus 
montibus aliilque compluribus locis non modd 
duo inueniuncur genera : fed alia quoque longe 
plura,quibus Se illud addendum efle exiftimaue- 
rir, cuius radix humana manus fimilitudinem 
refert. In eo errafl^ videtur Fuchflusqubd Sa- 
ryrium triphyllum, perinde atque canis tcfticu- 
los cum duabus radicibus pidura exprefiit con¬ 
tra Diofcor.dclincarionem. Hallucinantur prx- 
lerca, inquir illc,Tn^ cum Mcfue Patres illi rcue- 
rendi, qui eius antidotarium commentati funr: 
quippe qui male flbi perfuaferint, tot efle Saty¬ 
rio radices ,quot Cani telliculos. Verum i 1 Diof- 
coridcm conlulant, & hinc quam aperte deopi- 
antur,intelligent. Sed his facile errandi occa- 
fionem potuit dedifle Plinius, quem lib.i<?. cap 
io.Orchin,id eft,tefticulum,cam Satyrio turpiter 
confudiflc conftac. Matthiol. proponit aliquot 
icones Tefticulorum fine defcripdonibus quas 
difficile difeernere &potilT. cx magnis iconibus. 
Multa fan^ OrchiosSc Satyrii genera in noftris 
regionibus(infit Tragus lib.2.cap.S2.)na(cuntur, 
qua: vno vocabulo Germ. iHar^cnbrcficn vo¬ 
cant, proptcrca qubd nonnulla eorum folia ma- 
culata,ac lirurisquibufdam lugillata appareanr; 
Anicilla: alias,qua: plerumque variaru perita; ar¬ 
tium ©tei^clmurR/SnabcnFraut/ ^ (fr eu%< 
blurncn/ appellant. Theophraft. omnes fub 
opxw voce comprehenduntur. Diolc. duo Or- 
chios proponit genera, quorum alterum y.vyor 00- 
X'v vocat,hoc eft,Telliculum canis, alterum ve¬ 
ro nqctvrcttJk cognominari tradidit. Nefeio quid 
inhift. Germ.lib.i.cap.T22.faciat figura Orchios, 
cfim in contextui eius nullam faciat mentionem, 
iRrjf 4 
