Dcfcriptio 
MAtth. U- 
f/HS. 
Plantago a- 
CjU.lt H.l. 
Matth, na¬ 
tatur 
figura 
Matth. 
Tharmica 
H. L. 
Ahfma al- 
fir.um. 
Caltha al¬ 
pina. 
Doromcum 
tnali. 
Historia plantarvm 
ALISMA MATTHIOLI SIVE* 
Plantago montana. 
O Bliquam 
agit radi¬ 
cem & veluti 
rcptatcm, ruf- 
fam , quae ex 
tiafverfo mul. 
longas fi¬ 
bras demittit, 
radicum Hei- 
Ieb 
_iori nigri x- 
mulas , rario¬ 
res, tenuiores, 
faporc acri a- 
romatico & 
grato : folia 
crafliufcula 
per terram 
1 fparguntur 
plantaginis 
more , qua- 
tuor , quin¬ 
que , lex , vel 
leptcm , alia 
vnciam longa, aut paulo plus, plantaginis folio¬ 
rum xmula, alia palmum, vncia latiora,Ieuiter in 
acumen delinentia. Digitalis lutcarfere forma, 
hirluta , neruis fecundum longitudinem donati, 
non tamen omnibus a pediculo vlque deductis, 
led ex raedio neruo oblique nonnihil & in ar¬ 
cum exporre&is: caulis vt plurimum lingularis 
inter hxc furgit, Doronico fimilis , cauus, hirfu- 
tus, cubito minor, nor.nunquam maior, vna aut 
altera oppofitorum foliorum acutorum , multo 
inferioribus minorum, coniugationedonatus: 
fummofaftigio//t-rewgeftans vnicum. Doronici 
limilem fere , forma & odore , maiorem tamen, 
totum luteum,foIiolis ftcllatis Calendulx difeum 
luteum in pappum ficellentem obuallantibus , e 
calyce foliolo viridi, hirfuto : femen pappo crifta- 
tum, longum, ftriatum, hirfutum, comprefTum, 
acre, odoratum, ^ Doronici feminibus multum 
differt: eftvbi & caulis in ramos diducitur, quo¬ 
rum finguli flores fingulos fuftinent. 
Fallitur Matthiolus exiftimans hanc plantam 
omnibus notis Alifma Dio/coridis rcprxfentare: 
ita vt non dubitet affierere eam elfc legitimum 
Alifma : eius quidem effigiem exhiberet, fi flos 
non effiet luteus, nec montes inhabitaret, fcd 
aquofos, vt Diofcorides de fuo Alifmate lcribit, 
amaret tractus. Defcriptio quam Matth.fuo Alif- 
mad accomodat, eft Plantaginis aquaticx. Quam 
pinxitautor (inquit Camer. inEpit.) pro Ahfma- 
te,non candidum,fcdaureum gerit floremin hir¬ 
futo fubrubenteque cauliculo,pedali,odore fter- 
rutamenta cientem,qui tandem in pappos abit. 
Hanc Boh.vocant -ZfucfelfFy fraut/ iEn^dfraur, 
Hclueti) , & plantaginem alpi- 
In figura Matthioli & Dalechampij (qui eam 
Ptarmica: nomine pingendam curauit, vtfufius 
dicetur ) non erant omittendi nerui nec pili, 
quamvis interdum obfcurius appareant. 
Gefnero de hort. vti videtur,Alifma alpinum 
forte nominari mcretur,herba plantaginis foliis, 
flore Dorooici, fternutamenta monente. Idem 
hanc Calthamalpinam vocat,ac aliquosfClufium 
tcfteCamer.in Hift.germ.Matth.]Doromcisnon 
re&e adnuraerare fcribit. 
Lobel.in Aduerfpag.135.hanc defcribit,yocat- 
que Nardum Celticam alteram , ac ait Rondclc- 
tium Nardi Gallica: fpeciem conietftalTe. Idem 
alibi dicit Commentatorem faftiditis exterorum 
indicijs, mutam pidturam indidtx (uffecifle pro 
Alifmate, & nefeiri euiusplantx fit. Nobis autem 
figura Aducrfariorum non multum placet, qua 
melior eftMatthioli,quamvis non agnofeat filum 
Nardum pro Alifmate Matthioli, fcd hocad»a- 
liajnplantam referat. In obferv. porrb pag. 170. 
ipfi videtur Nardus Celtica altera. Calthaalpi- 
na Gefneri, plantago alpina quorundam. 
Dodon. lat. in fol.Chryfanthemum latifolium 
inferibit,ac Gcrm. tVftlbbluin vocat, aitque effie 
qui Alifma Diofc.velintfide-.n cius opinionis fuit 
in Hifl. defloiibus] fedChryfanthemumlatifo¬ 
lium citius appellandum quim temere Alifmatis 
nomen ei tribuendum. 
Hxc planta eft Doronicum quartum Clufio 
in Pann. Doronicum fextum Pannonicum in 
Hiflor. pcft. quod ipfi non Jbfimilc videtur illi 
planta: , quam Matthiolus pro Alifmate exhi¬ 
bet. 
Hort. Luf Alifma Matthioli alpfnum , Caltha 
alpina Gefneri , SEn0el trancF/ laugcti Fraut/ 
tfhittermirg/ ©comere blumcn/ Plantago alpi¬ 
na, Domafonium quorundam. 
Tabern. duas habet figuras vnius plantx in I- 
con.&Hift.hb i.p.410. i.Damafonium Diofcori- 
dis, (Dro 0 ffiuciansFraut. 2.Damalonium alte¬ 
rum . 
C.Bauh.phyt.Alifma fiuc i.folio hirfuto,flore 
lute». Huius, inquit Planta:, tres apud audtores 
extant figura:. Quarun» prima eft Alifmatis feu 
Damafonij nomine apudMitt. fol. lat. pag. 604. 
Iib.3. cap.1^7. & icon.4. pag.tfotf. qui foliis glabris 
vnico neruo medium folium percurrente pingit. 
Hunc imitatus Lugd. pag.1057. Damafonii Mat¬ 
thioli nomine ipfius figuram proponit :&etiam 
pag.nrfp. Ptarmux nomine defcnpfit. Sic & pag. 
924. Nardi Celticx alterius Pena: nomine , ita vt 
vnius planta: quatuor figuras diuerfas pinxerit. 
Secunda eft Chryfanthemi Latifohj apud Dodo- 
nsnun pag.263. qui glabris quidem pingit foliis, 
fed neruis aliquot per folium latis: hunc imitatur 
Tabernamonunus Icon. pag. 738. Damafonij 
primi Diofcoridis nomine :■&Lug'd ll oenfispag. 
1358. qui figuram Dodonxi nomine chryfanthe¬ 
mi latifolii pofuit. Tertia eft Lobelij Icon.pag.313. 
Nardi Celtica* alterius fcu plantaginis alpina: 
nomine: qui hirfuta & neruofa pinxitfoiia. 
Doronicum ^.Pannonicum,quinto Germani¬ 
co non valde diffi«ule,fatis copiose nafccnsClu- 
fius inueniebat vicinis Ncmethvvyvvar arci cx- 
daarum filuarum decIiuibus,florensMaio.Plan¬ 
tago montana, vti mihi primo denominata eft,in 
Rhxtia circa Burmium reperta, vbi in montibus 
collcg' menfelunio anno 1561. in peregrinatio¬ 
ne mea Rhxtica cum Gefnero. Hxc plantat me 
etiam reperta eft in Lotharingix monte Balon , 
florens adhuc Auguflo cum femine maturo, ma¬ 
xima pars defloruerat: inde tranftuli in Hortum 
E.C. Montem belgardum , verum periit. Sicca 
mihi etiam allata per Dodtiffimum Medicum D. 
Petrum Turnerum Angl.um caulemultb maiori, 
in quo erant duo, tres, quatuorve flores, vt in 
Doronico, fert£ culta fuerat in horto. 
Naufcam pecorum emendat, herba in puluc- 
rem reda&a ac propinata. Motiuncula ex huius 
Meique decodto parata vrinx copiam 
euidam dyfluria laboranti eli¬ 
cuit Lobelius. 
TVSSIr 
A Tardui 
QeitscA Ad- 
uerf 
Nard. Gal- 
lita. 
Ad u figura 
mala. 
Piant Ago 
alpina. 
C hryjanth, 
latifoLDod. 
Doro», 
a*r. 
Huius pia- 
tx tres figu¬ 
ra apud 
autores. 
AhJmA 
H.Lugd 4: 
n.jden, pia. 
t.flurt. 
Chlyf.lari- 
fol. 
N Ardus 
Celtica. 
I.OCUS & 
tempus 
Vires. 
Nauf d 
ftcerum. 
Ojfuria. 
■M 
