LIBER 
ritui' in xdificiis, oleris gratia. Diofcorides cura 
herbulam vocat foliis Portulae ar,innuit noltram 
Baticulam [ Crithmummultis liuc Fceniculum 
mannumdi 61 ara ] quali paruam Batim : ctim 
"Vero cubitalem altitudinem tribuit , alterum 
genus [Crithmum , liue Fceniculum marinum 
grandius cui fuccus lafteus ] fignilicarc videtur 
grandius. Plinius utrumque diltinguit, tradens 
Batim hortenlem diueriam a crithmo , quam 
Crethmon agrion vocat, i. e. filuefiire.Ncc plura 
dehacftirpc apud authores leguntur , prxter- 
petrii T 1301 ^uod Rondelctius Empetrum Diofcori- 
ijcon- dis clle crediderit. Et licet eandem vim & facul- 
Rond f-tatem fere cum Empetro Diolcoridis habere 
dicat Tabcrnamontanus , indeque Empetrum 
per. maiinum cognominat, ad Empetri Diolcoridis 
vinum, differentiam , non tamen verum Empetrum 
confhcuit, ut luo loco fufius indicabitur , led 
\thrm* verum Crithmum Diolcoridis [ quod huic xpi- 
'f ‘ Galeno autem x$e8usf & 
appellatur ; Latinis verb Crithmus,Crithmum, 
Crethmum, Sc Crithamu,]cum m ultisaliis afle- 
ion. rit ' 
Crithmum dicitur Matthiolo. Dod. gall. 
Dorllh. Cordo & Corn. in Diofc. Lac. Anguill. 
Cad. Sc Tabern. in Icon.ubi Sc Fceniculum ma¬ 
rinum. Crethamum marinum Cordo in Hift.cui 
& Crethmum Veterum. Crithmum marinum 
Dod. in fol. latino. Crithmus ,Batis , Batis hor- 
tenfiana Plinii,Crithmus marinus Coldcbergii 
Geln.de hortis: Item in Appcnd. Crithmus 
vulgb Creta & Salfa marina, h. Lugd. p.768. 
Crithmum Matthioli Sc Batis Plinii. Camer. 
Crithmum vulgo. C.Bauh.apud Mattii. Crith¬ 
mum r. feu Fceniculum marinum & Batis hor- 
tenfis Plinii.Phy t. Crithmum a.feu Fceniculum 
marinum alterum. Lob.in Obf.p.213.Icon.Piant. 
p.35?2.FcEniciiliim marinum Empetrum Sc Calci¬ 
fraga. Baticula, quafi parua Batis vulgo Cxlal- 
pino, Creta marina Lonicero. 
C.Ttetum , effie feribit Tabernamontanus, 
quiPetrofelinum marinum , Herbam D. Petri, 
Crethamum marinum, Sampetram , Batim ma¬ 
linam j Calcifragam marinam, Saxifragiam ma- 
nina rinam,& Vnguem aquila: vocent; Petrum vero 
Crefcentium Rincum marinum: Arabes Ierain, 
Alhulaic: Germ. Ifteerfencljtl / VTlcerbacillcn 
Sc VtXecr Pcttcvlm : Belg. Sc Brabant.^eeipenFel 
gcepctcrfcliciGallos BaciUes,Sainclpicrre , F etiouil 
viarin , Crefle marin. Ital.F enoccbio marino,Herba 
difant PiettOyCrithmOiCritbamo & Crethmo :Hif- 
pan. Perexil de la rnrtr , Hirtoio manno , F enol mari , 
F ungo marinbo i & Vnbas de agnula yerua , h.e.V n- 
guis aquila: herba : Ang!. 0 ampci*c/&pcrfil)c^ 
pter: Boh. frt\acyuiic> 3 cfa. 
as. & Nafcitur maritimis faxofifque locis , in lapi- 
npus. dum rimis, ac commifTuris * plurimumque ma¬ 
ritimis Liburnie partibus, ac non modo in om¬ 
nibus Tyrrheni promontoriis,(copulis acrupi- 
bus.prxfertim Argentario monte in maritimis 
Sencnfibus, & vmuerfo circum Italiam littorc: 
fed etiam in Adriatico finu , vbifcopulofa loca: 
quemadmodum Matthiolo' contigit videre eo 
tra&u,pcr quem i Timano fonte Tergeftum 
nauigatur: namque inibi illa Icopulofa littora 
Crithmo referta fiint. Romx & in vniuerfa fer e 
Hetruna, ac aliis quiimplurimis Italiae locis, ^ 
maritimis in hortos, a£ viridaria transfertur. Vidi 
Patauiiin hortis: Bafilex in horto Caelii florens 
Sc femina ferens nondum matura menfe No- 
ucnffir i -.Lugduni in hortisiManfpeJii & Bifcntii 3 
£4? ' \ 
XXVII. IP5 
unde accerfitum hahemus Montbelgardi in "" 
f horto > in <l uo replitum optimi congruatur, 
copiose florens,femen autem non maturans. * 
i Qui Crithmum Veterum nobilcum ftatuuhr, 
ii legant qux ante circa vires &uTum ex iis in Vires & 
medium attulimus. Narrat Amatus Romanum vfus - 
quendam meracioris vini potui indulgentem 
cum Crethami, i.e. Fceniculi autPctrolelim ma¬ 
rini diefti , muria conditi , largiore viCbu ufus 
cflet, in diabetem laplum FuilFe , fed adhibitis 
remediis intra duodecim dies fanitatireftitutum 
Imire. In Rhxtorum Vcltlinia aceto conditum 
aliquando comedi, valde lapidum, non tamen 
me purgauit,vnde non abs re Empetrum elTe ne- p*r~ 
go.In muria autem coditum quandoque in Bel- £ rff 
gium inferri folitum fcripfit Dodonxus, quod 
codum,velut Cappares cum oleo Sc aceto eda¬ 
tur. Gratum quidem admodum ciborum condi¬ 
mentum elfe: vcntr-culo benefacere: locinori, 
lieni, renibus,ac veficxprodclFeivTinammode¬ 
rate prouocarc : v:fceraab obfhu&iombus ex- 
pedire:.ippetentiamque ciborum, excitare. 
CRITHMVM SIVE FOENICVLVM MA- 
rinum grandius,cui luccus luteus. 
B Aticulx hoc alterum genus ex Sicilia habe- LocU2 
tur grandius: foliis tenuius incifis,odore A- Defcr ' 
pii, fed lapore Baticulx' caules fert cubitalesin 
Autumno, ex lignofis ramis , in terra procum¬ 
bentibus, evadis >11 fabelliscandidis', feminibus iam 
didto candidioribus, modice oblongis, ftriatisj 
odoratis,&guftu feruentibus:e caulibus recen¬ 
tibus incifis,lacteo lucco manans,in lachrymam 
lubrufamconcrefcente:r4diril'//i, vtprius ramo- 
fis Sc candicantibus. 
Baticula: alterum hoc genus , inquit Cxfalp. SynonJ 
delcriptionis author, per Crithmum cubitali al¬ 
titudine intclligere videtur DiofcoridestPlinius 
vocat Crethmon agrion, Crethmon Hppocra- 
tis,&fpeciem B tis hortenfis. C.Bauh. phyr. 
Crithmum i.leu Fceniculum marinum maius, o- 
dore Apii. 
Efficacius e 11 minore (priore ) in mouefido v- Vires £c 
rinam: nam rcn.es Sc veficam miro modo pur- vfus, 
g ac - 
CRITHMVM QVARTVM MATTHIOLI 
vm belliferum. 
CAr. XC. 
O Diofum reptatu radictim elt: funt enim ex 
longiflimx . Sc vel minima fibra relidta re- 
dimux,fatis crairx,albx,Eryngii «Scgultu &fimi- 
iitudine : foliam quatuor,tria,plura,paucioraue 
fegmentaoblonga diuiduntur, femuncialilatitu- 
dine,aut ampliore, longa, circumquaque ferrata, 
lapore cum radicibus communi: caulis fcenicu- 
Iaceus, llriatus,farctus,nodofus,valde ramofus^ 
'umbella latis magnx minimis contextxfunt floL 
culis, colore albido : femen gracile, fublongum a ' 
quod aiunt acre Sc odofatum. 
TragusCrithmum hoc ad Triticum vaccinum 
refert, & ce-rtio loco lub Crithami agreltis ticu^ 
lodefcnbit, vocatque Germanice tTiOfi 
ren Sc 0 id>eT Fraut/quibus etiara nomifubus 
Cordus in. Ddpenf.vocauis 
