io, HISTORIAE 
rolutss, virufqueredoIentes.At qux in editiore 
montis parte legatur,odoratiorcm elfe [ vet. ad- 
dit k, 'j.tActvTzq&y ,cui leftioni adllipulatur Galenus 
S.fimpl. & Paul, cap.de Nardoftachitpufillafquc 
habere fpicas, iucundumque Cyperi odorem x- 
rnulari,a': exteras habere in fe dotes,quas & Sy¬ 
riaca cognominata. Elie quandam,cui Sampha- 
riticx nomen a loco inditum fit, admodum pu- 
fillarn, attamen magnas habere fpicas,inter quas 
medius interdum prorumpat caulis , candidior, 
&fupra modum hircum olens. Hancdamnare 
in totum oporurc. Vendi & madefadtam: quod 
vitium ex eo deprehendatur, quod candida fu 
fpica, fqualhda, nullaquc obfita lanugine.Adul¬ 
terari in fp i rato Stibio cum aqua aut vino palmeo 
quo videlicet magis compara, ponderofiorque 
appareat. Vfiis tempdie, fi quid luti radicibus 
adhxferitjidipfum auferre oportere,vt & pulue- 
rem cribro fecernere , ad aquam eluendis mani¬ 
bus dicatam accommodum. Vim habere excal¬ 
faciendi,exficcandi , vrinafqueciendi. Quamo- 
'* s brem Sc aluum epotas fiftere , Sc appofitas cx v- 
tero fluxiones,faniemque compefcere. Ex fiigi- 
da veib potas , naufex Sc ftomachi rofionibus 
pux liari : itemque iis,qui ^ flatibus exagitentur 
u'ry;vuaTKUivci(. Vet. i^txtVfMniKOts ] hepaticis, 
, ricis atque nephriticis. Aqua autem incodas 
eu fotu feu infeffu [codas vero in aqua &pro 
fomento adinfelfius adhibitas]vulua: inftamatic. 
nibusadhiberi. Facere Sc ad fuperfluo humore 
redundantes oculorum palpebras,dum ipfa cilia 
adftringuntS: condcnfant. Quin & ficcashu- 
mentibus corporibus ad fummouendam gra- 
ucolentiam vtiliter infpcrgi. Mifceri etiam anti¬ 
dotis. Porro ad ocularia quoque medicamenta 
vfque ad (ummum lxuorem tritas Sc cum vino 
inpaftillos conformatas vafe nouo non picato 
recondi. 
De folio Nardi plura dici nar eft,vt principali 
in vnguentis , inquit Plin. lib. 12. cap .12. Frutex 
eft graui Sc crafla radice,fed breui ac nigra,fragi- 
'lique,quamuis pingui,fitnm redolente , vt Cy¬ 
peri (aut Cyperam M. CH.) afpcro folio, paruo , 
denfoque. Cacumina in ariftas fe fpargunt: ideo 
gemina dote,Nardi fpicas ac folia celebrant. Al¬ 
terum cius genus apud Gangem nafcens , dam- 
{ natur in totum , Ozznitidis[ Gangitidis Diofc.] 
, tts nomine,virus redolens. Adulteracur Sc Pfeudo- 
v nardo herba [item luto ficcx radici permixto,ex 
Diofc. ]qux vbique nafcitur,crafIiore atqucla- 
tiore folio, Sc colore languido in candidum ver¬ 
gente. Item fuaradice permifta ponderis caufa, 
& guvnmi,fpumaque Argenti aut Stibio , Cypc- 
fardtfin- riue cortice. Syncerum quidem leuitatedepre- 
er±pr9ba. henditur,& colore ruffo,odorifque fuauitate,& 
1,0 guftu maxime ficcante os, fapore iucundo. Pre- 
r>,renum tiumfpicxin libras x.c. Folia (Malabathri, fub- 
intcliigi vult Ddech. quod (c. de Malabathro 
udrcfvh . verbis totidem Sciildem hxc referat Arricnus:] 
rum diuifere annonam : [Annonam precium mercis 
u$croJ* vocat] ab amplitudine Hadrofphxrum vocatur 
fba.ru m maioribus foliisfpipulis CH.].xixx. Quod mi- 
Dccuui norc folio eft Mefofphxrum appellatur: emitur 
x.lx. Laudatifiimum Microfphxrum e minimis 
folium: pretium eius x.lxxv. Odoris gratia om- 
jiibusmaior recentibus. Nardo color,qui[fiM.] 
inueterauerit nigriori melior. In noftro Orbe 
proxime[primum Dal.Jlaudatnr Syriacum. mox 
Gallicum, tertio loco Creticum[ Ponticu Diofc.] 
quod alrqtii agrium vocant, Scc. Sum autem ea 
' omnia herba prxter Indicum. Idem lib. ij.c.i. 
PLANTARVM. 
Nardinum fiue foliatum [ vrguentum ] conftat 
Omphacio,Balanino,laneo, Cofto, Nardo, A- 
momo, Myrrha, Ballamo. In hoc genere con- 
ucniet meininifle herbarum,qux Nardum Indi* H er y} 
cam imitentur , fpecies nouemanobis effedi- U trn 
<ftas;tanca materia adulterandi eft. Omnia autem 
ivnguenta : ergo etiam & hoc,] acutiora fiunt 
Coito,Amomo,qua: maxime nares feriunt: crafi 
fiora Myrrha,luauioraque : Medicina: autem v- 
tiliora Crocotacerrima per fe Amomo. Lib.tfi. 
cap.52.inquic.N0n ferunt Amomi Nardi delitix, 
ne in Arabia quidem ex India nauc peregrinari. 
TcntauicenimSelcucus rex. Illud maxime mi¬ 
rum ipfas arbores plerunque exorari, vt viuant 
atque tranlmigrent : aliquando Sc ^lolo impe¬ 
trari, vt alienas alat,aduenafque nutriat: cadum 
nullo modo fledti. Tandem lib. n.cap.j.ait. Eo 
luxuria procellit,vt non effiet gratia[coronis)ni- 
fi mero folio : (Metum folium dicit aroma Indi¬ 
cum,non autem floris Rofie folia,Dalech.) fub- 
tilibus mox petitis ab India, aut vitra Indos. 
Laudatifiimum quippe habetur e Nardi folio 
eas (coronas] dari, aut velte ferica vcrficolorcs 
vnguentis madidas. 
Naidi fpica vocatur ^ Galeno, quo authorc 5 . Spici 
fimpl.excalf.icit exceflu primo, deficcat fecundo A 
completo. Compofita cftexadftringente fuffi- Tc *, 
cienter fubftantia,at acri , calidi non multa,& 
quadam leuiter amara : ex his conflans faciilta- 
tibus radix ,Sc ad iecur, Sc ad ftomathum ratio- ir ' 1 
nabiluer conuenit,tum pota , tum extrinfccus 
impofita.Vrinam ciet, morfus ftomachi fanat,in 
ventre ac inteltmis confiftentes fluxiones de- 
ficcac,adh?rc & eas,qux in capite Sc thorace.Va- 
Lntior cfl vocata Indica, qux nigrior cfl, quam 
Syriaca. 
Nardi far.e deferiptionem Sc integram Sc eui- 
dentem propofuit Diofcoridcs nec ambiguum tur . 
eft vbi locorum mons fiifin qiio nafeitur. Clare 
enim dixit in India ip(um ellc, & alteram ipfius indb 
fpeciem Indicam ,|alreram Syriacam dici, prottt £ lt, \ 
j altera montis pars ad Indos,altera ad Syros fpe- 
I ctar. Declarat amplius ex eo quod alteram Indi¬ 
car Nardi fpeciem Gangitidem appellari dicit, vt 
quae ad Gangem nafcatur fluuiunn qui montem 
prxterlabitur. Nec ve ro lacices auferre Diofco- 
rides iubet veluti mutilas &advfum damnatas, 
fed ha: folar funt quarum V/us expetitur ad me¬ 
dicamenta,in his affectionibus ad quasillas co- 
modas prxfcribit.Quod autem tadicum vfus fit, 
hx primo abfceilu ca'idx fint, fecundo ficc/r, 
Actius Paulus ex Galeno tranfcripferunt: 
Lapfus cfl hac in parteManardus,cum credidit 
id elle fpicam,quod radrx efl. Ciim [Galeno 1. 
de Antid. autotel per fimilitudinem.quam cum 
fpica habet , bxc radix Spica nominetur, non 
quod rcuera fpica fit:neque enim propria appel¬ 
latione vtitur Diofc. aliique qui dc ea loquuiui 1 . 
Diftinguitpaffim Demet. Conflant, de cura ac- ^ 
cipitr. Spicam Indicam ^ Nardo fpica,fed qua in XA 
rc differant,non monftrat. Sed nec ipfi nos di- 
ferimen nouimus. Quare confiderandum vobis 
relinquimus , quid fibi velit,ac etiam quid per 
Spicam fimplidter intelligat. 
Eft nobis Nardus Indica, Nardus vulgb re- & 
cepta,de qua tamen dubitat Anguillara, qui fibi ln .u 
Samphaiiditam Nardum incognitam ait. Z* 
N; 
NARDVS INDICA VVLGARIS 
ardi lndicx nomen particula duuxat plan- 
tx hod;c obtinet ,qu;e&Spica ob figuram 
dici 
