Thymbr; 
nomine 
donatx 
plancx. 
17 X historiae 
De Thymbra in Lex. Rob.Conftant.hxc(cri-| 
bit:Diofeoridi .dicitur QuuCiaZ* Hippo¬ 
crati, Se W*3.«Thcoph.hiftor. 7 .i. Plinio Thym¬ 
bra, Cuniia, Se Satureia: Columella tamen inter 
Thymbram & Satuteiam diftingu.t. Actius c- 
tiam -tk' dixit in plurali. 
Cztetum Virgilius 4 .Gcorg.Thyrobra grauc 
odorem elTe perhibet: 
Serpilla, & gramter fpirantis copia Thymbra. 
Phauorinus vero Thymbron, olus ellc aere & a- 
marum ftatuit. 
Thymbrae demum fpccies prima Diolcoriais 
Ammillarx, videtur nobis Thymbra Grate*. 
Thymbra vera Dodonseo , cft nobis Satureia 
B durior. 
Thymbram horcenfem multi faciunt Sature 
iam latiuam,de qua mox agemus. 
SATVRE 1 A SATIVA. 
CAP. XLV. 
Deferiptio 
L Ignofa ni¬ 
titur radi¬ 
cula & fimpli- 
ci, ex qua vir¬ 
gulta iurgunt, 
ped^mauc cu¬ 
bitum alta, te¬ 
retia , rube Ice- 
tia,fubhirfuta, 
geniculis cer¬ 
tis dilfinda,ad 
quorum fi ngu- 
\a. folia nafcun- 
tur Hylfopi 
vulgaris, non 
nihil hir futa. 
Se crebris fora- 
minulis, non 
tamen peruiis : 
crofa, odore 
Thymi vulga- 
ris,mitiorc, fa- 
porc aeque acri: ex. eorundem ali sfhfculi exeunt 
in quatuor laciniolas diuifi,ex albo purpurafeen- 
tes : femen paruum, Chelidonio conferendum x- 
ftimat Tragus, tametfi illo magis iit incanum, Se 1 
colore fub igricans. 
Poft Serpyllum, inquit Tragus,ntque Thymu, 
fcquitur Satureia, fcu hortcnlis Hyllopus, Se iu- 
re quidem, quod enim ad formam Se tempera¬ 
mentum attinet, confimiles pene apparent com¬ 
memoratae plantae. EU autem haec inter illas 
ftatuenda ailfcrentia , quod Satureia, maior & 
Se magis fruticofa, & qua: inftar arbufcuhe mul¬ 
tis ramulis brachiatae,quotannis incrcfcit. 
Multi,vtFulch.Trag.Corn. Lacuna, &alii 
Saturciam fatiuam,Thymbram cifc concludunt, 
quibus adftipulari videntur Matthiolus SeDodo- 
nxus. Et hinc quoque Cordus indifpenf. fupra 
diahyllop. Se diacurcuma Nicolai in dcfcdlu 
Thymbra,iiuc Satureiae filueftris, fumic fatiuam 
Thymbram, h.e.Saturciam hanc noftram. 
Hift. Lugduncnliscontri neutram Diofeori- 
dis Thymbram , noftratem .Saturciam dici vo¬ 
luit : cuius fuit etiam opinionis Bellonius. 
. . Geterum, Latinis Satureia appella:ur,Trago 
Deferiptio Corn. Matthiol. in prior, comra. Lacunx, 
Turn. Dodon. Camcr hort. «SscTabernamonta- 
Thjitibrat. 
Dttjc. 
PLANTARVM. 
no : Satureia fatiua Fuchf. Satur.fiue Thym¬ 
bra fatiua Cordo in Hiftor. Satureia hortcnlis 
Lob. in Adu. p.iSz. in Obf. p.ijz. in Icon. Piant, 
p. 4itf. Sacur vulgaris hortenfis Matthioli H. 
Lugd. p.SjjS Satur. altera Matth. in comm.cum 
mag.ng.inEpit. cum add.Camerarii; in Hift. 
German. eiufdemSatur.prima. Gcrardo Satur. 
hortcnlisaltera : C. Bauh. phyt. Satur. i. fiue 
hortenfis ; apud Matth. Satureia altera : Brun- 
fclf. Hyllop. agreftis . Dodonam inter r.omina 
Cunila Columella:. Gefn. hort. 1 hymbia hor- 
tenfem vocat; in Car. pl- Thymbram herbam : 
Cxfalp. Saturciam herbulam. 
Si igitur alia cft. Thymbra Diofcoridis , &: alia 
Satureia hxc fatiua leuhortenfis, merito hanc n 
appellabimus Arabice Sahater,(cuShatar , &cu lii 
Rhaze Carohon : Gcrm. 6 aturon/ 0 «turey/. 0 ft- 
bauey / 0 cr£cnfraut / Fundi : gtvibel^yfop/ 
(Barrcn Ijyfop / 3 °f c P* e & ^uncrfull: Belg. 
Jlculcrt / nomine vc apparet a Cunila detorto, 1- 
ccm ©aturcy : Gall.S/iriemr , Sarnette , Sadr/e, 
Sauar/e: lt.Sauoreggia,Corniela Se Ve.ierelU.Hify. 
CzitAxedrea ,• Cat.Sagorida ; Port.Saf//r4^,^- 
gurclba , Bcab.T imbri a } (k Saturegia : Angi. 
ucryc/& ©ommer ©auorie : Boh. 0 aturc 0 e: 
Polon.£ginbr: Hung.Borgfiu. 
Satureia autem a faturando forte dida , quod 
eduliis frequenter indatur Se incoquatur,id quod 
germanicum illud nomen ^uncrfull innuere vi¬ 
detur, qubd ad gallinaceum genus farci cn dii ni t 
non raro adhiberi confucfcat.Prouincialcs qui- b 
dam, vt nobis relatum , vocant P ebre d'an,v cl Pe- *■ 
bre d‘azae. L 
In hortis vbique fere feritur, quotannifq; mo- 
ritur. Planta enim c^xftiua,qux per Hiemem i; 
durare non poccft. Non lolum autem in hortis i 
feritur, fcd lponteperfenafeitur ir.apricis coi- <J 
libus, <Scin torrentium alueis, li fides Matthiolo jj 
haud neganda. Eodem quo prouenic anno floret, I 
femen facit,ac deinde perit. 
Porro Satureia calida Se ficca rerrio ordine, a 
fed minus quam Thymbra (Satureia durior) qua | 
mitior eft,atque idcirco etiam vt Diofcorides ait» \ 
in cibis commodioris vfus : Attenuat autem Se 1 
flatus infigniter difcutit,proinde vnacumPhafio- a 
i lis (Fabis cum Sclinoincifa Se infrixa edulium r 
1 gratiun Belgis frequens habetur, Lob. ) Se aliis i 
leguminibus flatuofis vtiliter coquitur ac editur: i 
imo ventri calens in fomento appofita, vteriex 
flatu ftrangnlatus moxfedat, authore etiam Do- E 
donxo. Thymo fuis in qualitatibus Jimiliseft * 
inquit Matthiolus, proinde cxcalfacit,aperit ; in- i 
eidit, Se digerit. Saturciam plane cafdem cum i 
Serpyllo v;res obtinere ait Tragus (fed illo odo- I 
re hiauiorcm ac remifliorem, guflu autem &: na- i 
tura calidiorem ellc,proindeque condimenrum. ( 
pauperum : nam omnibus eduliis tam carnium, r 
quam pifeium concoqui : inducere enimappe-J 
tentiam ciborum, ftomacho conferre, venerem- r 
que(limularc. Alia, fi qnx fint, Saturcixiuua- 
menta, in hiftoria Serpylli & Thymi declarata . 
e‘Fe. Vnutn hoc addere libet , confuetudineiti 
nimirum clle pauperibus, in noflra Gejmania,vt 
hac herba Braflicas , quas vulgo vocant capita¬ 
tas, condiant,qui fit, vt ilix iucundifliihiun odo- 
rem,ac faporem gratiflimum inde accipiant. 
SATVREIA DVRIOR. 
CAP. XL VI. 
S Atureia durior folia haber minora , C. Bau- i 
hino, aliquando latiora ; multbque duriora , 
di lu- 
