,« HISTORIAE 
fimplex n«mc retinuit. Trag.Sc Horc.Lufic.pur- 
puream: Lonicflore purpureo: Anguill. veram 
& legitimam : Corti.& Gcfn.hort.Vetonicam. 
Nafcitur in pratis,filuis moncofis , frigidis 8c 
locus & opacis locis,& plurimum Maio& lunio menh- 
Tcnipus ^us fl oci b us abundat. Montbclgardi in multis 
locis prouenic : abundat inter Bctforc & Rau- 
pach. Monfpelii in fylua Aigremont. Bafilea: 
adhuc florens Octobri in monte Moutets.oC pro¬ 
pe Krcntzach: i cemque in colle extra portam S. 
Albani ad Birfam mcnfe iulio. Patauii in horto 
viret Decembri. Lugduni & Geneuu: Ianuario. 
Nafci in pratis, frutetofis & herbofis locis,folo 
fere qualicunque retulit Cordus. Betonicam 
mulcis durare annis,ft non accedat foemina men- 
ftruata ex Conflant, lib. iz.cap. 10. Sc Iofcpho 
lib. 7. belli Iudaici, feribit Coler, cecon.lib. 5. 
cap.44.. De Bctonicx cultura confulc Aug.gall. 
-agrie, die 6 . 
PLANTARVM- 
Dicitur haec Betonica candida Brunchf. & 
Trago. Alba Tabem. Io. Agrie. Horti Luiit. S3 
& Schvvenc k f. Flore albo Ciuf.& Camer. hort. 
itemque Lonicero. Vetonica alba Cordo. Ger. 
tvafj 23crljorucn..; 
Nafcitur Cordo iifdcm natalibus cum rubra, J 
inuentu tamen rarior eft. E filua quadam Mcdio- 
matricum ad Tragum allata. Et hinc non paflim 
obuiam arbitratus eft, nec multis in Germania 
vifam. Crcfcere tradit Cluflus in afcenfu mon¬ 
tis Neubcrg, E cfchcri iugi,& aliis quibufdam e- 
dicioribu.s locis: fed omnium abundantiilime lu- 
praZechof , magno vitra Gamingam miliari ] 
germanico, qua iter eft in Herrenalben, 2c Diir- ! 
renftain.Florere iftic Iulio, in hortos tranilatam 
maturius aliquantb , ac egregie augefeere. Ego 
reperi florenteifi Augufto inter 1'ifie & Longeuel - 
le pagum 111 . principis Vvirt. itemque Bcfrordia 
& Raupc. 
Delcripcio 
BETONICA FLORF. ALBO. 
H Vic, authorc Clufio,multa (unt folia rugofa, 
fubhirfuta,in ambitu fetrata.Bctonicse vul- 
^ris foliorum prorfus smula, non adeb tamen 
'ufea viriditate nitentia,fed dilutiora: quadran¬ 
gulares cxules , geniculati, fubhirti ex illorum 
nedio exeunt, <k in pedalem altitudinem cxcrel- 
:unt, fubinde extrema parte in alas fefc diuiden- 
es : folia in lingulis geniculis caulem squali II- 
u ambiunt, humi fufis minora, nullo pediculo 
fulca,odoraca, 
quemadmodu 
6c illa, guftus 
amaricantis ; 
fummi caules 
Sc rami in de- 
fam caliculo¬ 
rum fpicam de¬ 
linunt, c qui¬ 
bus flos e mer¬ 
git vulgari 
forma limilis, 
fed coloris 
omninbalbi : 
femen deinde 
in vafculis, 
Betonicte vul¬ 
garis femini 
par, fufeum : 
radix non dif- 
fimilis,viuax, 
lingulis annis 
plures caules producens. 
Huius meminit quoque diligennflimus, peri- 
.iflitmifque Cordus lib.i.Hift.pl.cap.iys.his; ver¬ 
bis : Veconica alba genere i rubea non dillert, 
habet tamen luam propriam & ab illa lolo colo- 
le florum diuerfam fpeciem. Et hanc a vulgari 
folo colore florum differentiam obfcruauic, e- 
tiamTraeus qui Diofcoridem miratur.quod cum 
diligcntiifime Becon icx hiftoriam perfecutus fit, 
non tamen florum colorem indicarit, fortalle 1- 
deo quod in ; flore Betonicam non uident, vel 
potius quod illam ex verbis, quibus Bctonicx lc- 
men, ueluti Sacureix fpicatum inelfe tradit, ani- 
maduetti facile polfe arbitratus iit. Sed vtvt hqc 
quidem fe habeant, fatis erit, (i eas quas iamde- 
fcripfimus, vetas Betonicas e fle, nullatenus du¬ 
bitemus. 
Folia Betonica:, praeceptore Diofcoride, col- 
leda ficcare oportet, maiorem ad vfum. Radi- V 
ccs cum aqua millfa [ hydromelirc ] pone pitui- C( 
cofam vomitionem prouocant, folia dantur rup- ^ 
tis, conuuliis, vulux affedionibus , & eiufdem ! 
ftrangulationibus drachmx vnius pondere, cum 
hydromclite. Tcrnx in vini fexcariis duobus co- i 
tra Serpentium morfus cbibuncur. Herba ipfa i 
illica venenatis motfibus prodeft, aduerfus etiam 
venena drachma in vino pota conuenit. Hanc ii 
quis prxfumpferit, lethale hauftum venenum ni- | 
hil nocebit. Vtinam cit, aluum iubducit, mede¬ 
tur comitialibus & futiolis cum aqua pota. Io- J 
cinoris & lienis vitiis drachmx pondere cum a- •( 
ceto mulfo pota fuccurtit. Concodionem adiu- j 
uat fi quis acerna eam fabx magnitudine cum 11 
meile decodo dcuoraucrit. Eodem modo & a- J 
eida rufantibus propinatur: ftomachicifq; eam |! 
manducare, & fuccum deuorate proderit, flpo- II 
(lea dilutum vinum forbeatur. Datur fangninem i 
excreantibus trium obolorum pondere, cum di- 1 
luti vini egelidi [ ladci teporis, Com. ] cyatho a 
vno: ifchiadicis, renum Sc veilcx doloribus ex ij 
aqualhydropicis autem binis drachmis.febrien- 4 
tibus cum hydromelirc, & non febrientibus cum jlj 
mulfo. Regio motbolabotantes recreat, menfes ;r 
ducit drachmx pondere cum vino pota. Aluum n 
purgant drachmx quatuot cum hydromclitis i 
cyathis decem potxicum meile tabidis,purulcn- ( 
tis,auxiliatur, folia cum inaruerint trita fidili I 
vafe reconduntur. Eafdem vires eidem aflignat I 
Plinius. Galenus vim habere incidendi fcripfrt» 
vt guftus indicat,ac prxterea plxrafqueex prx- 
didis viribus ei tribuic. 
Scripfir Sc dc iis proprium libellum Antonius t, 
Mufa clariffimus Auguftl Cxfaris Medicus, in n 
quo hxc de ea memorix prodidit. Herba Beto¬ 
nica nafcitur in pratis , & montibus mundis & i 
opacis, circa frutices. Animas hominum & cor¬ 
pora cuftoditj&nodutnas ambulationes i ma¬ 
leficis Sc periculis. Loca facta & bufta 1 5 
vifis metuendis tuetur , & defendit: denique 
res omninb fanda eft. Ceftron vocatur & Pfy- 
chotrophon, fiquidem frigidis repericur in lo- ■ 
cis,radicibus tenuibus, thyrfo pariter tenui, cu¬ 
biti altitudinem excedente, quadrangulo , folia 
profert Quercus.odorata: femen in fuminitate 
thyrflfpicatl Thymbrxmodo. Pollcc vniuerfa 
planta dotibus fete innumeris, quandoquidem 
tufa, capitifque vulneribus illita,ca mira celeri- 
