LIBER 
fturn quidam aiunt. Cur autem potius id radi- I 
ce venenum haec planta gerat, quam in foIio,vel 
in frudu, puto ego nullam potiorem pofTc aCTi- 
gnari caulam : quam proprietatem fpecilficam 
ipfius. Nicander vnum genus Aconiti videtur 
propofuifle : Dioicorides duo fecit : funt qui 
tria, &C reccntiorcs inucnerunt quoquenouem 
genera , inrer quae adnumerant Napellum, celc- 
berrimum venenum, adeo quod quascunque de 
Aconito dicuntur, poflint quoque referri ad 
ipfum Napellum, &c. 
Diofcoridi duo , inquit Matrhiolus, produn¬ 
tur Aconiti genera, quorum poftremum tripli¬ 
ci diftinguit differentia. Primum, quod pardos 
enecet, Pardalianchcn : alterum vero quod canes 
lupofquc conficiar, Cynodonon, Lycodoncn- 
que vocari ait. Hoc (vt diximus, m tria genera 
diftribuit; veruntamen poftremum tantum de- 
feribens, duorum priorum biftoriam, & vires fi- 
lentio pisteriit. Quo fic vt Hermolai & Mar¬ 
celli fcnrentiam probandam putet Macthiolus: 
qui non temo e quidem fufpicantur , in altero 
capite plura defiderari, quibus priorum hifto- 
ria , & quonam pado tum Medici, tum venato¬ 
res, iis antiquitus veerentur, palam fieret. 
Confiderandum an Lacuna in Diofcor. bene 
attribuat Aconito nomen Vus verfa;, & Vuas lu¬ 
pina. 
Ex veterum aurem fententia fic inter Aconita 
diftinguit Dodonasus > Dicitur Gracis dnovtny 
'<T*ffaKtAyxlf: item & ndpuoyr , pvoKnvov , Shkv- 
govov, Suetocpovov. Theophraftus tamen de Aconi¬ 
to , Myophono & Telyphono [ quod Aconito 
Pardalianchi Diofcoridis refpondet ] feorfum 
egit. Exiftimat Marcellus, qua: de primo Aconi¬ 
to & altero traduntur, fpuria efte , & vnicum 
tantum a Diofcoride deferibi, quod videlicet 
plurimum in Iuftinis gignitur montibus, ls olim 
fDodonAus] dicebat in hift. gall. folia fubhirfuta» 
fimilia Cucumeri fiJueftri,vtaitDiofcorides,mi- 
nora tamen: in poftiemis tamenquia Doroni- 
cum, Aconitum exiftimat, dicit Cyclamini am¬ 
pliora , ad Cucumeris magis accedentia, mi¬ 
nora : fufpicor eum intelligere Cucumerem fa- 
tiuum. 
Castcrum , nomen Aconito ab ipfis cautibus 
prarupris &faxofis locis efte,quae Graecis duovcu 
dicuntur, prater Thcophraftum & Plinium,fen- 
'tit quoque Ouidius Metamorph.y.his vetfibus: 
Oua quia nafeuntur dura vmacia cote 
Agrejies Aconita vocant. 
Aufon.in eidyll.ii. monofyllaborum tantum in 
fine pofitorum: 
Afpergit cautes, & dira Aconita creat cos. 
Pallida, etiam, Nigra, Virofa, &Stygia dixe¬ 
runt poetae Aconita, vt & Lurida, vnde Ouid. 
meramorph.ij. 
Lurida terribiles rnifcent Aconita nouerct. 
Sed aptior, inquiuntAducrfaria ,fuerit Aco¬ 
niti nomenclatura: interpretatio, fi eam ab herba; 
fucco, vel radice,quibus qtiafi cote ipicula \ ve¬ 
natoribus affndaCe fubada celerius fubirent, & 
perniciem afferrent, quim fi acautibus,aut a pa¬ 
go cognomine deducas: tamctfi potTit etiam dvo 
dnom^c-tv deduci. Euftatius in Dionif. Afrum 
feribens. Aconitum fonare putat inexpugnabile 
venenum. Xenophon fane in libro de venat. «- 
atnvw tf>d.?pcLMV) hoc eft, Aconiticum venenum, 
nominat, pto quo apud Hefychium & Varinum 
non rede dztyVMAv legitur,vt teftatur Gcfn.de lu¬ 
po. Cammoron appellatum efte refert AgricoIa> 
quod malo fato & malo interitu occidat. 
Tom. III. 
• - - .1 
XX XI V. 
Iu infula Ceo Menander feribit lege fancitum 
fuilTe,ne turpiter viucrent, qui bene viuerenon ux ditil 
polTent : nempe vt effecti capularefque fenes ' 
Aconito vitam finirent, ne reliquis alimentum 
deeiTer. 
Ex ha&enus didis certo conftac Aconitum ,E q ,j U0C # 
plutium ftitpium vnum fuiffe nomen,quas inter 4 
miilras lctbales compertum cllet celerrimam 5c 
cettiiEtnam mortem adferte: de quibus quia ve¬ 
teres fuccinde nimis, atque minus aperteferi- 
pfere, fadum eft, vt alij arqqc alij Aconita alia 
atque alia ftatuerinr.Aconitum autem dici pofte 
omnem herbam venenofam, Syluaticus & ali; 
quidam huius farinje ftultcpetfuafifunt. 
Infelicitatem Matthiolidc primo fuo Aconito 
mox demonftrabimus. 
Cacerum inter Aconita recenfentur fequen- 
tes Aconiti fpecies,aliaquc planta: : Thora Val- 
denfis. Herba paris, a Fnchfio male. Doronica. 
Petafires alba. Luparia. Ranunc.fi. in medio fo¬ 
lio. Acon. lycod. ftliquofum. Dentaria. Heca¬ 
teis Ouidij. A conirum magnum purpureo flore, 
vulgo Napellus. Aconitum Napello fimile fed 
minus,caruleum,pracocius. Aconitum, Iycodo- 
num antumnale Napello fimile.Aconitum lycq- 
donum cum magno calcari;, caruleum. Aconi¬ 
tum Napello fimile flore purpureo Neubergea- 
fe,foliis latioribus. Aconitum lycodonum Lyn- 
caantim Napello fimile. Aconitum coma nu- 
rante, maximum. Aconitum «f.Matthioli, fort£ 
Delphinij flore. Aconitum lycodonum flore 
Delphinii. Aconitum lycodonum flore 
maximo. ACODitum lycodonum radice bulbo- 
sa, flore caruleo, fiue galea elatiori. Aconitum 
falutiferum, vocant Amitoram flore luteo Aco¬ 
niti. Aconitum racemofum, Adsa quibufdam» 
Ellcb.niger. Iris filueftris. Ephcmeron.Ranunc.. 
fl. globofo, fiue Trollius flos. 
ACON 1 TVM PRIMVM MATTHIOLI 
foliis Doronici. 
A Coniti primum genus The^phonum apS jcouitum 
pellatum graecc daoviToy <uafS'aKiay^ii, Ital. 
Aconita pardaltancbe. germ. vvoljfs beer & Dol- 
i vveurtz . Hifp .Cenrelha, ga \\Herbe de la tora:Cx- 
piuslegi [inquit Matthiol.incomro.impr. anno 
I554..] in Tridentinis montibus. Huius generis 
eft & illud , quo vtuntur quidam in Romano 
& Neapolitano agro , lupis eo tantfim eadem 
procurantes. Radices eius pluries venales vidi 
Roma: in Aurelio ponte iuxta molem Adriani: Lecus 
quandoquidem non defunt, qui eas expetant ad 
mures,canes & lupos enecandos. Hac ille , dans 
iconem fine deferiptione, in quadeeftflos: ra¬ 
dix autem fine vilis fibris aliquomodo exprimit 
caudam fcorpionis: videtur autem nobis fiditia.- 
folia quaterna accedunt ad Doronicum vulgare. 
In editione anni 1559. pradida repetit, nihil ad¬ 
dens, prarer appendicem , in quainuehitur in 
Gefnerum,qui exiftimarit & fcripferit imaginem 
efte fidiriam , allegans pro tefte, contra Gefne- 
rum, fuum pidorem, & alios : Sed ipfemet fi vi¬ 
dit plantam integram, cur non defcripfit ante 
quinque annos,|aut nunc faltem defcribir,accer- 
fita ex Trid. montibus vel Roma, vbi venalem 
(fi fas eft ei credere) pluries vidit, velNeapol. 
agro. Si mufilfet aliquam radicem Gefnero,me¬ 
lius confuluiftet fuo honori, quim cernere de¬ 
bacchando in tam modeftum virum , veritatis 
ft^diofiffiraum. Si radices venales Ronj^jfe 
Ese e 5 
