Tbelypte-) 
rit 
Gtntra 
duo 
"Plinio. 
Peteris. 
754 HISTORIA 
Trelypteris [ 6 «*vzr 7 »p<{>i.e.Filix fcemina]quam I 
«liqui Nymphaeam PcerinCw/^dfsi? rr7»e/v)aomi- 
x\a.w, foliis eft Filicii» qu® carnea non Angulari vt 
illa,pediculo haerent,fedc numerolm alnoribuf- 
que propaginibus exeunt. Radices fubiacent lon- 
gx in obliquaro, numerof®, cx nigro flauefcen- 
res: aliqux etiamnum rubra iuueniuntur. Et 
ha; quoque «dices curo meile in eclegraatc 
fumptx lata interaneorum animalia pellunt: po- 
tx vero ex vino drachmis tribus teretes lumbri¬ 
cos ejiciunt. Data? foeminis, conceptum impe¬ 
diunt; quod fi * grauida fumantur, abortura illa 
faciet. Earundem farina prxhumidis & aegre fa- 
nefeentibus vlceribus infpergitur, aciuraenro- 
rum quoque ceruicibus medetur. Cxtetum 
elixa folia,qu® recens eruperint [ vliima hac pe¬ 
riodo, vet. caret [olerum vice manduntur, vt al¬ 
ium emolliant. 
Filis duo genera[ait Plinius lib.'2.7. capi 9. 
nec florem habent,ncc femen. Pcerim Grsci vo¬ 
cant, alij Blechnon (NicandeE fiXriQpov .-Interpres 
/SAa^vcvSed Phanias apud Athenxum lib.z.fili- 
cam flhdxyov vocari fcripfit,Dal. (cuius ex vna ra¬ 
dice complures exeunt filices, bina euara cubita 
excedentes longitudine,non graues odore. Hanc 
marem exiftimant. Alterum genus Thelypterin 
Grarci vocant,alij Nymphxara Pterim.eft autem 
lingularis atque non fruticofa,breuior, mollior- 
que&denfior, foliis ad radicem canaliculata. 
Vtriufque «adice [extremi Northmanix populi 
panem conficiunt, Se : Hxc Dalech. interponit',] 
fuo pinguefeunt. Folio vtriufque lateribus pin¬ 
nata [pinnis, tp 7 c7r7tpo7c, auium fimilia , vnde 
en-ieoT* Graeci vocarunt, &Celfusin fuisGeo- 
pon,apud Columellam,Auiam, quam adiumen- 
«orum collum in opere contufum, cum faie tri¬ 
tam & impofitam, remedium efle prxfcntifli- 
mumfcripfit, ad quem vfum Filicem fceminaro 
Diofcorides commendat. Dal. [vtide nomen 
Gratci impofuere. Radices vtriufque longx in 
obliquum, nigrx, prxeipne cum maturuere. Sic¬ 
cari autem C3S Sole oportet. Nafcuntut vbique, 
fed maxime frigido folo. EfTodi debent Vergilijs 
occidentibus. Vfus radicis in trimatu tantum 
neque antea,neque poftea.Pellunt interaneorum 
aniraalia,ex his tanias cura rnellc: extera ex vi¬ 
no dulci triduo potx. Vtraque ftomacho inuti- 
liffima. Aluum foluit: primo bilem trahens,mox 
aquam .-melius txnias cum Scammonij pari pon¬ 
dere. Radix eius duum obolorum pondere ex 
aqua,poft vniusdieiabftiuentiam bibitur, meile 
prxguftato contra rheumartifmos. Neutra dan¬ 
da mulieribus,quoniam grauidis abortum, exte¬ 
ris fterilitatem facit. Farina earum vlceribus 
tetris infpergitur .- iumentorum quoque in cer- 
urcibus. Folia cimicem necant; ferpentem non 
recipiunt. Idebfubftcrni vtile eft in locis fufpe- 
&is:vftx etiam fugant nidore. Fecere Medici 
huius quoque herbx diferimen. Optima Mace¬ 
donica eft, fecunda Cafliopica. Idem libro 14. 
cap.il-ait Filicis radicem contritam & impofi¬ 
tam, Harundinem corpore extrahere, &tontr&. 
Libro autem 18. cap. 7. dixerat Filicem biennio 
moti, fi fiondem agere non patiaris.Id efficacifll- 
nie contingere, germinantis ramis baculo decuf- 
fis. Succum enim ex ipfa defluentem, necare ra- 
diccsjFamam efle & circa Solftitium auulfas non 
renafei, nec Harundine fe<ftas,aue exaratas vo¬ 
meri Harundine irapofita.Similiter & Harundi- 
nem exarari Filice vomeri irapofita.prxcipi. 
Cacatura, pefliraam ex furcu(is HafUndincm 
HANTARVM. 
efle, qoia afperafit, eademque offenfam etiara 
Filici inefle,Plinio prior Celfuslib.5.cap.i6.tradi. 
dic* vsuque cognitum efleferibit, vtramque ad- 
uerfus alteram medicamentum efle, fi contrita 
fuperimponatur. 
Galenus lib.3.comp.racd.'fecundum loca cap. 
S.inter auxilia hepatica ab Afclepiade confcripta 
hanc enumerat ;-vnde in hepaticis (affe&ionibus 
medicis admodum fupef&ara efle miratur Aug. 
Ferrerius. 
M.Rulandus cent. $. cur. 14. ad i&eritiam ni¬ 
gram, fpienem oppilatum,induratum, dolentem, 
& [pungentem , pro potu in vino exhibet radi¬ 
cem Filicis. 
Tragus virium non meminit vel fruflus, vel 
feminis,qux fe in fceraina repetifle affirmat: fed 
necTurnerus eas expertus eft, non tamen vana 
conieilura fe colligere fetibie in multis morbis 
curandis maiorum efle virium,qu^ni radicem,aat 
folia. 
Et licet Theophraftus, Diofcor.Plinius & Ga- «• 
lenus Filicem anstprov efle affiemauerint, id eft, rinont r f 
ftetilem & fine femine : & ncc Medici Arabes & femm- 
Pctfx ad magicas vanitates nati, huiusfeminis tum. 
meminerint; tamen vel agyttst circumforanei, 
vulgi ignorantix ad quxftum impudenter illu¬ 
dentes,& femen oftendunt,& venditant, quod 
Filicem ferre aiunt, auerfis foiijs inhxrens, fed 
adeb minutum, vtvifamfcrc fallat: legique ab- 
fciflis prope radicem foiijs,& in domo^fufpenfis, 
fubftrato linteolo, ant papyro, citca finem lunij, 
vigiliam fc.D.Io. Baptiftx. Alij ipfamct Solfti- 
tiali nodte eam florere, eademque hora cura de¬ 
floruit, maturum femen in rerrara cadere: ideo- 
que nifiquis prxfens tunc fuerit, nec videri flo¬ 
rem, ncc colligi femen pofle, fcripferant. Et hxc 
taraetfi i plurimis commentitia efle < 3 c fuperfti- 
tiofa putentur, ideoque refutentur, tamen non¬ 
nulli etiam do£ti aliter rem fe habere cognoue- 
runr, & ii Theophrafto aliter traditum fciunr. 
Tragus enim eadem publico^cripto a flere re non 
dubicauit, teftatus fc neque j fuperftitione du- 
dam, neque prxftigijs, aut incantationibus,auc 
vilis cara&cribus vfum, rem agreflum, efle, 
quater in vigilix D. loannis nofte tentaffe» fub- 
ftratis linteis & Verbafci foiijs, an femen id de¬ 
prehendere & excipere pofler:&fanc contigif- 
fe fibi fatetur, vt mane anre illucentem diem, 
femen paruum nigrum Papaueris fpecie repere- 
rit,& hoc amplius &c copiofius fub alia atque alia 
Filice,alio item atque alio anno. Quare Corna- 
rius immerito mendjcij infimulac Tragum. 
Numquid enim ip(e Theophraftus 1. caufa 8. 
circa Solftitium florere, veluc rera maxi¬ 
me admirandam producit? 
Nunc, Filicem eontra i&us ab Harundine fa- iofeoo. 
&os,idco vtilemait Diofcorides, quod Filix per opt more- 
ambitum fata Harundine pereat,& vice versa, brobtm* 
Arundo Filice fepta. Sed hanc probationem ceu 
vanam damnat Dodonaus. Sed & vanum eft, 
exiftimare Filicem Arundinis familiaritatem pec 
fingularem aliquam antipatheiam refpuerc fcu 
refugere,ita quidem vt veteres perituram dicatic 
Filicem,quam per anabitum fatacopiofior Arun¬ 
do coronei, & contra euftncfcentem & abituram 
Arundinem, quam obfepiens multa Filix in or¬ 
bem cinxerir.Hoc enim haud aliunde contingit, 
quam quod Filix in huraidis non adolefcat, nec 
Harundo in ficco. Hxc enim nufquam latius 
prouenit, nulloque alio genitali loco gaudet, 
quim foffis>vligin£fif & P ra £i s ac cara ~ 
