i8 
fsis Aldreuandi 
prudentit&foliciteprocuremur. Namexpaucisbreuitempore A 
multa examina fiunt; nec non fcmel tantum quotannis,fedbis et¬ 
iam ,& plcrumq;terparii;nt&: examen emittunt, & fittemagnis 
kt.j.c. l<. impeniis,ac labore aluntur. De fiuitujinquit Appius apud k Var¬ 
ronem, hoc dico, quodfortallean tibi fatis fit, Axi, in quo audfo- 
,,rem habeo,nonlolum,qui aluearialua locata habet,quotannis, 
,, quinis millib.pondo mellis,ied etiam huncVartonem noftrum: 
,,qucm audiuidicentcm,duosinilitesfehabuiirein Hifpania fra- 
,, tres Veianios ex agro Falifco locupletes, quibus cuma patrere- 
,,liiftacll'et parua villa, & agellus non lane maiotiugero vno.hos 
,, circum villam totam alucariumfecilTc, & hortum habuifle, ac 
,, reliquum thymo,& cytifoobfcuille & apiaftro, quod alii fisAi- 
Apisrufti- ,, (pvani/,aliif4iaiV«i(pji«iovappeJlaot, Hos nilquamminus,vtper¬ 
cis vtilifli- ,,a:queducerentdcnamilliaiextercia, & meile recipere eflefoli- 
ma & cur. ,,tos,tumeos&vclleexpc(flare,vcfuopociustcmporemercato- 
„rere admitterent, quam celerius alieno. H.x-cille Homini itaq; 
„ruftico ex huius partionis ItudioDon contemnendum vedtigal 
prouenit,citraqi fumpium etiam pauperculi, quiamplisagrisde- 
ftituuntur, ex hoc ftudio quartum facere poliunt: citra inquam 
fumptum aliquem.non enim fioresatqi ftirpes,vt cattera animan¬ 
tia deuorant,fedlibant tantum,acincotruptosrelinquuntjvtele- 
lln^Epith. gantercecinit/IouianusPontanus: _ 
nupt.Euge. Libat ApUUnerumrerem,fluit Atticus ille ® 
filU ab.}. Iide lt(jMor,dulci cerea mellafauo. 
Amor. Quod fecum examinans wiDiuus,& facundus ChryfoftomusA- 
mHemil. ,, pem Pauoni ,&Pauonem Api conferens, Apem pratferendam 
inPfaliO. ,, omnino iudicat, cum inquit, itainueftigando. Ape quid abie- 
Apis Pauo „ dli’ ?ecquidPauonepulchrius?Vterautempr*rtantior?Apis,an 
niptasfer- PauoSnon dubiumquin Apis. Pauonem de medio tolle, & nihil 
tut. detrimenti attuleris. Apemdemediotolle, & ingens vtilitas ad¬ 
empta erit. Itaille, ineffabilem Apis vtilitatem extollens: quan- 
nl.deStoie. quam contra ChryfippusApesinutiliter/ vtait«Plutarchus, da- 
rtpugtt- tas concluderet, liquis Cimices vtiliter datas effe diceret. Sed cur 
Apiscur „erttam vtilishumanogeneri Apis?mei, quodcccleftedonum 
vtilis. ,,poetavocauit,nobisdonat,&ceram:quiduofru(rtus, quamv- 
tilesfint, & quam necellarii cumidornnibusnotilllmumfit, vix 
oL.yc.i 6 . attingam. PoriSjinquituVarro, pafcuntur,intusopusfaciunt: 
Mellis V- quoddulcilfimum,quodert,&Diis,&hominibusertacceptum: 
fus. quod fauus venit iu altaria, &mej ad principia conuiuii, & infe- 
_ eundam menfamadminiftratur, Poetas edam hic nedtar deorum, 
Neirtar & hominum tuulfum fieri Voluere Pontanus ad Stellam: 
deorum. Libat Afisdererefauos,melliJ^liquorem-, 
Inde hominum mulfum,ne£lar^ inde Deum. ' 
Mulfi po- EtquamuisItalian6nullxq;alixEurop£Eregiones,mulfumnonkj 
tus ex potentjSeptentrionitamen expolita; omnes atqi in Afia idin po- 
melle. tumaccipiunt,fakibritate vino nequaquam cedens,& Cretico vi¬ 
ribus , & inebriandi facultate, quam proximum, vt non temere 
p In Xeniis, mei nobile neirtar nominaueritp Martialis hoc dirticho: 
Hoc libiThejeipopulatrix mittit Hymetti 
Palladie a jytuis nobile neBar Apte. 
aLj.Sylu. Itemi^Bapt. Mantuanusinter alios optimos, ac vtiliffimosagro- 
rumfrudtus,inquit: 
Ceeleftesactiungefaues,^ neBareum me>l, 
Shtod-vaga de florum vertice tamb't Apis. 
Mei horni Potum aiitem,& in cibo fumptum,non modo, vt vinum, alindve 
nes longq- quid delicadlfimum, iucundum ell, feci & homines longxuos fa- 
uos facit. cit.Aiuntq; quiin feneclutc meilecum pane nutriuntur, diutifli- 
Qui diu me viuere: nam & fcnfiis omnes faiios, ac integros curtodire, ac 
viuant. conferuare. Aiuntq; Democritum interrogatum, quomodoho- 
Democri- mines incolumes manercut,& longami fierent, refpondifle, fi ex- 
ti de meile ternas corporis partes oleo,intcrnas meile illinerent.Frudlusitaqs 
&oleo di-Apis ab omnibus defideratur, nec perlonarum diuerfitate, vtD. 
r c.n. 
dium. Ambrofii verbis vtar,difcernitur, fed indifereta fui gratia regibus 
pariteratq; mediocribus squali f lauitate dulcefcit. Nec regibus 
folumvoluptati,fedetiamlaluticrt,faucesobdulcat&curai vul¬ 
nera, internis quoqi medicamentainfundit vlceribiis. Huiufce 
frudlust Ecclefiaftcs meminit his verbis: Breuisin volatilibusert 
„ Apis,& mitium dulcorishabet,fru 61 usillius. Qyod vero edulii 
genuseft, quod eoadmiftononredditurgratius ? Hincomnes 
s/n Demo- lerme gratiores placenta:, quibuscuidam apud s Lucianumfeif- 
nace. citanti, an etiam Demonax vefcereturian tu igitur,.inquit, Apes 
,, exirtimas fatuis fuosfauos concinnare ? innuens eum plane de- 
tLi ^.Trij?. lirare cui mei, velaliudeduliumexeofadum difpliceret. Vudet 
£leg.i. Ouidius ad amiciffimum fuuin feribens eius praifentiam.fi frni li¬ 
ceret, tam gratam fibi fore ait, quam in efu mei eft. Alloquitur 
autem liber amicum: 
Hecpatriam magis tUefuam deflderat,^ que 
Plurima cum patriafentit ahejfeflbi, 
§luam vultus oculofqj tuos, 6 dulctor tUo J 
Mellequodin ceris Atticaponit Apis. 
Placentarum, qua-cummellefiebant,ficmeminit pirtordulcia¬ 
rius apud Martialem: I 
Alelle tibi dulces operum manus iflaflguras, 
Extruitfluic vni parca laborat ApU. 
u/«ObfoniorumetiamantiquilfimusHNicaiider: 
pharmacie. Pafla iloymumpedibusfloremq^virentisertci, 
Multifieiospartus Cerett,atque ohfonia prthet. 
Mortui Sediam tempus eft, vt nos poft plura de meile didluri,hic tandem 
meile pia- acquiefeamus, fi modo vnum adhuc, quod haud quaquam pite- 
cantur. tcrenndueft,fubiuxerimus,neinpeveteres Graicosmortuosfuos 
xln Iphig. meile pia calle xlphigeniaapudEuripidemfratriinfcrias vouens 
t/i tauru. promittit fanguinem montanse vitulae, Bacchique liquorem, 
% 6 v 1 ilnt irim figi fciMas-avfloc eft flauarumq; labores Apu, quibus, 
inquit placari mortui folent) cfFufuram: verum neq; hos filentio 
inuoluendum, quod a MnafcaPacarteo deApibusferiptumtta- 
dun:,eas humanum genu s ab efu carnium ad arborum frudtus, & 
hortenfiaolim auocaffe, condimentofcilicetfubminiftrato, per 
quod vniufcuiufq; cibifubacidi etiam,&amarifapor commenda¬ 
retur. Quamobremidem*EuripidesPhrygioslaltus, fiemontes *InSac- 
Ly dos,ad quos Liber pater fe receperat,non potuit magis lauaate chis. 
quam cum diceret,quod pw yiOiCixti pw Aoinyif« A ptiAiv- 
ffzcv riK-ne^ ,ideft,fluitla(fte campus, fluit vino, fluit Apumneifta- 
re. Tribnp n. iftis liquoribus vix quicqiiam eft aliud magis ad ho¬ 
minis vitam fuftinendam neceflarium. Cera; modovlumquis Cerxvfus. 
nefcit?Candel* ad lumen in tenebris, ex tribus tantum in tot aliis 
naturae donis confici poliunt, cxcera, ex pice, & ex fcuo,vt canit 
Aut Apis,aut hircus, velpinguiavijcerapini i (Scaliger: 
Oflenderediempcflfimulante diem. 
Sed omliium faluberrimumlumen praebentcereaecandela:, vnde Cerioru 
inprincipuprimatuinqi meufis earum vfus eft, & in Eccltfiis non honor. 
finegrandimyfterio,vt ante diifturr. eft,adhibentur. Mira igitur Liuones 
fuit apud Liuoiiesftoliditas, vtvelut fa;cemexpreflo meile abii- cersvfu 
cerent ceram.verum pollq uoftraillisfolertiainnotuit,feruaiut, ignorabat. - 
pretioq; dignam putarunt. Idem error apud Africanos in Mauri¬ 
tania euenit, donec ab AloyCo Cadamuftoedoifti, eam in pretio 
tenuere,adrerumhumanaru vfus. Certediuinarumrerum, quas¬ 
dam humanis oculis maior maieftas e cera corufeat: neq; finefa- 
crilegio diuina cum exercentur, fubtrahi cera poteft. Rufticusn. Cera facra 
quidam ex altari ceram furto cuablFuliffet in lapideam duritiem ta furata 
conuerfamelie tradit. .^Valfridus Strabus: vnde criminis fui cui-/in lapidem 
pamagnofcensjcum confiteretur coram plurib artantibus,cera a- conuerfa. 
niliraaduenticiaduritie,priftinam mollitiem recepit. Eft igitur zLtb.i.in 
cera congrua diuinis rebus peragendis oblatio,quod & alio mira- vita S. Gal- 
culo idem authoralfeuerat. a Exalueanis Apu quidam fublatam c.40. 
furtoceram offerendam detulerat facerdoti in a:de D. Calli: mox aCap.7. 
cum offerretur,in duritiem lapideam conuerfa eft: cofpedla ea re, In cera 
qui obtulerat, mente coufternatus,payiitentiam publice cq.nfi- quid diui- 
tens egit Proptereain cera diuinum aliquid latete eft animaduer- num. 
tendum.quodin Ecclefiafticisritibusvbiq; fete adhibeatur: nam Ceraa- 
& pafchalis cereus fit, & ad oesaduetfariaspoteftatespropelicn- gnusDei 
das confecratio adhibetur ei cera:, qua: agnus Dei dicitur, qua & didla & 
marisasftus, & fluminum inundationes cohibita: memorantur, eius vis. 
Verum vtreliiftishifcefacris vfibus ad corporisnoftricommoda 
veniamus, quis eft qui prsterea cers ad vulnera, dolores, vlcera 
curaitda vfumignoret?Si quis autem fi t.qi non puto,is nihil pror- Cerse vfus 
Tus in medicorii, ac in primis Hippocratis, ac Galeni libri sverfa jjj medi- 
tus fuerit Pr^cereaadlinca,ad coriaaduerfusaquas raunienda,ad 
infinitos deniq; alios vfus ceram requiri quis nefeit ? Sed fi mellis 
atq; cerq multiplicem vfum perfequi hic velle, integra mihi eflent 
confcribenda volumina:dicamitaqij&repetam breuiflime,quod 
melnobis vitaminteriusvariismodis, variifq;nominib confer- 
uat,alit,& vinofofpirituexhilerat Ceraexternisquotmalisme- 
deatur,neipfe Hippocratesficpoffetenunciare, vt non multa o- 
mififle tandem deprehendatur. Mellis & cer^ munera multa vide¬ 
mus, dumilludexteriusoculosabftergitamucos lia:clumenad 
videiidufubminiftiat,fcd tam multa videre non pofliimus, vt eo¬ 
rum qu orum beneficio videmus, totum regnum peruidere pofli- 
mus. Huius itaq; Infeftii paftio non opere lolum, quo nobis dul- 
ciflimii, faluberrimuirtq; quem diximus, fuccum colligit, verum Apisindu- 
etiam exemplo iiiduftria: humano generi vtilis exiftit, ita vtpra:- 
ter extera animalia omnia in vfum hominis data,ab hoc tam mu- mini imi- 
ninco,& fapientiflimo animalculo a creatoreOpt.Max.concedo, ^nda. 
fimul & fiudliim operis percipiamus, & ad laborem iuduftriamq; 
excitemur, deniq; liberaliffimi rreatoris benignitattin hac crea- 
turapotius, q vlla aliaconcernpleinui:in qua hoc folummodoa Qnijin 
nonnullis ded.ecori verti vi.cfttur.q) omnes ex xquo,aec domino- Apibus vir 
rumfuorumhabitaratione ad alueos fuos ac cedentes pungant, dandu. 
Adquodallufitli Plutarchusinqiiiens Exiftimoetiam cumApi. gjj. 
bus melius aftum.iri, fi eos a quibus nutriuDtur,& curantur,ad “ gerende, 
mitterepotius,&adblandin,qabigerevelinr:nuceasfiimo pu-“ prteept. 
iiiunt Ego veroidquoq; ad laudem potius, q ad vitium referam. Apes non 
Adulatore n. nihil eft peius, malleq; Apes mori, q adulatrices vi- gjpg ino-ra- 
deri exiftimo. Neq; etiam Tzetzemaudiuctiifi, Apesingratitu- ® 
dinisaccufanrem, & Fucos, quiaquamipfisfuggerunt, tempore 
hyemali occidant,ceu beneficii prxftitiin xftatcimmemores, & 
ingratx, nara cumFucorufngenu.,mcl omne, in quo tantopere 
laborarunt C9lligen do,deuorent, abfumantq;, ipfi interimadla- 
boreminertes, fi occidantlaudandas potius, quam vituperandas 
putem.Atq; h^c breuiterde Apumlaudib.fufficiaut,adquas velut 
pro cpilqgo, addendi videntur vcie aurei ifti c Fontani verfus: cLib.i. de 
Sola hjemimetuens latebrafopumice condit Steliu. 
Triliceospopulata hominum Formica labores. 
Idem amor,atq^ Apibus eadem experientiaparcis. 
Sed nec agros populare palam,aut tmumbere/urtU: 
Cum iuuet e proprio vitam tolerare labore. 
luflttiam norunt Jole,efl>flruarepudorem, - 
.^quales cunBis opere fludiumq^ parandi. 
Manenouos adeuntflores examme denfo, 
Caeleftemqi legUnt rorem,atqj in teBa reportant, , 
Mox vacuisfltpant celhs.vt neBar e largo 
Ignauae ducant hyemes, frigora temnant. 
^uin etiam tempefidtes, fidera norunt, 
Ardnateq^ repentinos vicere procellae 
Pendentisfaxi molem adeaua cruraferendo, 
D 
