Liber Primus de Infeftis. 
13 
htib.i.de neque perfeceris, vt ait i Aftuatius, vcvlla vnquam ab opere fuo A 
Sftr.amm. cellet, neque vero fi feceris, aliud illam opus aggredi animadu er- 
t.i. tes: quinueamanimaliamfadlam a parentibus fegreges, idque 
Naturali- cumnondummellisfaciundioeconomiamdidicerit, vndeid, & 
ter opus quomodo conftet, iamque dimiflam libere cuolate finas, eadem 
fuu facere. harc,qux progenitrixprxftabit, nec fane operis quicquam omit¬ 
tet , propterea quod non antea initiata a parcntibusfit; nec li vel 
plurimumlaboret,maius vnquam quicquam,quamreliquxprx- 
ftiterit. Innata itaque Apibus non mellincandi ars tantum, fed & 
diligentia,acinlaboreperfeuerantia, vndebreuillimo temporis 
fpatio bonam aluei partem meile ceraq; oneraile confpiciuncur, 
cum incenm li propius laborantes obleruaueris nihil vel patum 
faltemferrein eosvideris.Merito itaque quali bonam operariam 
cProH. 6 , ,, c Scriptura Apem prxdicatjdicens: Vade ad Apem, & videquo- 
dC.d.Htx. «modo operaria eft. Audis, inquit rf D.Ambrofius, quid dicat 
«.11. „Ptopheta; Mittitvtiquete, vt Apiculxilliusfequarisexcm- 
y . „ plum,innitetis operationem Vides quam laboriofa,quarn grata 
fit:& cum lir infirma corpore, valida eftvigorefapientix, & amo¬ 
re virtutis. A quo igitur alio animali cumpoetx, tum oratores, 
exterique foluta oratione feribentes, diligentiam incredibilem 
aliquam exprefluri,conuenientius, atqpe aptius, quam abApeli- 
militudinem hauriunt? Dantes grauiifimus Hetrufeorum vates B 
Angelorum fedulitatem exprcfluius hinc nequaquam deflexit, 
cum canit. 
Informa danque di candtda Roft 
Mifimofiraua Ia militia fanta, 
Che nelfuo fangue Chrijiofece Jfofa. 
MaP altrachtvolandovedt,ecanta 
La Gloria di colui che la'mnamora 
Et la bo»td,che lafece cotanta. 
Sicomefchterad’ Af)i,ches'infiora 
Vnafiata,^'vafiritorna 
La doUe ilfuo fapores‘i>ifaftiril. 
tlo Purg. * Alias rutfus Apum exemplo, quibus ait mellificandi ftudium 
tant. iS. natutaliterinlitumeflei rlobisquoqueintellcitumineirefcribit: 
Pero la 'vnde vegna 1 'inteUetto 
De leprimettOtitie,huomo non fape 
Et de primi appetibili Paffetto , 
Chefono tnnoi.ficome ftudiotn Ape 
Di far lormetle,^ que fla prima Voglia 
MeTiodilode',b diktafmononcaple. _ 
(L. de Con f Plutatchiis offendens quanta diligentia, &amore optima qux- ^ 
iug.frecept. que domumferant, maritos hortatur, vtadinftar Apum optima 
quxque vndique colligentes, fecumque domum portantes, vxo- 
o Eg/e^, 1. tibusfuis impertiantur. ^Calphurniusfuauitatem cantus Aftha- 
^ ci,&Idx pariorum expreflurus,atqilaudatUrus,nonpotuitinge- 
niolius illum extollere, quam Apes ab operefuoceflalle dicendo, 
vt aufcultarent, nam hoc prorfuS prxtet earum naturam eft. 
Omnia ceJfabantiUii cantanttbtu,au(a efl 
DtdalaNeSareos Apie intermittereflires. 
h Eglog. tt. Sic etiam h Petiarchainter alia , qux nunquam eueniqnt. 
Apum quoqiEtlaboreintermilfionemrecenfet canens: 
X um noflro Galatea tuum de peSore nomen 
Exibit,fugient propriis dum fedibua aflra , 
Millu Apesfludmm linquent,nidofq^Cclumba 
Coniugium Turtursondam Lupusiarburacaprt. 
Cuflodita dolos mufjr,mendacia jeruUs. 
*lnAcont. Ineodemlenfu^^^Pontahus.detebusfcilicetnunqiiamjvelratilll- 
mefaltem contingentibus: 
Demifere comas querctu, liquere Palumbes 
Et quercus,frondemq^nucespofueres Columba 
Defruere nucess rames fregere myrice ,, D 
Deferutre,&> Anes nidum,gfr cum prole myricas 
Dejeruere,^ Apesflores,roremq^ Cteadx 
EtranemutUfecirsfilentiabuccis- 
llz Chrifl Vidailudxorum primatesingrediente HierOfolyraartiSalua- 
’ tore noftrooccukallefefe ait, & ociotoS domi iefedifle: id vero 
quam coaifefaceren t, horum anirnalculoilim limilitUdine figni- 
ncat, quxvtimminenrespixfagientiatmbres, domihxrereco- 
guntur, & ab opere defiftcre folito, llcilli Chrifti prxlentiam, 
doftrinamq; fugientes, ociofefefe iii clauftris fuis abdebant. 
Ergo snfiaits animis omnes.terrore fsibabie 
TeUis quifqjfuofspticlaufl^manebant: 
§luales que [olite florentia rura volantes 
Carpere Apes,vhi feuit hyems,ccelum^prcfufes 
Soluitur tn nimbos,(fr- aquofus regnat Orion; 
Ocia lenta terunt, claufrs^ alueanbus egre 
Cunbiantur,circHmq^ foresac limina mujfant. 
ViL.i.dere' Quamobrem cum /tFrancPerrarcha mirari me non negem, qtiid 
tned.Fort. eft, quod quidamfolicitudinis exemplum piopofuere Formicam 
vtriuf^in patfimoniamatqueinduftriam eius prxdicantes.'cum non omnis 
prefat. folicitudolaudabilis Iit. Formicx enim exemplum fortafleptx- E 
Diligentia donibusidoneum . non his quiblisdefuo viuerefinecuiufquam 
de Apibus iniuria mens eft. At folicitum animal quis nefeit, fed improbum, 
difeeadam fediniuftum,rapto viuens, nulliusindtiftrix, niliin malum, nul¬ 
lius vfus;at incommodi, taediique multiplicis. Curigiturhoc 
exemplum dederint, cur hoc animal laudauerint, dico iterum, 
miror,ptxcipue cum adeflet Apis induftriumprouidentiflimnm- 
que animal, nulli noxium, multis vtile, fibique, & aliis arte qua¬ 
dam naturaliter infita,& fuo illo nobili labore fubueniens. Fiuc- 
nfqueille. Si itaque Hefiodus retfte, (quod omnes fatentur) vir¬ 
tutem fudoreparandam erie Deos voluillc dixit,eleganter £c vere 
nos quoque Scaligerum in labore laudem politam cfledixilTefa- 
teamur,inquit aurem: 
Nullus meruit viuere,qui fugit laborem. 
Eucis agilis prefiat Apis omntbuevha. 
Digna fane, vt fingulis temporis momentisnobisoboculos po¬ 
natur, vtfificn poffit ,incoriuptamletuemus, ceulabpris exem¬ 
plum, quod, vt faciant, qui labores fugiunt, docere placet, quo¬ 
modo cuftoditaperpetuo incorrupta feruari queat. Fietideom- Apis cur 
modiflimeinfuccino,' nam prxterquam , quod eam a putredine incorru- 
conferuabit perfpicuum quoqi eft'&,pellucidum, oculifqueadi- pta ferul- 
tum prxbetjVt eleganter innuit Martialis, 4 um canit; da,&quo- 
Etlatet,(fr‘ lucet thaetontideconditagutta, modoita 
Vtvideatur Apis nebiare clatifajuo. feruetur. 
Dignum tantorum pretium lulst tUa laborum-. 
Credibile tlt ipfamfiivoluifjemori. 
AtquehxcdeleduloApumlaboredidlafuffecerint, Qqodmodo 
ad politiam eaiundem, & regendi artem attinet, ea fane tantope¬ 
re ab omnibus cum prophanis,tum EccLffiafticis feriptoribusce¬ 
lebrata eft, Vt rolltfta mihi eorum loca multitudine fua inge- 
niumitaobruant,vtaquoincipiam ignorem Seripferuntde Re- 
pub edidiuerfomodo Cicero, & Plqto, alter qualisefledebeat’, 
dilletuit,alter qualis fuerit a maioribus inftituta. Hanc tamen v- Vita ciui- 
terque, & inftitutx, & inftituendx pixfcriplitfotmulam, vt vita lis natura 
ciuilis naturam imitetur, quam optimam viuendi ducem Ixpilli- imitari 
me nominamus: alioquin non modo inciuilis, fed potius beftia- debet. 
lis,&brutaritecenfebitur, Quxaucemnaturxinftitutiblit,ipfa 
rationis expertia monftrarefufficiunt, atqueinrer hxc Apespd- 
tidimum ; quamobrem Plutarchus ad Virgilium deftinat fuum 
Traianum.vt ciuilem vitam ab Apibus mutaetur,de hac enim il¬ 
le.quam do6l:illime,vt patebit, fcripfit EnimuerOjtcftc eodem 
/Plutarcho, 'ciuilis vitnaturxracionefemperprinceps 'eft ciuita- iL.dereip, 
tiSjVtrexintet Apes: idque cogitantem oportet reipub guberna- gerende, 
cula in manibus habete m Alibi quoque Apes & Formicas, zitpncept. 
communitatisftudium conferuarc vfquead finem, nemo enim, m£,.«»yc»< 
inquit, nunquam Apem feneduteinFucosdegencraflevidit: !■(«, 
quodaciuilibusquidam viris exigunt, vtvigorextatisprxter. ‘‘ 
lapfodomidefideant, cibumq; conquirant, & reponant, ocio-“ 
que potiantur virtutem agendi,tanquam rubigineferruimabfu- “ 
mi, » Varro Apes efl'cait,vthominunhciuitates,quodhiceft“Bt j.e.tSs 
rex, & imperium, & focietas:fed iion vt quxlibct vrbes; nam, d$rtrufi. 
nili vt optimeinftitut^.Apes eniih omnia pro ducisfui arbitrio,” 
& iuxta prxeeptum faciunt, adeo, vt natura pro magno fui mi- ” 
raculo tanquam optimxfrugaliirimxqueReipubl.fpecimen,& ” 
exemplat imitandilin earum regimen propofuifle hominibus vi¬ 
deatur. luftusLipfiustotopoliricorumfuorumlibro priorelu- 
culenterdodeque,vtfolct, ad ciuilem vitam duos ducesrequi-” 
ri,oftendit,Virtutemfcilicet;cum prudentia. Vtrumquehunc ” Adciuile 
ducem in hullo alio animalium genere manifeftius confpicias, yitam 
qUamin Apibus, quas folas ducem fibiquxrere conflat, qui p- guHre- 
mnium curamagat.Qyodipfum & Sahdi dodores aiunt.o Ba- ” guiratur; 
Illius enim Magnus,& Sandus;funt,quxdam, inquit, ex brUtis “qi„ 
etiampolitix,&Reip.ftudiofa,liquidpolitixpropriumeft ,vt” htmil S 
ad vnumcommunem finfcm lingulorum adionesfintdelima-” 
tx.veluti in Apibus videre eft. Nam illarum communis ell ha- ” 
biiatio,comraunis volatu? opificium omnium vnum, & quod‘' 
maximum ell, quod fub Rege, & quodam ordinis dupe operas ” 
attingunt,non prius fullinentes ad prata exire, nili vbi viderint ” 
Regem volaturtiaufpicari. Ditius p Ambroliusexpcditurus.qux ^ jjgjf 
volucres velUt quandam Rempub.curare Videantur, atquevitx 
huiusxtatemlublegibusagere,aflcrichunc elfeReipub.vfum,v: yfgj 
leges omnibus finr communes, atque obfetuentur deuotione 
communi, vnoqueoiHhes teneantur vinculo, & non alterius fit, ^ 
quodaliuslibiihtelligat non licere, fed quod non licear, licere 
omnibus, & quod non liceat,omnibus non licere. Vt fi prxterea 
communis reuerfcutia ScnatoiuiU, quorilm confilio Refpub, gu¬ 
bernetur, & commune omnibus vrbisdomicilium , commune 
conuerfationisolEcium,vnum pi^fcriptum,omnibus vnum coa- 
lilium Aititaquemagnaquidcmelfehxcjfedlongein Apibus” ’ 
prxftahciora.qux inquit, folx in omni genere animantium c5- ” 
imincm omnibus fobolem habent: vnam omnes incolunt man-‘a 
fionem vniuspattix clauduntur limine, in commune omnibus” 
labor,comtriUnis cibus,comnlunis omnibus operatio,commu ” 
nis vfus.&frudusell,communis volatus. Qijidplura ? comfnu- 
hisomtiibusgeneracio,&c. P atro mirum prorfus ell, quo apud rieiApulK 
ipfas in honore fu ReX, quamque clementer hic cum iis agat Re- in qua di- 
gias toonarchixin vnaaluei parte extruunt amplas , & maghifi o-nitate. 
cas,feparatas ab aliis, tuberculo, eminentes, vbi is ceu in throno 
aliquofcufedcregali, quidfaciendumlit, imperat, vnUsmultis 
millibus, qux fine mora imperata faciunt. Quamobrem nonfiue 
acerrimo iudicio Xantippns Lacedxmon CarthagiBcnfium dux ^Cantippi 
dicebattefts Polybio, mali e fe fub rege Apum militare, quam “ didum, 
Formicarum exercitum ducere: fub iege,inquam Apum, qui fine 
aculeo ell, hoc eft, in neminem tyrapnidem exercet, & nili illa 
imperar,quxadcommunemrcipub.ftatum conferre queant, cum 
quiFormicarum,hocellhominum,qui p 3 rere& nefciunt,& no¬ 
lunt, exercitum ducentes, nihil vnquamprxclari prxftarepof- 
fint.Cyrus,quo vix alius princeps prxclatior in bello fuit, apud” 
q Xenophontem de fe: Rex eni m nihilominus, inquit, videris ” q Lib s- de 
naturaell'c,quamqui alueati Apumcftdux. IHienim Apespa- “ ptdia Cyri, 
rentvltroj&vbicunq; maneat,nulla hincabfcedit: quod fi quo” 
exeat,nulla eum relinquit. Amor vfqueadeo vehemens in his” 
£ ineft. 
