70 
Vlyfsis Aldrouandi 
he quando Icaro mifero U relti 
SentiIfennarpor lafcaldata cera 
Gridando l'padre alui,mala via tieni. 
aLih}. «Lucanus: 
— —Calido noA oeytu Auflro 
i^ix refolata cadit tnecfolem cera fequelur. ^ 
Virgilius: 
Limics vt hic durefcit,^ kec vt cera liquefcit 
Vno eodemq^ igni, fic nojlro Daphnis amore. 
Cuicon(imilee|lhocPctrarchx: ■ 
Amorm’hapofio,comefsgnoajlral§ 
Com'alfolneHe, comeceraalfuoco. 
fCart.pi. /Atioftus: 
Stant.jS. SediceranoifoJJlmoodipaglia 
E difaoco egli,aJfaifora qnetgrido. 
g Vjal -J7. „ Luculenter dicebat diu nus ^ Pfaltcs, ficut deficit fumUs, defi- 
j,ciant,(icutfluitceraa facieignis j lic pereant peccatores a fa- 
hCap. I. ,,cie Dei. Itern h Micheas : ficut cera (cindentur afacieiguis. 
ilib.adutr- Elet^antet etiam i Plutatchus,Stoicos infeftatus autumantes 
fus Stoic. 
k Lib. I. 
EroU.Sy. 
Ceram 
pinguem 
Deos vi ignis perituros,ac fi,inquit,cerei effentjaut ftannei. Item 
vbiaduerfusin Platonem infutgentesdifputat, dicentem oratio¬ 
nem verbo, & nomine conflate, cum plura requiri dicant exem¬ 
plo galbani, & cerce.qux commifcerinon queantabfque viigUisi 
Quod modo ad caufam attinet, quare Sol ceram emolliat, eam 
redditi Alexander Aplirodifeus, quod Sol humorem penitiorem 
euocans, omnememollit. Sedquidfi liquefcentiamhancccrx 
pinguedini tribuamus. Pinguem autem ceram efle, vel inde con¬ 
flat , quod fola inter omnium liquorum feces fupernatat, & cum 
incalefcit, ad fundum non defcendit, fcdpotius quxrens fuperfi- 
cism furfum tendit propter igneas partes, & aereas, qux in ea do¬ 
minantur. Vnde cera in aqua calida deorfuhi premit aquam, Sc 
per eius fuperficicmfe diffundit i vel, inquam, inde potiflimum 
conflat, quod accenfe, vtalia pinguedo non flammam tantum¬ 
modo concipitj feddiuaideie confpicatur, vnde candelarum ce-" 
rearum nobilis vfus. 
B 
F 5 KS I N S A CR I S. 
etrumque origo. 
n: 
Otiffimusequidem cereorum in S Romanz Ecclef.myfle- 
riis vfus efl.His facra omnia.tam antemeridiana, quam po- 
meridianacelebrantur, hisfaniflotumteliquix, & diuofumima- 
gines alias occultae, caplifque& thecis abditx oflenduntur i his 
funera efferuntur,terraque conduntur. Sine his nullum fere my- 
Cerci cur fterium peragitur. Non accenduntur autem ad lucem tantum in- 
inEcclefiis ducendam, fed adpium religionis cultum amplificandum, in ho- 
accendan notem inquam numinis, fandtorumque martyrum. Ritus efl ve- 
tur. tullifrimus,quod vel ccroferaiiorum clericorum exemplo facilli- 
Cereoram me conflat, aclucidiflime, cumabipfo Ecclefix initioordinem 
vfusinte- fuiffeineaconfleteomm, qux&Acolithi dicebantur, vtadfa- 
plisj&eius eram royfleriorum pompam, ficut apud Cyprianum legimus, Sc 
antiqui- Eufebium,& in Romano fub Syluellro concilio, accenfbs ferrent 
tas. cereos. Idem in Orientis Ecclefiis fieri folitum, Hieronymus a- 
Cerofera- gens contra Vigilantium fidei defertorem, iflhxc in Catholicos 
“ exprobrantem,planeteflatuthis verbis: AbfqueMartyrumreli- 
„ quiis per totas Orientis Ecclcfias, quando legendum efl Euan- 
„gelium accendunt Luminalia iam fole rutilante, non vtique 
„ ad fugandas tenebras, fed ad fignumfetitix demonflrandum. 
,, Quod veto ad diurnum fpedatlumen, fic dicit Cereos autem 
,, non clara luce accendimus,ficut fi uflra calumniaris j fed vtno- 
,, diis tenebras hoc folatio temperemus, & vigilemus adluinen, 
,, ne cxci tecum dormiamus in tenebris, &c. non ipfum diem per 
lucem claram intelligens, fed lumen ipfum quo cerei accendun¬ 
tur, vt fit fenfus non fulgenti lumine accendimus cereos, vt tu di¬ 
cis,ad illuflrandos Martyres Imoidipfum factitari folitum in Ec- 
a InNat.). clefia eadem Occidentali teflatur a S.Paulinus illi xqualisj his 
yFel. Verlibus: 
Clara coronantur denfis altaria lyehnk 
Limina ceratis adolentur odore papyri, 
Nocie dieqj micant. Sic nox jplendorq^ diei 
fulget,&tpfa dies caelefli tUulirU honore 
flus micat innumeris lucem geminata lueernU: 
Cerei cur Ptaitereaeiufmodi pietatis cultum a fe probari, Hieronymus ia 
accendan- eodem commentario paulo infqrius, & fupra eodem argumento, 
tur&vnde ad Riparium feribens, aperte xque ac libere profitetur, dum ait: 
isritus or- ,, Accenfi ante tumulos eorum cerei, idololanix infigniafuht? 
A num,eiufdemqj fidem, qux lumen efl intelleftus viatoris profite- Cereorum 
inur. Oblationum cereorum in EccleCa ritus, qui nobis nunc val- oblationis 
de familiaris efl, etiam in antiqua Romana Ecclefia fuit, vt liquet antiqui- 
ex fandlillimis Patribus eius fcculi, quieiufmodi oblationes a fi- tas. 
delibus fieri folitas maximoperc commendant, adeo vt e S.Augu- c De teanp. 
fluiusadhxc ipfa prxftanda populum ipfum exhortatus fit, di- fermMi\ 
„ cens; Qui poifunt, aut cereolos, aut oleum, quod in cicindelib. 
„niittatur,cxhibcant.Idemiubet Paulinus his verfibus: 
Ajl ahi piliis accendant lumina ceris 
Mulnforefq^ eauis lychnos laqdearibus aptent. 
Vt vibrent tremulas funalia pendula flammas. 
»/CotippusIufliaumImp,iuniorem&Sophiam, antequamim- iL.i.iltfr. 
petii gubernaculum arriperent, Deo ceram obtuliffe canit: 
Ih.et A ngeliei pergens ad limina templi 
Impefuit piaihura focis,cerafq. micantes 
obtulit,gy /upplex lachrymis ita coepit obortis. 
fefl & CommcntariusEuodii Vzalenfis Epifcopl, cuiusmeminit 
fe-pius AuguflinUs, vbi de cereis afferrifolitis ad reliquias S.Ste- 
phani, lifdemque diuinitus in vifione monflratis agit: deque eo» 
qui obtulit candelam argenteam. Deplorat e A thanafius cereos a cL.l.e, if. 
fidelibus oblatos, fed ab Arriaius fublatos, & idolis incenfos. Of- Cerea fi- 
ferimus irem cerea fimulacta,veliutcgra,vel mutilata, vel partes mulacra 
tantum, puta manum, brachium, pedem, cum fcilicet vel morbo cur offera- 
aliquo curari fumus, vel diuina implorata ope curari cupimus, mus. 
Meminit/LudouicusArioflust f Cane. 19. 
Lo parti,dico,per druta mifura StaniO. 
De lecofle e dei’anche die confine 
Eloferimanermex.afiguta, 
§>ualdinanl^ d l' imagine diuine 
Pofted' argento,opia di cera pura 
Son da genti lontqne e da vicine 
Ch'dringratiarlt efciorreilvoto>vanno 
De le domande pitsth’ ottennute hanno. 
Hunc autem ritum abaptiquiflimaidoloalaaia dimanaffe fico- ^Lib.s-de 
ftenditjPolydorus Virgilius:Confimiliter (ac feflisdiebus exor-, inuent.rer, 
naretempla) ritus offerendi cereas imagines, antiquorum obfer- e.ii 
nationibus affines funt. Cum enim Pelafgi, tefleDionyfioHali- Pclafgivt 
car.fedibUs pulfi Dodonam perueniffent, ibi acceptorefponfo, Siciliam 
quo admonitifuntjVt Siculorum continentem terram quatrerent, obtinue' 
in Latium demum per multos errores venientes in lacu Cutillien- 
fi enatam dcprehenderuntinfulam,qnam Cotilliam nominarunt: 
Hoc igitur quafi omine fufccpto has libi prxdidas efle fedes didi¬ 
cerunt, pulfifqueindeSicilienfibusincolis, tegionemipfi tenue¬ 
runt, decimaprxda fecundum refponfum Apollini coufecrata, e- 
tedoqUe Diti facello & Saturno ara, illum humanis capitibus, 
iiunc vitorum vidlimis placare fe exiflimabant, propter otacU- 
lum,in quoerati 
Et capiti inferno, gj* patri tranfm tttite lumen. 
Saturni facra, vt quidam volunt,faturnalia nominantes, toftfixc Saturnalia 
ferunt Herculem , cum Geryonis pecore pei Italiam redaUntem 
fuafifle illorum polletis, vt faullis facrificiis infaufla mutarent, 
offerentes Diti non hominum capita, fedofcillaadhumanamef- 
figiem formata, quafi parua ora, vt pars pro toto foret: & Saturni Saturno 
aras, non madlatis viris, fed accenfis cereis excolentes, quia tpwf quando o- 
m fV>ln rw viJriim. In mr>n li r» n t fi /-'-i r r* 
notum 
munus, 
Hierony¬ 
mus expli¬ 
catus. 
tus. ,,Pateturtameninterim Hi(rOB,’mus ritum ab antiquisRoma- 
„ nisdefluxifle, du ait. Idololatras appellashuiufmodi homines? 
,, Non diffiteor, omnes nos quiinChiillo credimus, de errore 
' ,, idololatn* venifle; non enim nafcimur, fed reriafeimur Chri- 
3,lliani. Et quia quondam colebamus idola, numcolereDeum 
„ non debeinusjhe fimili eum videamur cum idolis honore vene- 
„ tari? Illud fiebat idolis, & idcirco deteflatum efl: hoc fit Marty- 
b Lib.tS. in ,, ribus, Sc idcirco recipiendum efl. Alibique b rurfus. Ipfaque,in- 
“ ,, quit,Roma orbis domiua in lingulis infulis,domibufque tutefe 
„limulacrumcereisveneiansaclucernis, quam adtuitionemx- 
,, dium illo appellant nomine, vt tam innantes quam exeuntes 
„ domus fuas inoliti femper commoneantur erroris.Damafcenus 
in fermonede dormientibus docet cereos, oleum ,& huiufmodi 
offerri. Dum enim ceaei circa altare, feretrum, ac tumulosincen- 
dantur ex perfoDadcfundlorura,Chrifluin verum lumcn Sc xiei- 
XJa.c.77. 
non folum virjim, fed etiam lumen fignificac. Inde ergo valuit (\illaof- 
^ confuetudo,vt faturualibus & cerei miffitarentur, & figilla.id efl 
ofcilliarteficlilifingerentur.ac venaliaexponerentur,quxhomi- 
nesprofe, acfuispiaculisDiti, & Saturno offerrent. Hxcquo- 
dammodonollra vaticinabantur facta: nara fic & nos eadem ex 
cera figillatia , hoc efl imagunculas templis offerimus: & ofcilla: 
quoties enim corporis pars aliqua Ixfa fuerit, vt puta manus, pes, 
D mamilla, flarim vota facimus Deo, & cius diuis, quibus mox te- 
cupetata fani rate,illam manum,illu.m pedem, illam mamillam ex 
cera formatam oiferimiis Qux confuetudo pia,&religiofa fic in¬ 
crebuit hadlenus, vt ifliufraodi ligillaria ab hominibus ad reliqua 
animalia tranfieiiiit: fane fic pro boue,fic pro equo, fic pro oue,o- 
fcilla templis ponimus. Hadlenusiile.Erat prxterea apud gentiles 
cerx vfus in lolemnibus votis. Vota enim fua nuncupata, &in 
charta concepta conferiptaque Deorum genibus ceraobfignata 
adfigebanc: quodcfitu vetullatis erutum patefaciet h luucnalis kSatyr.w, 
verfus: 
fropter que fas eSi genua incerare Deorum. 
Incerabant enim Deorum genua, qui votumfufeeptumfigna- 
bant,&fe voti reum conflituebat. Tetigit eumritumPrudentiusi 
i- ‘Quftauerat inter 
Vagitus de farre mele faxi illita ceris 
Viderat ,vnguentoq^ lares humefeere nigro. 
Ad pr±dida quoque referendum videtur hoc eiufdem i luucna- i%atyr.ii. 
lis: . 
tnde doinum repetam graciles vbi parua coronAs 
Accipiuntflagiiijimulatfa nitentia cera. 
Vt modo ad cereos rcuertamur, hi fabbato pafchx benedici fo- Cereus 
lentex ZofimiPout Max.inflituto, vtPlatina, exteriq; Ecclefia- Pafchalis 
flicrteflantur. iFrcdericusNaufeaquideCatholicx Ecclefixcc- quidfigni- 
remoniis libros condidit, per pafchalem illum cereum (fic enim ficej,. 
vocant)Chriflumtraditfignificati obtria, quxfuntineo. Lych- kt.tf.f.i*, 
num Chrifli animam, ceram corpus,lunien diuinitacem indicare. 
Benedici vero cereum propter gloriam refurtedlionis eius, quem 
Sc pacer benedixit, fupet omnia bencdidlus. Atque tum imprkni 
cereo thus in modum crucis , ac per hoc fignificati Chriflum ia 
Ciucefuifle faciiiicium vefpercinatn, de quo Dauid:cuius paf- 
fio,& 
I 
