i^iber Primus de Infedis. 
Cum medo di/lulerintrauet vadimonia eerA. 
Hoc eftjCUiiipSlegerititiudicia, nam hora tertiainforoobueifa- 
}Al.i.mmot. bantut.^ Duidins: 
73 
Stylus 
^uid. 
llnBaeeh. 
AptitM hi capiunt vadimoniagarrula cen. 
i, Stylus vocabatur, quo in ceratis tabulis, liue in ceris feribebant. 
j, Chryfalus feruusapud/Plautum Mnefiloco ait: Capeftylum 
jjpropete, & tabellas tu hastibi. Mnefilocus. Quidpoft. Chr. 
Q3odiubebo,fcribitoiftic,namproptcrea te volo l'cnbere,vt pa¬ 
ter cognofcatliteras, quando legat. Mnct' Quid fcnbamsChr.fa- 
lutem tuo patri verbis tuis. Pift. Quid ii potius morbum mortem 
fcribat.^Mnef.ne interturba iam imparatum in ceraeft. Alibi idem 
ChryfalusPiftoclero.Nuiictu,inquit,abiinu)s Pr/loclereadBac- 
chidem,& effer cito,Put.(^id?Chr.uylum,& tabellas, & linum: 
„Linumautemquolabe.las exaratas obligabanf. Exquoliceat 
Lino obr ’ ’ tabellas, & literas, & reliqua, qui obfi- 
, ,. * >) gnabant,obligate confueuiffe. m LucianusiPofteaquam aUtem 
S* * 3 jhgnumablatUmfiic:it,&linumincifliui,&tabcllx 3 pertij& 
teras uas declaratUs^meusnouusdominus. EtuCidero. Aciielongumfit 
Quirites tabellas proferri iuffimus , qux a quoque dicebantur 
dati. Pfimum oftendimtfs Cethego, lignum cognouit,nosli- 
num incidimus.Sed reuerrentes ad Ityluni, plurimorum de eo au- g 
j, thoritates adducere poflim, fed breuitatiscaufa paucis agam. 
,, e Plinius iunior; Erat in proximurti non venabulum,autlance4, 
,,fedfl:ylusautpugillaris: meditabar aliqua, annotabamquevt fi 
,, manus vacuas,plcnas tamen ceras reportarem, p Tertullianus; 
,, Zacharias temporali vocis oratione multatus, cum animo con- 
>, locutuslinguaminritamtrinfit, manibus fuis a corde didiat, & 
j, nomen filii fiue orepronunciat, loquitur in ftylo, auditur in ce- 
j, ra,manu omni fonoconclarior,litera omni ore vocalior LucU- 
<{^ 9‘ Mi- lenter j Ouidius deBiblidc: 
Bt meditata manu componit verba trementi, 
Hextra tenetferrum-,vacuom tenet alteracerami 
Incipit;(^ dubitat,feribit,damnat^ tabellM: 
Et natat,^ delet,mutat,impat^ probat^: 
Inq^ Vfcemfumptas ponit, pojita/^ refumtt .m 
§luid velit,ignorat,quicqiiidfaiiura videtut, 
Di^licef.invultuefi audacia mtxta pudori.' 
Scrtptafororfuirativifumefl delercfatorem» ' 
Verbaqj correptu incidere talia ceru. 
Stylum Hin c ptoucrbialitcrj?y/a;» verter mu tare quod fcripferis.Hd- 
Teiteie. ratius. ^ 
n^ipefjljlumvertas. HietonymusineodemfenfuaduerfusRuffi- 
„num. Quamdiu non renuebam laudationem tuam, fequebaris 
laeiflru” ''-»- n ■ . „ . . 
autetnetiampngillarescitrei,eborei, membraneique,qui exci 
tro, ebore, & membrana erant confcdli. De Citreis {lex Martia- * Lib.tj, 
lis, 
SeBanifiin tenuesejfemin ligna tabeileu 
EJfemus Lybtet nobile dentu opM. 
De quintuplicibus canebat fic: 
Cide iuuencorum domini teret areafelijc, 
§lutntuplici cera cum datur altui honir. 
Pugillares eburnei ex eodem: 
veteres, 
m In Ti. 
mone. 
a Lib.). 
Catilin, 
oLii.z.Ep. 
fL.dtIdol. 
tAB.^.in 
Vm. 
„ vt magilTrum, fratrem & collegam vocabas, & Catholicum in 
„ omnibus fatebaris. Poftquam veronoaagnoutlaudestuas,& 
„ meindignum tanti viti prxcotfioiudicaui, vertislfylum, & o- 
„ mnialaudata prius, vituperas, de eodem ore,& dulce proferens, 
„& amarum. Hieronymus imitatus eftr Ciceronem, quiferibit 
,, in hunc modum: Timuit aliquando, & commotus ell: vertit 
ftylum in tabulisfuis, quo fadlo caufam omnem euertit fuam.In- 
ntnitnr, Scftylum infigere, & ftylo appetere, pro eo quod efl feriptis 
infedlari, atque i auehi. Prudentius metapboricws Cafliani mar-* 
tyris corpus eiufmodi ftylis a tortoribus infixum danit» 
Innumeri circum pueri miferabile vifu 
Confojftparuii membrafigebant ftylie, 
VndepugiUares folitipercurrere cerae 
Scholare murmur adnotantes fcripferant. 
EtPaulopoftdeeodeiil Cafiiano: 
Suxacrepanteeratagenuimpaelaerueniu • £ 
Ruletq^ ac liltt curta tam ^ pagina, 
Inde alii fiimulos acuminafet rea vibrant, 
§lua parte oratu cera fulcit fcrtbttur. 
Stylumeiufcembdi GixciygjtiffJov dicunt, s AthenxusdeEurip. 
dnictKiht, i(fit}^i»cpMe , hoc ed, tabula'mfcripro- 
riam,&ftylum prxparatumfadlcribendum)habentem. Vocatur 
_ alioetiam nomine penicilliis,fiuepenicuIus,fedhicpotiuspiftu- 
Penicnlus. rxinferuit, & molliseft, vtpote ex cauda animalium, quamanti- 
tihX.umer, quipenemvocabant./Ouidius C3rxcamdidtionemferuauit,cum 
canit: 
§luid digitos opUs efi graphium tajfare tenendo 
Hoc habeat fcrtptum tota tabella veni. 
Graphiu. Vnde graphiarium dicebatur, graphii repoCtbtium.Maftialis. 
Hec ttbi erunt armata fica graphiaria ferto. 
Pugillaris Id eft graphio intus inclufo.-tale apud n os eft, quod vocamus ca- 
quid. lamarium,in quo calami reponuntur, quamuis h^cpaucibodie 
diftionevtantur. Sed vt ad tabulas reuertamur, has quoque pu¬ 
gillares appellabant, fiuecerexeflent, fiue lignea:, fiue alterius £ 
materia:, in quibus ftylo fctibvbatur, ita didta: quod pugno com¬ 
prehenderentur; veiapungendo, quod fcilicet ftyloinhispun- 
gendofcriberent. Legitur & pugillarinfingularinumdroapnd | 
u£,a.f.]o. >. huConmmiBipatenspugillarexpedi » Alexander ab Alexandro a- 
„ gens de variis chartarum generibus, pugillarium fiue i;abella- 
„ rum genera recenfet his verbi s i Erant quoque, inquit, tabella* 
„ cera illitXjifi quibus monumenta literis nonnunquam mandari 
,, legimus, aliquando duplices, plerumque triplices, aut quinru- 
„ phees,colore diuerfx.Nab & lutex craiit, virides, crocex, pur- 
,,purex. In triplicibus epiftolas, in quintuplicibus honores, & 
„ magiftratus:in duplicibus, fi quid effet arcanum, &fubticen- 
dumhnteriotefque animi notas magis adnotabaf>t.H5cille.Eraas 
yKufieol, 
sLib.t). 
Penicel- 
lus. 
Languida ne triftts obfcurent luminaceri 
Nigra tibi niueurn Utera pingat ebur. 
Pugillares enim eburnei dabanturfenibus, & lippii, vjapertior 
hiseflet vifus adfcnbendum. Triplices ci eodem. 
lunc triplices nofiros non viUa dona putabis 
Cumfe venturumfenhet amita tibi. 
Pugillares membranei ex eodem. 
Ejfeputa cerasficet kof membrana vocetur, 
Detebu,quoties finpta nouare volet. 
Erat denique cera alialegitima,aliainfamisedi(fta.Vciiufqueme- 
minityTulliushisverbisiEt ait idem, vtaiiqmsmecusadiundfus 
fitadgratiam.certoseneincoiifilio, quibus oftnidi tabellas veliti 
id efleperfacile, non enim fingulos ferre fententiam, fcd vniuer- 
fos conftituete: ceratam vuicuique tabellam dari cera Icutima, “ 
nonillainfami,acncfaria.Hucfpeaatillud£eiurdciii; Deinde» 
in codicis extrema ccranornen infimum mflagiciofa litura fecit 
Qijodmodoadipfamfaiptionemattinetinccia,fiieiicnefacilis 
ac celer, aut e contrario difci poteft ex Fabio ^ Qylnciliano, qui 
hocquxfitumvideturtetigilTehisverbisiIllaqiioqucminora (fed 
mhilinftudiisparuumeft) npn funt cranfeufcda, fcribioptime 
ceris, in quibils facillima eft ratio delendi; iiifi forte vffus infir¬ 
mior membranarum potius vfum exiget: qux \ t iiiuaot aciem, » 
ita creka relatione; qupadintinguntuccalami, moraiiturma- ‘‘ 
num, & cogitationisimpetumfiangunt Reliiiquencix autem » 
in quolibetgenere vacux tabellx, in quibus libera adiicicntifit “ 
excurfio. Nam interim pigritiam emendandi anguftix faciuijt, » 
aut certe nouoruminterpofitioneprioraconfundunc. Nelatas» 
quidem viframodum ceras efle velim, expertus iuuenemftu-*' 
, diofiimalioquiprxlongoshabuilTefermones,quiaillosnume-“ 
' ro verfuum metiebaturiidque vitium, quod frequenti admoni- “ 
tione corrigi non poterat, mutatis codicibus efle fublatum. Sic “ 
illpiLaudansindecereastabcllas,cum quod facillime, acfineli-» 
ttira, quid in lis poterat deleri, tum etiam, quod lontrc celerius^* 
iniisferiberetuv, quam vel in membrana, vel chartafquoniam» 
ii3t feribentis manum.dum calamum atramento intint^ij, nimis 
remorentur. Celer equidem fcriptio, vt ex lifdqm Qumtilianire- 
citatis verbis conftat, fcribencibus quid ferio, perquam necefla- 
ria, vt quodiam mente concepit, quamprimum, exprimere feri- 
bendo poflit.Qijod b alibi etiam meminerat antehis verbis: Non 
excludo autem,id quod eft,irtitandx ad difcendum infantix gra¬ 
tia , eburneas etiam literamm formas in lu(um offerre, vel fi quid 
aliud,quomagisillaxtasgaudeat,inueniripoteft, quod traftare, 
intueri, nominare,iucundumfit. Cum veroiam duiftusfequi ‘‘ 
capedt, non inutile erit eas tabellx, quam optime infculpi,vt» 
per illos velut fulcos ducatur ftylus, Namneque errabit, quem-» 
admodum in ceris (continebitur enim vtrimquemargimbus) » 
nequeextraptxfcriptumpotericegredi, & celeriusaefxpiusfe- 
quendo certa veftigia, firmabit articulos: neque egebit adiuco- 
tio manum fuaifi manufuperimpofita tegentis, ^on eft aliena “ 
res, quxfereabhoncftisncgligifolec. cura bene, acvelociter» 
Icribendi. Namcumfitinftudiisprxcipuun^, quoquefolo ve-** 
rus ille profedlus, & siris radicibus nixus paretur, feri bete; tar-» 
diorftylus cogitationem motatiir, rudis Seconfufusintelleau» 
caret, vnde fequitur alter diiftan di, qux ex his transferenda funt ** 
labor. Haftenus Quintilianus. Defacilitate vero delendi; quxin 
cereis tabellis feripta erant, vulgo natum erit adagium, idque et- 
iamnuni in vfu eft, Imit ceris radere, pro eo, quod eft, penitus di^ 
Iere, fievt nullum omninometaorixpriftinx veftigium extet- 
fihurnei 
cur dareri- 
tuifenib. 
y DiiimiL 
in§>.CtcsL 
z Lib.i.i» 
Verreffi]!, 
An fuerit 
vtilefcri- 
bere in ct- 
ra. 
aZ.(f /6. 
Irifl. Qrai. 
‘ 3 
Cer^ciir 
debeant, 
efle latas. 
Celer Icfi* 
ptiocur 
feribenti 
neceflaria. 
b Lib.i. 
Celeris, ag 
bonx feri- 
peionis 
laus. 
vsps AD SIGILLANDVU. 
Imi< ceris 
rad.re 
quid. 
S Igilljreqiliddicimus,ciimfignum,fiucfigillum noftrumali- s;„ u 
cunerimprimimUs: quod equidem in riullareaptiusneu po- j'’': 
teft,quam iii 'cera, vt rion folum ad hoc, vt dixi aptiftiir a ccra eft, ' 
fedad fimulacra etiam , acitnagines conficiendas propter facilem 
duailitatem. InquofenfuuTulliusdicebat. Sedverbanoscum 
lacentia fuftulimus £ medio , ficut nobiliflimato c^ram ad no- 
ftrumarbitriumformamus, defingimus. Veteres vero non fo -» 
lUm tabulas ftias,& tabellas fiue epiftolas, verum etiam cellas, <■ 
&fimiliantm nulla, vt & lagenas obfignare confueiieriiiu b Q 
EtateradTironem:Sicutolimmatremmeamfacercmemini- 
lagenas etiam inanes obfignaba:, ne dicerentur inanes alioiix oL.io.tp.-^ 
fuiflh.IneodemfenfucHoratius: x. 
Cornu tn vxorem pojfet qui tgnojeerefirui* 
Etfigno Ifetononinfanirtlagent. 
IdemdPlinius: dlrsVetJa. 
Triparcos homines vitulos , auidos,aridos, 
Btne admontrt,quifalinum fituo obfigmnt eumfaie. 
H J Ec 
