Liber Primus deinfedtis. 
93 
Curatio 
iiftus Ve- 
ipatum. 
iLi.i-e.-i-t. 
},pra:cipuecitrinatum, piarfertim in calfaciendo, & Vefparum A 
magnatum habentia capita nigra, &aculcospluriinos Acciden- 
„tia namque morfus Apum, & Vefparum confequentiafuiit,do- 
lor, rubedo, apoftema videlicet in locis morfuum. accidit tamen 
„ quandoque ad morfus Vefparum magnarum fpafmus,debil itas, 
„gcnuum,& quandoque mors. Et fimiliter quoque accidunt ad 
,, morfus quorundam Vefparum paruarum malarum vcficxin 
,, circuitupunftutic, & grauedolingu*. Huc vfqueAvdoinus, 
qui ibidem prolixius horum accidentium cauflas lubneftens, o- 
mnesfeteadvenenicalorem intenfum refert. Itaque cognito eX 
prsediftis accidentibus Vefparum morfu, fi curari velimus, con- 
ilderandum ell, numacule®in vulnere reliduslit: quod tamen ra- 
liflime accidit, fplidius enim ac firmius Vefparum aculeus, quam 
Apum, ligamentum fortituseft. Reluftus igitur e vulnere extra¬ 
hendus elt:quod aut manu, aut medicamento fierifolet,vt cine¬ 
re, oleo, & fermento fimul mixtis, & impofitisjpofteafugendus 
locus, aut ea medicamenta applicari conuenit, qua: virus extra¬ 
hendi facultatem habent qualia plurima funt ab antiquis celebra¬ 
ta. Laudat ptxcipuei Diofeorides maluam horteniem illitam: 
item lauri folia trita, & illita, fatuream .fyfuTibrij quoque folia im • B 
kti.ji.e.p. pofitaifalcumfeuovitulino adhibitum kPlinius falem exaccto 
iU • io.c.io illitum commendat, /alibi pra:fentifrimum remedium ait tlle me- 
xalbid.c. II liflbphyllum,/» Alchsam ,item merum & folia ibifei »Rutam 
B Li.zo.c. quoq; extollit ad Vefparum aculeos, ii folia trita,vel commandu- 
* 3 ' cata imponantur cum meile, & fale, vel cUm aceto, & pice deco- 
Medicame Galenus libro defimplicibusadPatcrnianum.fifimbrium coi 
torufacul- laudateiuiquefemenpotatum, &lib. deSimplicium decimo ca- 
tatibus. pite Jg ftercore bouis, ftercora boum ratione attradliuse faculta- 
oLi.deCe- yj & oilibiadeofdem centauream mi notem, plohannes Serapio 
taure* wi-prajfcribit emplaftrUm ex bafiliconis fluuiatilis folijs cum aceto 
tute adPa- tritis confeftum t item eX mercurialjs, mandragoras folijs, cum 
fiam. farina hordei! conferre quoque mufeum qui in cifternis & aqua 
p Breuiarij inuehitur, feribit, cum aceto tamen illitum. C*teri quoque Ara- 
e. de f unii, fies plurima alia commemorant ', vt lenticulam paluftrcm, cum 
^pum _ butyro recenti aut capitibus Mufearum illitam, fuccum citrulli, 
folia cambia: arboris recentis, fampfuchum, lutum cum aceto, 
Velp^ fuos bolum Atmenum, calamentham, taraxacon, niuem, caphuram 
idius cura: ctim aqua rofacea, Mufeas recentes illitas, & infinita alia, qus 
impoiicx. fiomniahicrecenierentur,faftidium naufeamque pariendo,le- C 
Aoremafedulaledtione deterrerent Ex reCentioribusfunt, qui 
affirmantVefpastritas, & fuis morfibus impolitas prodelle non 
aliterquam Scorpiones Hisalij quoq; conUenire aiuntafparra- 
f um cum meile illitum,aut fefamum cum pofca, autmomor- 
ic£Eoleuminundium, aut ferrum,in qilo fttombi conchyliji- 
magoexfculptafueritlocoaffedlofuperimpofitum. Alijdolorem 
leniriaiuntmorfumquemitefcere bufonis lapide;acne veflngia 
relinquantur, in locoidioliatim ferrum adigi oportere At vero 
grauioribusmalisfuperueniencibus,qualia fuperuenite aliquan 
do Atdoinus afleuerat, nil tutius efl: quam cor corroborare,ne ve¬ 
neno alfiliatur.-aut ab ingenti dolore in coalenfum trahatqr.id- 
quscommodillimeprjeftariaiunt folijs teneris iplius lauri, fi ad 
drachmasduasbibauturex vifio adftringente EgOpraecuteris 
quiptaefcribipolluntipfam Theriacam unquamadidptaillan- 
tiffimam laudarim. 
ci error. 
Vefpx & 
Crabronis 
Capvt VII. 
DE CR^BRONIBFS. 
Q Vi Crabrones inter Vefparum fpecies retulerunt, nimis am¬ 
pla ptofcdlo nominis Vcfp* lignificatione vfi funt jac more 
Grammaticorum diuerfasrerum appellationes miiUm io modum 
confuderunt;fimilitudinisalicuius, noaautcni difetiminis habi- 
taratione. Haud eo inficias paruam inter hac duo ('quod advi- 
Ciaccte fignificat gracilem efle Ennio; & graciles di- Cracerc 
cuuturapud veteres comicos. Pro Crabrones apudOuidium in a- 
liquibus codicibus legebatur Scrabronis; fed erratum elTe a libra- 
rijscommidum, (criptamreliquit dodliffimus vir Hercules Schi- AndreePJa 
pflanusinluis erudidillimisadOuidijMetamorphofim commen- 
rijs. putae tamen, fed falfo Andreas Piacus in leiico Bibiico Scra- 
bronem Vermem ellc, qui nafei turde carnibus equorum putridis 
Germaniceque dici eyn Pfertzvvubel; Crabronem autem fineS. 
InfedligenuselleaffineVefpis, & Oclliis peitinacillimum ,acu- 
leoq; pellilentilfimo Italis Calauron, Crabrone , ScaiafTon qiii- 
bufdam,quod nomen Scarabeo potius conuenire videtur, qui 
vulgo Italice Scarafazzo dicitur. Galauron Bononienfib, Gallis 
frelons, Froifons, & Froulons, Hifpanis Tanan o. Germanis eyn 
hurnaufs; hermufs; horlitls, Belgis een Hoifele. Polonis'Szerf. 
zenie Hvngarislodaras, Anglis Hornettes, ograt ''Vafpes. In¬ 
dis Orientalibus BarattaijVt tcftatur Hugo LanfchottusinNaui- 
gatione in ludiam Orientalem cCap.\^. 
DESCRIPTIO. GENVS 
differentia. 
M Vito maiores coiporefutit, Crabrones,quam ApesaiitVcf- 
pa: Autoresfunt, tjuide I idia Orientali fcriprtruin, in ijs 
regionibus bis Apesmaoninidincm liipc.are. Eademquoque no- 
ftratibus m.agnitLidoelt Aibeitiis M igoas ait Plinium Crabro¬ 
nes vocare Vefpas maxime citimas, aculeos laUiillimos habentes, 
itavtvencno eqiiipullos intcificiaiit, cum puuEunt, oculolque 
habete polt fuccindorium mei ccramqueinutilem facere. Cum 
VerolUgenere ApumcarcantacuL-o & Fuci,&: teges,atqiieet¬ 
iam Vefparum nonnull.l: «ksvtsoi (inc. vt ante diidumell:, ^ra 
brones tamen omnes aculeo arman put.it jj Anftoteles; fed deco¬ 
rum duce confiderandum efie, an habeant aculeam E/l Phalan¬ 
gi) quoddam genus cdtrtileiiin lanugine nigra, quod caliginem 
& vomitus arancofos Concitare, ait i Plinius, peimaq, tantum a 
Crabrone differre. Porto inter Vcfpam& Crabronem hoc iiitcr- 
clfe videtur Crabro quod maior multo fit, etiam aluum minus 
habet gracilem, cuius pars ea, qua: cum tenui ligamento thoraci 
adneditUr, latior eft miilto Veluti in Apibus; itemqUe thoiax c 6 
padior. Veteres vnici tantum generis, quod fciam meminerunt. 
Quamuisenime PliniUsfcribati Aliorum qui mitiores Videnfur 
duo genera, opifices minores corpore, qui moriantur hyemCima 
tres qui biennio durant, id non de Crabronibus; fed de Vefpis di¬ 
ci, multi eiaUtoritatci/Ariftottlisaffiiinaiu nam hic ea omnia, 
qu* a Plinio Crabronibus adfcnbnntur, de Vcfpis feparatiin qua 
apertilfimefcripfit.Vnde aliqui iri Plinio, pro aliorum legunt Ve¬ 
fparum, vt hos vtiofq; giauiliimos aucores eiufdemferitentiatfa* 
ciant. Meminit e Hermolaus Barbarus bcilia: cuiufdam Ten- 
thredonvocata:,dequeeo dixille Ariffotelem ; quod interCra- 
bronesviUeret. nihilominus cortuptif ibidem apud Arillotelem 
legiputatTenfhiedonpro Aiithredon quod Crabrodem Grxeis 
fignificat. Habes hic Crabronis iconem. Torus feritle flaui colo¬ 
ris eft adcaftancum vergentis t aluo cralla, nune nigro iluncfla- 
uodilliu/la Oculinigricant, anteniii ptocera: furit, caput ma¬ 
gnum, ala; item uiagna; totam cOntegeuteS aluum. Pedes craflt, 
fubflaui. 
Crabronei 
Omnes acu 
leact. 
at».j. Ht/l 
cap. 41. 
Phalangiij 
Crabroni 
fimilc, 
hLi. 20 .c. 4 . 
Genus Cr: 
bronum 
vnicum. 
cL/.ii.c. 1 
c. 41. 
Corel. In 
Oiofe. 
Tenthredi 
D 
Crabronis ugnd)legem morefque, atque ortus, & generationis modum jt- 
fimilltudo. (juet) differentiam eiifterc; tantum tamenmcaiteris, vt in cop. 
porcdifcriminisintereflearbitror, qiiar.tum fiuis eftadduierlum 
aVefpisgenuscOnftituendiim. Propterea de Ctibronibusinhoc 
particularicapiteagereinflituij Arillotelemaliofque non infirn® 
fam* viros imitatus, qui feparatim proprioqne capite de lildem 
tradauctunt. 
sn^omrMA. 
I 
KnSlff zirehaCrabto,VefpaexponitUrinDiiF!bnario Syrochal- 
daico niCnS inquit Sandes Pagninus ell nomen reptilis alati per- 
cutientis oculos , & venenum infundentis , Si occidentis fe¬ 
cundum Rab. Dau. in libro Rad &.Rab. Selpm in commentog 
Exod, 13. quod in. Haruch exponitur Apis aut Vefpa, Hiero- 
nym. Crabronem vertit. Exod.i) v.iS. Et mittam nVTlfn nK 
Zambor. Crabronem ante re expellet Chiuasum &c. Crabro forte Zambor 
SerapionisapudArdoynum deVcncnis.In Glolfario veteriCra- 
AtB^fif’1. bro Grqcc dicituriproprium tamen nomeneft, quo 
vfus elf Ariftoteles. Suidas feribit AiS-f/alm efle genus Vefpa:, fed 
tiUb.tz. poetas abuti pro Ape. Hefychiusait genus efle Apis. Crabrones 
Crabro vn putat a Ifiodorus a eabo, id eft caballo vocatos quod exhis creen- 
dedidus. tur.Sicutautcm;inquit, Crabronesnafcunturde equorum car- 
hlnCcm- nibusputridis,ita exijsiterum f*pe nafcuntur Scarabei,vnde& 
yar.de lint. cognominati funt. Pulchrius de huius vocabuli etymo, b lofc- 
lati phus Scaligcr; a Craceo, inquit ,Craber, qui poftea Crabro, 
SEDES, LOCVS, 
F AciuntfibifaUosfub terra Crabrones,cerfamq; egerunt,&er- 
CauaUt, nonaliter quam Formicai.Si veto dnx coiUmabalueo rerra- 
abertet, aut perdatur, ad aliquam arborem fecoJligunt,&ibi fa- 
Uosfaciunt. QiiodArift autoritate confirmatur,» quilib.de A- Bliminidi- 
nimal.Hiftoria itainquit. Crabrones Sc Vefp*, fi duce amiflb a- B-^utCra- 
berrauetint, fauos fua;proli cohftituunt 111 fublimi &fofaminib. i 
Crabrones in fublimi, Vpfpa: foraminibus.fedfi habeantducem 
fub terra nidificant, i Plinius ait; Crabrones fylueftfes in arborum ^ H-UtC.ii 
cauernis dcgcie. hyeme vtctEteralnfcdacondiri, vitam bimatum 
non iranfire. Videtur autem Plinius clarius hic loqui, quod antea 
obfcuriusr dixerat, nimirum Crabrones in cauernis degere & fub Isidem. 
terra nidos facere, nam hoc loco anceps fum.vtrum caueinasar- 
borumintelligat, quando dicit in calietnis degere, an veroc.iuer. 
nasfub teira, in quibus profeftofe condelefolcnt, cUmhyems 
& brumalis aura imminet, piopteteaque difpucat eleganter Ge- 
Oigius Agricola, nUin fubternaneaaniinalia merito dici poiTiin, fnbtcr- 
tandemque negat produftisrationibus a firnilium animalium na- raiieaani 
tura, qure propter i/lgens frigus, aUt xftiuum folis*ftum fub ter- malia fiat, 
raefipecubusfcrecipiunt, remperatis vero temporibus in aere vt- 
uunt. Sed in arborum cauernis Crabroneshabitare, videturquo- 
dammodo nobis poetico Cuoeligantiquellylod Ouidiusinhuilfe dFaJl. 
iniocofailla fabula, in qua cum retiilillcc Bacchum mcllisinuen- 
torem concomiutUiti a Satyris fuifle. hofque mcl guftalfe , eiufq; 
dulcedine alle£f os idipfum quatfijflc, tandem ait, vnutn inter hos 
fenem fuifle Silenum nomine, qui apud vlmuiri examinis ftrido- 
tem animaduertens, ac arbitratus Apum clle, applicanfqueafel- vlmoin' 
lumcuiinfidebatarbori,eamafcenidit, nidumq; Crabronum of- Cta- 
fendit,quihuncfenemaculeisfuismuuminffloduni exceperunt: t)ioncs 
ita canit. 
Vt Satyri, lenity, fenex tetigerefaporem, 
§lu*rebantjlauos pernemut omne fauos 
Audtt inexefaflridorem examinis vlmo 
Ajpidt, e^- etlat, dtjpmulatqjfenex. 
L rta, 
