Liber Secundus de Infc£tis. 
Curculio 
pro tegula. 
Galeni er¬ 
ror. 
Curculio 
Plauti co¬ 
mo: dia. 
ilc dida. 
Sat7r.4. 
dft sula interior,^ua cibi demittuntur in ftomachum. Sed h^c cc- \ 
fophagus dicitur a medicis. Curculio vero via ea patens,feu fiflu- 
la colli exterior, per quam fpititus attrahitur, atq; emittitur, tra¬ 
cheam arteriam dicunt, Plinius afperaartetiam. fiftq; item Cur¬ 
culio idem quod columellaLatinisGrecisy»pj«f sal» dicitur, Scxisi» 
cumpr^ter naturamaudl:us,&oblongior,tenuifq; aequaliterfa- 
dtuseft, tunc enim Jtion, hoc eft, columna: fimilis euadit Hunc 
Curculionem Galenus eH'evult,quod eo ablato vox intercipiatur 
cumtameninalijs animantibus, qute quidem omnia columella 
carent,vocem effe validam conftet.Porro Curculio infcnbitur v- 
na comoediarum Plauti, quonomineparafitum inducit, vel deri¬ 
diculi caufa,vt plerumque facere aflblct,feu quod is paralitus pu¬ 
dendam vitam traduceret,&inteftabilem,& ventri, & ijsqu^fub 
ventre funt, obedientem. Curculio enim Perlio a limilitudine 
membrum virile dicitur, 
^uare dentsfus Curculio extat, 
' Siuea Vermiculo,dequoinftitutuseftfermo.quodverifimilius 
eft.Curculioenim peltiseft critici .adolefcentum paral!ci,ad im¬ 
plendum ventris faecum nati. Allufit ad nomen huius comedia: r» 
Aufonius in 14. Epiftola ad Paulinum,Qvli ad Hebromagura c6- . - 
„ ditis mercibus, quas per agros diuetfos coemit, coaceflo ab ho.. 
,, minibus tuis horpitio,immature periclitatur expelli Quod ni¬ 
li indulferis, rogantemetvt Semota habitandi ad commodum fu- 
,, um vtatur: & ndufo aliaue quauis naui vifliadoppidumprarbi- 
„ta,frugis aliquantulum noftr^ aduehipomt,Lucanieus,vtino- 
j.pialiberetur mature: tota illa familiahominis litterati nonad 
,, Tullij fruitaentariam,fed ad Curculionem Plauti pertinebit. 
II7 
Ki(. 
tLLib.^,Ae 
€auf. pkitt, 
e»p.t 6 . 
SchoIiaAis 
Hcliodi 
error. 
Pediculus 
frumenti. 
Etymurn. 
In Rudite. 
cauf. piant. 
tap.iS. 
Quxplan- 
tre anima- 
lia gignant 
&qua; no. 
D 
Frumenta 
puluerepu 
trcfcit. 
C Vrculio,lIueCurgulio,fiueGurgulio(alij enim aliter feribut, 
quaquamper c a priricipio,& in medioredtius fcribaturjx(s a 
Theophrafto vocatur, aitq; peculiare critico clle, & hordeo, Mi- 
damverofab*. Quo locoScaliger, Curguliones,inquit, hic vo- 
cacxiwiu hordeo, ac tritico, in faba &in tritico alia 
forn^a fine roftto, quod eft Gurgulioni. Hefiodus vero ita eti.anl 
■VOc^-ralvAe^xp^x.docensqure ligna fiant ec*i*l7Bi-JK.Et Hefychio 
xiseA^uv^iay, c«-nir I»Asu 7^ atra ^r^_f^ci/,h 6 c eftanimalcu' 
luminlignis, &in tritico nafcens. Tp«l| quoqueSSw i 
•jtSrirTre/iuy exaXtl^ hqc eft Vermiculusleguminum .quibufdam 
exponitur CurculiolficenimScholiaftesHefiodi.A^I, 
iyytyrlfS^sai^r/nSr 'l-iJ/iJle oxiiAijl 
A«». Sisti^lfitirar, Tf itrot^la». \f/lui , mrea». Quamobrem TtoX 
mihi Midae potius quam Curculionis fynonymumelle videtur, 
namSc EtymologUsTf»j4s exponit I, 
Triticum enim legumen non eft,fedfeges, quanquara Co- 
.tumella Curculiones in fabis quoq; gepetari inquiac. N orandum 
ibi apud ScholiaftenHefiodilpa perperam Cornubus alaibi,n 5 
vitiu proprius vermis elt, vt fuo loco dicetur, quare prius <| fcti ■ 
bendum eo loco eft,’ii|'fecundo. Curculioinleiico GraeColatino 
veteri vocatur cfijitfoirs, id eft,Pediculus frumenti Ibidem,& 
V AicgyisJ vertitur Cprculo.lego Curculio, 
fed 2 wi|.' neutiquam teperiie eft, & Sxh-v}/, Vermiculusellligna 
erodens, Culici fimilis, & fecundum alios eft geniis Culicis, quaf 
alias vocatur,& Mb^fcr^^ Formica eft,'AngaJloculfa Cur¬ 
culio tefte Varrone nominatur pervanriftichon, eo, quodnihdiu 
copeneahud quam guttur videtur Plauto diminutiua voce (Jici¬ 
tur Curcuriunculus. Gallis Calande, Cliarenfon , Chattepclcule, 
luniusItalice etiam Calandrainterpretatur, quodnomen nobis 
Bononienfibus inauditum eft, nam vulgo nosid circunilcribi- 
mus, vocantes Bigatteilo da frumento. .boceft Vermiculain ful¬ 
menti: Belgis Calander, Hifpanis Gorgqio.Ia diftionarioHora- 
„tij Tufcanelliexponitur Gargatone, Verme picciolo, che rode 
„ilformento,itemTignuolo , quafi parua Tinea:atqueeo fete 
modo extern gentes circumfetibu nt. 
FORMA. GENERATIO. 
D Efetiptionem huiufce animalculi dedimus fupra , vbi icon 
polita eft. Nafeitutin frumento cum hoccalorcafllcitnrex- 
traneo,acputredinali,quem concipit ex fnperfluo hurmdo dub-i, 
vt eleganter , ac diferte demonftrauit» Theophraftus his verbis, 
,, Omniumoptimercponuntur milium, &,panicum, qiiiatunica 
,,multiplici integuntur; & ficca funt .fefama quia pinguistUipi- 
,, nuin, & cicer, quia amaritudinem quandam, & acredinem ha- 
„ benttqua; quidem qualitatesferuareimpunepollunt,vt didium 
,, Qyamobrem,& corruptaharcnullas bcftiolas creant,qucmad E. 
„ modum, nec lemina olerum. Etenimea quoq; nulla animalia 
„ contrahunt, necquarcunq; ficca, Se acria Euenit namq;, vt ve- 
„lutipcrmiftioqua:da alimenti cxtrinfccus fiat. Singula pro fuo 
,, humore peculiare animal crean; cen triticum, atq; hordeum 
,, Curculionem;faba:, quod aliqui Midam vocant. Simili modo 
& lens, lenticula, pifum, & alia. Ratio communis plurium eft. 
Sicille, & fubinde docet quomodo frumentum putrefeat, quod 
quoq; aferibere libuit, vt quilibet cauete queat, ne fuum Curcu - 
lionesgeneret. Triticum,inquit, pulucrulentumputrefeitcele¬ 
rius,& quodin domicilijs opere tcftotio leuigatis conditum eft, 
„ celerius, quam quod no leuigatis conditum eft, quoniam id ca- 
„ loris plusfentiat. Puluisenim calidus eft, vtpoteficcus,&illi- 
„ mentum calcis calorem conceptum vtiq; feruat. Nam cum vni- 
uerfum,altumqi aceruatum eft, putret. Cum putruit itaq; nouus 
fucccditcalor, qui Cutculionesprocreat, vt meminit etiam Sca- 
ligcr vbi ratione reddit, quomodo in caprifici cruditate fieri que¬ 
at puttefadliotconrtarianamq; funt Eft quidem, inquit,cruditas In caprifi- 
ceffario eius caloris,qui intendebat frutftus maturationem.In hac co, vt fiat 
„ huiufceoper? fufpenfione fubit externus calor,qui fit autor pu- putredo, 
«trefaiftionis. In tritico vero perfetfto naturalis calor, qui prius 
eratiDceger,abolecur, ac debilitatur, cui fuccedensgignic Gur “ 
gulionem.Non aute totus femper aboletur.- qui ppe ex crofi tri- “ 
tici fatufegetem exire videmus Hatftenus Scaliger. Curculio¬ 
num vero equidem multa examina ineunte vere progerminant, 
vbi frupienta luna plena recens demeffa, eaque madida, ac roru¬ 
lenta, antequam occalluerunt, reconduntur, vel vbi granariifc- 
neftr* Aufttinis flatibus, non Aquiloniis funt oppofita;.Siccitas 
enim efficit, vt omnia putredini minus obnoxia fint. Perfuafum • 
eftnonnullis,quorummca quidemfententia aon vanafidcs,nec 
inanis auguratio, Deum Opt. Max nonnunqaam hanc calami ^ 
tatem immittere in vindidlam eorum quiplusfaris lucroinhian- 
tes, vel fruges abfcondunr, vel fupra legitimum tempus alferuant „£5 \ 
magno inopum detrimento, qui hoc commeatu diftitui vitam 
tueri nequeunt. Hoc enimalimentum in edendi, pafcendiqj cor¬ 
poris vfum affiui-ncerelargitaeftprouidaDei benignitas,ac mu¬ 
nificentia, adeo vt fi creteia edulia delint; atque oblonia qureque 
defiderentUr,f 3 tiarihoinin'eSpanepoflint,eoq;inediamfamemqi ^ 
folari. Quamobrem graoitet culpandi funt negotiatores frumen 
tarii,qui magno tenuium damno, annou:E,ftugumq; pretia in vi 
^enduDt,necinfummaegeftategranatialaxant,quoillisqu*ftus 
ftt vbbrior Eo liquidem fit, vtinRemp.fintiniurii, atq; inple-^^“^‘ 
bem cuius maledifta in fe concitant, fraudulsn ti. Qui .h (vt Sala „ 
mon teftatur) frumenta abfeondit, illum exeeratur populus. Pa- 
titurtamenpletumq; DeUshuiufmodimalis,qui verodipen-M 
4it,huiuscapirifaufta exoptat, beneq; precatur, affiigi nos,c5“ 
erga illum fumus ingrati, cuius liberalitate, ae munificentia cu- 
piulate frnimur. Siquidem per Ezechielctn immiflutum fe mina¬ 
tur religionis, ac pietatis defertoribus calamitates quatuor.famc, 
peftem, bellum, & nocentes beftias: vt his diuexati ad faniorem 
mentem agnitamq; veritatem perducantur Eiufmodi auaros, 
ficutaCurculioneexefumfrumentuni,&inutilercddituniiuflu- 
uiosiaciunt,fic propter hoc faiftos inutiles proiicit Deus, inquit 
^D.CJityfoftomttSjinfluuiumignis.SicutenimfrumentumCur* b/» spi/f, 
eulio, & Vermis, Ita iftorumanimas exe^dit crudelitas, & inhu- 1 . Paul, ai 
manitas, Qijodfiitaq;naturalescaufa:,nOniratinuminiB vindi- Cor.cap.is. 
<fta malum hoc inuexetitfineunda ratio qua animalculaiftaic no Hom- jj. 
jia, velabigipolfint, Yolinterimi. 
Vt fV0ANTVR, 
■p Qmdem nihil eft in hac caduca vita, &mortaIi,quodfuasn6 oniai 
JZicxpcriaturaduerfitateS,atq; incommoda.multisq; vexatio- parte bea- 
nibus,atq;infultibuSnonfitexpofituiTi. Vt enim hominesintlU- 
meris malis lunt obnoxii, multaq; illos citcumuallant quas vale¬ 
tudini, vitxq; infidi4ntur:ita& frugibus fuinondefuneboftes, 
qui illas infcftant, ac demoliuntur, rubi^ e,. Culices,Foanicae, 
Limaces, Cochlea:, Locuftat, Blattae Eruca;, Teredines,Vermi¬ 
culi,& qui funditus granaria depopulatur Curculio,dequbfcr- 
mocftiQua: peftis prohibetur, vel ortum eiusinhibenclo, velli 
iam nati fint, fugando acinterimendo Orcum Curculionum in Qll'^ fu 
hibebimus, fi frumentum debito modo reponatur, & granaria g^ndo ob- 
quoq; rgiftefiatexSdificaca. Debito modo reponitur line puluere leruandil. 
hic enim, vt ex Theqplirafto dixiniu5,pucrefacic,optime ficcum, 
atq; refrigeratum, ficutfab* exemplo prodidicaColumellajdo-^^'-^-'^-'®- 
censquomodofabaferidebeat;nam cumdixiffecrnaceratampri “o 
ufquaiTi feminaretur j^murca, vel nitro, cum ad maturitatem e^rcdatCur 
perduftafic, minus a Curculione infcftaii,iubetfubinde, cuinm culio. 
area exaruerit, confeftimpriufquamluna increr* entum capiat, 
excuframrefrigcratamq; ingranarium conferti. Sic enim condi¬ 
ta a Curculioni busiuquic, erit innoxia. Et quibufdam incerpofi- 
tis. Ea, inquit, ueCurclilionibusabmmstiu (nam etiam dum eft 
ip (iliqua eftur)curandum erit,vccum extrita fic,iii aquam dimit¬ 
tatur, & ab inani,qu* protinus innatat, feparctur l'ohda:cunc“ 
in foleficcetur.Sc radice Silphii trita cum aceto afpergatui-,de- “ 
friccturq;,atqueitatiirfusin Iole liccata,&mox refrigerata te- “ 
condantur,&c.Deber itaq; fummopcrecaueri hurniditas,vnde, - 
iVarro tradit inHifpania citeriore puceosfmemirtit horum quo- * 
que Columella,-ytpoft patebit) vt inagro Carthagincnfi, &*Oi >’>• 
cenfi,haberi.Quotum folura palci^fubfternunc,& curant, ne lui- ^ 
mprautaertangetepoffit, nifi cum promitur ad TfuiTi Quo enim 
fpititus non peruenit, ibi,inquit, non oritur Curculio Siccon-“ 
ditum frumentum- manet ad annos quinquaginta, miliu vero “ - 
plusannosceuc4m.Quodadgranariumattinct,deeofi6prodi ‘‘ 
diteVitruuius. Granaria fublimata, & ad feptentrionem ,aut “ 
Aquilonem fpeiftantiadifponantur.Ita enim frumenta nonpo- “ 
terunt cito concalefcere, fed afflatu refrigerata diu fetuantur. “ 
namqicretcras regiones procreant Curculionem, & reliquasbe “ 
ftiolas.qujEfrumentis folcnt nocere.Hasc Vitruuius, Cato ne“ 
Curculiones, aut mures laedant, areas amurca fubigiprxcipit. “ 
quodtameni/Plinius interamurcreencomiapraEtenitjCuitlccr- dti.z/. r.S. 
te tacere non debuetit:nam,& Columella, quamuis aliter,amur- Amutc? v- 
cae vfumcontraCurculiones commendathisverbis:Paiietes(gi-a fi,s contra 
narii)oblinunturamurcafub.aftoluto,cuipropaleisadmifta lunt Curculio- 
arida oleaftri, vel fi ea non funt, olea: folia. Deinde cum prjedi nes. 
ftumteftotium inaurit, rutfusamurca refpergitur, qua ficcata 
O frumen- 
