VlyfsisAldrouandi 
168 
oleo, (!iflolutaeflet eluerem, &vtfingulis horis plenum ladisca- ^ nuin Afficere enim noftram naturam, ac labefaflare minimepo- 
prini, aut bubuli cyathum patiens ebiberet. Q^odiihocdeeliec, 
lac ex nucleis pinearum, ac melonum, & cucurbita:, ac papaueru 
feminibus contulis, cum ftillatitio maluarum, & halicaeabi li¬ 
quore, aromatarium per colum emungere iuberem, ac idloco yt- 
riladtis patienti, etiamfi in folio aquae calidx deiideret. affatim 
potandum prxbercra. iliis remedijs Gallus famtatemrecuperauitt 
Canthati- 
dumritu 
aliansfo- 
mniac, 
c; 
Plautus 
PROFERBIA. 
Antharidumrituallans fomniat ita in Plauti quibufdam co¬ 
dicibus fcriptnm repeti o in Menxchmis. 
Certe hs,c multer Crenthtirtdum ritu nflansjomniat. 
Sed hunc locum Plautinum PhilippusBcroaldus,infuo ad aureum 
Apulei afinum commento, men,tofum ludicat, ac legi vult Can- 
tharino pio Cantharidum : quia hoc intelledlu, ait, focminam fo- 
mniareallantem rituCanthari valis vinarij,quieaformacll,vtte- 
ftusallet conliflatque. qux autem de Cantharidibus produntur 
futiliaelfe, nec quidquam ad Plauti elegantiam pertinete. Erant 
enim qui ita interpretac6tut hunc locumt Alians fomniat hxc mu- 
liermote Cantharidum Vermiculorum in pyro nafcentiumiqui 
aftantes fomniate folent. Porro Baptifla Pius, eum in Plauti locfi 
commentans, autotem eius rei deliderat ,qHi Cantharides paruos 
Vermiculos liantesfomniarealferatccum fint minutili.ac fere nul¬ 
li. Adde, quodE defledtis epitheton etymologicis a Cantharidis, 
fiet Canthatidinus ipropterea mauultiicexponere Hxcaftans,in 
ftatu enim liabat & reda, cum Menxchmum alloquitur Eiotiu, 
fomniat, fomniofas loquitur affanuias inllar Canthari,hoceft, 
llatillafomnians,vt Cantharus Itare confueuit. ita hic Pius a Can 
tharo Cantharinum defledit. quem Cantharum fcimus lenticu- 
B 
coiredus. fundo femper llarc. Melius tamen mea quidem fententia hunc 
tell.iiifi vis eius adinteriotayifcera penetret,&ad veficamptaefer- 
tim, quam peculiariter Ixdete dicitur. At facultas eius venefica ad 
tales partes interiores petucnitc non poteii, nili prius partes exte¬ 
riores exulceret. Opinamur itaque manu retentasnil damni adfer- 
re, nili cum exulcerentur. Atqui hocmodoliintelligant, nilnoui 
adierunt, cum id clarum litacmanifellum ex prxdidis exemplis, 
& limilisin aliis noxiis medicamentis experientia, Quandoqui- 
dem fcripfitc quidam fc crebro expertum elfc, quum lordidis in ■Me<J«c.47‘ 
genu,& luxta talos vlceribus,Mercurii prxcipitati puluetem pau- 
lo frequentius infpergeret, illius virus exteris membris illxfis, ad 
dentes penetrafle,&os,ac pharyngas diuturnonodurnoquefaliu^ pumis. 
effluxumaduille Exhisitaqucconllat Cantharides, a medicis, vt 
allolet, minime vfurpari oportere,cnmliiu medicamina noxia. 
Qmn & k-gelureconiulns ventu ell atque fancitum, ne quis cui 
piam Canthaiidcs.aut aliud quodpiam venenum dedetit.aut ven 
dat. Quapropter Cantharidesobiedx funt Catoni Vncenli,ccu 
venenum vendidiUetin audioue regia, quoniam eas fellertijs fe- 
xaginta adduxerat, vt tellacum reliqui trf Plinius, ac idem e liene- “ 
caconfirmat Venenum, inquit, Cato vendidit, quxtite an ex pro- 
fcriptolicucritemcrc,quodlicuit Catoni vendere? Quareli ven- ‘Vtt.lie.S. 
ditio eai u ab antiquis luerit im probata, multo magis vius erit im¬ 
probandus. Vetumlires rite tantoperecontroucrfa examinetur, 
rationem vt refte medici vtantur, ac quiuis hominum, litam effe 
iudicoinmenfurafeumodo,mixtura,inllatucorporisxgrorum,Medici,’ , 
in eleiffionc In menfura autS, vt grana tria, vel quacuor intus pr^- 
beantuixgro.fi eas in potualTumere debeat. Nihil enim nocet mi- 
nima veneni quantitas, vt nec minima igais Icintilla nihil vrit. ex- tharidibil. 
tetius autem maiori in copia applicari poteft, fcd qux ad vcficas 
excitandas folummodo fufficiat s fed nec diu applicacx parti deti¬ 
neantur , ne venenum vltetiuslongitudine temporis per venas, & 
interiora corporis vifceia ferpar Refert quoque mixtura, hoc ell Cumquib. 
Canterij 
qui. 
locumrellituunt, qui pro Cantharino canccrino leguntacante- cumquibus mifceantursnam li intetiusfumi debent,vtvrinam mifcend* 
rij equis dedmffo epitheto. Sunt aUtem equi canterij callrati. Itaqi 
canterios liantes fomniare, & cauteriorum fomnia placidiora, & 
tranquilliora elTe, quam equorum probabile eft. Qgin conftat ca- 
tetios magis, qua equos liantes dormire, & fomniare. Vt cunqi fit 
locus eft ffifficillimus, quod li autem eo modo legatur quo vecufti 
codices legunt, quadrabit, aut in fomnoleacos, aut inepta, & fu¬ 
tilia proloquences. 
APOPHTHEGMATA. 
prouocent aut aliquem alium morbum profligant, danda erit dili- Canthati- 
genter opera, vt talia medicamentacommifeeantur, qux eatu ve- dss. 
nenumobtundant.acmitigent.quemadmodufcriplit/Galenus: (Ad Fif.di 
Cantharis, inquit, li folaexhibeaturveficamexulcerat, & cuini- Therme», 
micam nobis facultatem obtineat, hominem plerunque necat; at 
^ fi quibufdam alijs mifceatur, auxilium vcficx prxbet, & vtina ma¬ 
gnopere prouocat. Adhibentur quoq; externis partibus cu ijs c6- 
mixtx,qux earum acrimoniam temperant. iEgrum quoqj intueri 
opoitetinquofitllatu,quodnam ipli temperamentum, qux vi- Quib.non 
res, ac facultates corporis. Non dantur deploratis, nec quibus vi- fint dandx 
fccrum feirrus, aut alius morbus infanabilis eft. a£grius ferunt te- Canihari- 
petamento calidi, quam ffigidi imbecilles corpore, quam validi, des. 
Refert etiam non parum in ijs deligendis cura, de qua poftea ple¬ 
nius aget-ut. Videtut quoq; ad hunc locum pertinere,fi dixerimqs, 
in qua parte horum animalculorum venenum exiftat. na fi aliqua 
in parte lateat dempta ea, fecuruserit eorum vfus , nec tamciteu- 
fp^e in ijs vtendis agendum erit. Verum hac de te non conftatin- 
tcr autores: alij enim in pedibus.S: capite veUenu clfe exiftimanc, 
alij negant; tutfufq; alij caput, & corpus abijeiunt, alas, & pedes 
ad vlum redigunt, vt ait Galenus ^ Hippocrates poculu prxfcri- “ Inqnapat- 
benshydropi, abiecit capue, pedes, & alas. Cantharides, inquit, venenii 
tres, abiedlis lingularum, tum capite,tum pedibus,tu alisin cya- “ 
thisaquse tribus terantur,&c. Galenus in commento, Quidam“ Lib.dejim- 
, • ■ rr r' ■ L, • ■ r inquit, diftionishuiusmentemhaudauaquamintellipcsaudax 
alterius cuiuldamcoleopteri oblongi corporis feiq; pedibus, co- ^ , •?, “ ,■ • , r 
I • j • ' l -i ■ Pi 1 ■ ■ ^ ■ r Tv medicus, prxdictasparccs a Cantharidibus abiecit, deditQihv- ‘/'’***•** ’ 
loreautvitide,cuinonnihilaurei fplendorisiaell,autvaginisli- D , ■ ‘ ■ j er /i- ■ r -n- “ .. r, t J,vi» 
- - - ‘ - umfum dropi, cui cum a primo die ablcellus in lura comparuillet, poft“ g 
tres alios diesfcdlus eft, effufaq; copiofa aqua, curatus elfc vifus “ rat.inmerb. 
T Heodorus Philofophus Cyrenxus Lyfimacho regi mortem 
fibi minitanti, enim v. inquit.magniiica res tibi contigit,quia 
Cantharidis vim aflecutus es. Cumq; hoc diiftoaccenfus, cruci eu 
affigi iulfillet: terribilis hx (ait) fit purpuratis tuis; mea quidem 
nihilintereft, humineanfublimeputrefcam. Ignobilis quidam 
»Lib.6. Grammaticus hoc apophthegma, exponens, relatumaa Valerio 
hl.Tufe, q. Maximo, & i Cicerone, Cantharidem Vermem exponit perexi¬ 
guum fimilcm Aranex, nigrum, atque terrenum, qui eius dicitur 
elfc naturx; vt in quo affictu quempiam momorderit, in eo fem- 
petperfiftatvfque ad mortem: vtli ridentem momorderit, ille ri- 
densmoriatur. Sedhic interpres a vera aberratvia, necformam, 
nec naturam animalculi plane aflecutus formam quidem quia nec 
Aranex fimile, ncc nigrum, nec terrenum, fed potius Vefpx, aut 
neis rubris confperfis, in arborum quorundam, aut fruticum fum- 
mitatibus nafcens Sed & naturam, vt dixi, ignorauit, non enim 
morfu lethale venenum fpargit per corpus.fed li eius puluis per po¬ 
tum intus afl'umatur,aut exterius partes prope vitales applicetur, 
necem infert Itaque hoc modo interpretanda eft hoc refponfum 
philofophi: tu tyrannus cum fis, vim Cantharis allecutuses hoc 
eft potentiam necandi homines quofeunque vis»non alitet quam 
Cantharides, qux cuicunque homini applicantur, eum interimur 
ae necant. 
V SV S IN MEDICINA. 
C Vm fit tam frequens apud medicos Cantharidum vfus,tamqi 
diuerfxdeearundem vfu ac facultate fententix, nolui haede 
re paucis agere, ne videai lucem aliquam, qua tam multx contto- 
uetfix elatiores fiant, ledoii dsnegare velle. In his itaque qu^llio- 
nibus elucidandis verfabimur. An tuto ihedicp liceat hoc genere 
medicaminis vti: contra quos valere plurimi atjtotes ptodideiunt. 
In qua corporis parte venenum lateat. Quompdo alleruandum, 
&c6lligendum;acpoftcamorbos quibus medeatur recenfebimus, 
& vtendi applicandive modum exponemus. Scire itaque primum 
oportet, merito a pluribus dubitari, num Cantharidum vfus me¬ 
dico conueniat. Nequeenim potum earum, nec externam appli¬ 
cationem tutam efle facile ex fupradidlis patethiftorijs. Q 2 in& 
Bartholomxus Montagnainlignis medicus refert quendam ciue 
Patauinum,cum alteri genuum Cantharides admouiflet,fupra 
quinq; libras fanguinis eminxifle. atque idem accidille alteri, qui 
eas ad vnguium leptofotum fcabritiem tollendam pollici pedum 
applicuiflet. (^inimo reperti funt qui plura etiam adiecerint, fei- 
licet Cantharides manus detentas (anguinis miftum efficere;pro- 
pterca quod aliquando legiflent, nonnullos purgantibus medica¬ 
mentis fuifle purgatos,qu? in manu folugeftaffent. Sed hoc ipfum 
mirum eft plerofq; (impliciter«redidiffe, cum abfq; infigni aliquo 
periculo quifpiain experiri facile poffet, quam fu id a veritate alie- 
eft quod pars tumoris ptxter natura plurima fanellatimadmo-*' *cutu. 
decationem rcdafta (it; Veruntamen non multis poft dieb. obijt.“ 
Quam ob cauflam medico quidam crimen ingeffit, perpera da- “ 
radie Cantharidum corpora,inquiensnSpe.propdnanda abla-“ 
tis corporibus, tum caput, tu pedes, tum alas.idq; efle quod in “ 
diftione enunciaretur Quare non cumftatus audax ille medicus “ 
hydropi altri ita propinauit, moxqj fafto fimilitet in femore ab- “ 
fceffujfedloq; atque dfluxofimilicetbumore,multis poft diebus“ 
hominem mori contigit. Quanqnam vriharum prbuocatotioex 
Cantharidibus confeblo quidam citra bibentium incommodum 
vfifunt. Quapropter cxhacmediciaudacioris hiftoria, qui nunc 
corpora tantum, nunc alas,,capita, & pedes follummodo infoeli- 
citer dederat, integras fe dare profitetur Galenus; quafiin quibuC 
dam earum partibus vis fit venenum reprimendi Conuenit tamen 
indimus; & Plinius, Cantharides, inquit. Vermiculi ficorum, &“ 
pyri,&peuces,&cynacanthx,&rofx.Venenahocremediafecum 
habet :alx medentur quibus demptis Ixthaleeft. Notandum aut 
hunc locum Plinij mire mutilatum .confufumq; efle verborum 
ordinem, qui aliquo Afculapio opus habet, qui eum ptiftinxfa- 
nitati reftituat; nam cum locutus cllerde Tineis, & Culicibus 
quibufdam ficarijs, hxc de Cantharidibus mutilator, quifquis ille 
fuerit, impofuit, tum rurfus ad Culicum,qui ex acidis gignuntur, 
naturam reuettitur. Per Cynacanthenalij oxyaeanthen alijcyno- 
rhodon intelligunt. Quum itaque in Cantharidibus okfetuatmn 
fit, venenum certis inelle partibus, merito redarguenda erit Car- 
dani fententia , qux affirmat, vltitnam (iccitacem efle venenum. 
namfialxfuntficciffim» partes totius corporis,in ijs venenum 
latete magis, quam in exteris partibus,fateri cogitur, cum tamen 
Sc experientia Galeni reclamet, Sc veterum autoritas. Virptem 
kabenc 
