VLYSSIS ALDROVANDI 
PHILOSOPHI ET MEBICI 
BONONIENSIS, 
HISTORIiE DE INSECTIS 
LIBER QV I N T V S, 
/ 
^uieSi 
DE INSECTIS APTE- 
rufedatis. 
•C ‘ ^ - ^ 
E T P R I M V M 
D E F O R M I C A. 
Cap. I. 
ORDINIS RATIO. ENCOMIVM. 
NxERlnfcda apterdj fiiie pennis ca¬ 
rentia { nam de habentibus pennas o- 
mnibus quotquot videre vel obferuare 
hadenus mihi licuit, iam didura eft) 
Formica communiter familiaiitcrque 
& eodem viduviuens nobifeum, pri- 
mafefenobis obtulit j animalculume- 
quidem induftrium, diligens, acin la¬ 
bore indefeffum, cuius improbus atque 
ineffabilis labor, cum in eum aliquando 
per agros,colles atque alpes eifpaciatus herbarum colligendarum 
caufa incidiflem, & non modo quam diligentillimc mecumob- 
feruaflem, verum etiam tantum ac tam arduum,tam paruoin cor- 
pufculo admirarer, me etiam ad confimilem diligentiam inuita- 
uit, coepitque me temporis inutiliter, & (ine frudu perditi pcEui- 
tentia defiderinmque horum tam exiguorum animalcul orum i n- 
credibilemindnftriam,&fudorcscontinuos, proutipfeobferua- 
bam,quam poffem accuratiflime exarare,vt fumpto ab illis exem ¬ 
plo in pofterum melioremtemporisrationem haberem; idqiiea 
plurimis fa ditatum video,iifquegrauilTimis,iifqueantiquillinris 
feriptoribus cum Ecclefiafticis, tum prophanis, quos vt nihil hic 
me fugeret,quod ad laudem ac gloriam indefefforum-horum ani¬ 
mantium facere poflet,obiterpercurram, & fideliter eoru m verba 
hic inferam. Admirabar ego in ptiinis quanta diligentia .quanta¬ 
que celetitate,cum alioqui repere potius.quam currere videantur 
eandemfemperiterarent viam, nequevnquam aberrarentaloco, 
in quo quicquam repofuerint.quanto nixu grana, feminave, qux 
prx nimio pondere geftarc nonpolfunt, pedibus protruderent, 
quamofficiofealisfefllsfuccederent, opemque afferrent, quo¬ 
modo qus ferrent adfuamfoucam cibaria omnes, vt ait « Aui- 
cenna reda linea caquevna tantum fecundum longitudinem, du-' 
cerent, neque hsc ab illa deflederet, fed fimul fefe cuftodirent: 8c 
certe nifi quoque aliis experientiam teftcm adhibere liceret in- 
credibile videretur tam pufilla animalcula tot fruges in commea¬ 
tum congere,& tam pulchro,quo ccrnimns.ordine res fuas gete- 
leactueri. Obftupefcebametiam, necfatisinfpicerepoterani, 
[uam mordicus frudus, quos volunt in futurum tempus recon- 
ere, apprehenderem, & aduerfus eorum pondera, toto corpore. 
B 
di 
totishumerisj totis viribus obniteraUtur, & qUod vnica vicenon 
pollent, pri virium debilitate, fecUn da vel tertia, vel quarta fer- 
renti qaomoddore tam exiguo onera fspe viribus maiora gercr 
rent, & auerfs maiora pedibus, poftremifquehumerfs tam obni¬ 
xe molirentuEv, vt merito fit exemplum nobis magni Formica la¬ 
boris Scribit ^ AfidstelesInfedorumofEciofiffimum, &prscs- , .. 
terisfercomnibusanimalibusFormicaiumgenus, SrApumeffe, “ 
earumque negocia omnibus in promptu haberi, & cibaria rccon- 
dere, & cellas promptuarias facere, nec interdiu folum, fed etiam 
nodibus plena Luna laborem exercere, meminemqucefle, qui 
hsc non videat D.c Hieronymus cum&ipfealiquandofolus in 
cremo federet, fflultaque tacitefecum de vita monaftica perpen- 
deret.in Formicarumindcfellbslaborcsincidcns, nonaliter,atqj 
ego dem ei pfo dixi, fummo cosftuporeinfpiciens, ceu remme- 
moratu digniffimamfcriptisfuis infcruit:Sicquecogitans,ait,a- 
fpicio formicarum grcgemangufto calle feruere, ferre onera ma¬ 
iora, quam corpora. Aus herbarum qusdam feminaforcipeoris 
trahebant; alis egerebant humum de foueis, & aquarum meatus 
aggeribus excludebant; ilis venturs hyemis memores, nemade- 
fadahumusin herbam horrea verteret,illita femina prscidcbantj 
hsludu celebri, corpora defunda deportabant: quodque magis 
mirum eft.in tantoagmineegrediens.non obftabatintranti;quia 
potius fi quam vidiflentfubfarce, & onereconcidifle, fuppofitis 
humeris adiuuabant. Qjjidmulta?pulchtummihifpedaculum 
dies illa tribuit; vnderccordatus Salomonis, ad Formicarum fo- 
lertiam nos mittentis, & P'gras mentes tali exemplofufeitantis, 
coepi tcedere captiuitatis, & monafterii cellulas,qusrere,ac For¬ 
micarum illarum fimilitudinem defiderare, vbi laboratur in me¬ 
dium, cumque nihil cuiufquam proprium fit, omnium omnia 
funt. Addit d Pliniusapud quem multa quoque de Formicarum , , 
laude legere eft.itinere earum attritos filices,& fcmitasfadas: Ex “ 
quo hoc faltem licet intelligcte,quantum in fingulis rebus, etiam 
dutiflimis quantulacunque valeat afliduitas. In fumma tanta For¬ 
micarum ellfedulitas, &infedulitateaffiduitas, vt multitudine 
fua, ac continuis operibus arbores etiamfi prsgrandcs, sdificia, 
turres, horrea, cellaria, aliaque loca cum sditilfima.tum profiin- 
diffima perambulent, & nihil illicintadum, quin peragrent fua 
diligentia,relinquant Equidemiucundilfimum eft ipedaculum, ' 
A a 1 Formicas 
