Vlyfsis Aldrouandi 
Formicasta pmfillaaiiiinalculatato pondere onufta,Serata foli- 
citudinecuraq; ac tanta velocitate ferrijcntrcreq; & fociasfuasad 
ideonusinuitare alias vacuas onuftis occurrere >vt Scipfajfefe 
oneret.Depingit inter alios poetas hacFormicatu cura,ac diligc- 
tia t Fontanus poeta elegantillimus petqua doftis hifce vcrftbus: 
jipparetcerto tenuisfedfemitacaUe 
§lua nigrum Fermic» agmen trahit ordine longo 
Fejlinantalia.vt plenos populentur aceruos 
Illa redft raptegrauidaiat^ e pendere fejfa 
I^nuitat (ociam in pradam,ac feje ore faiutann 
Pars condit terra, atque hjemt male credit iniqua, 
tmicat agmen agtns,fegetiqi infertur aha Si. 
Diligenter etiam hanc diligentiam earum in colligendis fibi gra¬ 
nis meinorat,Sf ad caelum vfque extollit difertilfimus/^lianus, 
dutn aitJ Fadiis meflibus circum areas verfantes Formiea: ad tritu¬ 
ram conueqiunt, aut fingula:, aut bin*, aut terna:, domicilia fua, 
Seconluetateilarelinquentes , triticum & hordeum legunt; ea- 
demque omnes femita iter faciu nt: alia: ad legenda grana eu nt, a* 
lia: onus portantes redeunt, ac fumrao cum honore, & modeftia 
aliae aliis de via decedunt,in primis quidem expeditx onus ger en 
Prejpidunt aliquando virijfigueqjfamemq^ 
Vormua tandem quidam expaueremagtjira. 
Coniungit denique hanc tam vtilem, ac neeeflariam prbuidenti- 
amfummolabori carum princeps poetarum k Virgilius,Troia- kAl»*<d.4.' 
anos c Carthaginis littorefugiences, luculenter admodum & ele- 
gantifllme Formicis cibaria ex agris in fua latibula deferentibus 
comparans ac canens! 
M tgr antes cernm tota^ ex vrbe ruentes 
A c uelttri ingentem Parmictf arris aceruum 
Cum populant, hyemis memons, teSoq-, reponunt. 
It nigrum eampie agmen,pndamqueper herbas 
C onueSa nt, calle anguHo, pars grandia tradunt. 
Ohmxejrumenta humeris, pars agmina csgunt, 
C.aftigantque moras,oplre omnia jemitaferuet. 
Notaqua:roatq, animum aduerte, quamdodte, quam vehufte; 
quamque artificiofe poeta fpondfeorum tarditate, vehendi tardi¬ 
tatem difficultatemq; delignauetic Xroianorum, Formica enim 
animalculum eft miuimai molis, nec n;ii fummo cum labore at¬ 
que tarditate granum impellere potcll: cui pra:terea illud accedit 
parincommodum, quod calle angufto . multifq; difficultatibus 
tibus.Et^alibirurfus:Formic*inprimisfedulaatq;opetofaani- _ impedicoillud trahit. Maior vetoScptreflantioradhuc inmini- 
irsolin ra nrr» 1 aKrvra nrii Irn r/»rt<“nrnr . ir^n: '>K(n: vlln PYrnlarin- ^ mi«:nUrpanimalmlic r _J __ 
iLib.t».. 
tap.pl. 
malia tanto laborandi if udio tenentur, idq; abfq; vlla exeufatio 
ne, & pratextu, quo vti folentiguaui, vt ne nodles quidem in fuo 
opere ceflent, modo fit plena Lunainec vero quemadmodum ho¬ 
mines inertiae fugaeque laborandi excufatiohespraetendunt, &c. 
• h Exaflius vero fingularum opera depingcns,cum cauernarum il¬ 
larum artem defcripfiffet,ac vfum, addit tertium granorum acer- 
uis deftinant, cum tamen ab Ifchomacho, & Socrate rei mcono- 
mis peritis, nihil tale didicerint. Cum autem tanquam ad pabu¬ 
landum pioficifcuntur, natu grandiores fimiliter eas atq; exerci¬ 
tus duces, ducunt, vt ad fegetes peruenerunt, adolefcentiores fub 
ftipulaftant, duces vero alcendunt, &fpicasabfciiras inferioribus 
deiiciunt; hae vero sircumllantes diftrahunt, fimul & ex fuis glu¬ 
mis, & vaginis grana inciufa explicant. neq; ad excutiendum vllo 
inif tumento egent, neque ad ventillandum viris,neque ventis ad 
purganda a fordibus grana ex frumentis quie homines exarant, 
feruntq; cibos fibi conficientes humanis laboribus fruuntur. Te- 
ftatur prteterea i Plinius.fi quis comparet onera earum corporibus 
fateatur oportere, nullis portione vires efle maiores Porto longe 
maiorem laudem, & honorem Formicis debebimus, fi pruden¬ 
tiam earum, prudentiamque item & pietatem in fuos, & eseteras 
virtutes longe clarius, ac dilucidius in illis, quam in vllo etiam 
maximo animali refplendentss, fedulitati atque folettia: comites 
addiderimus.Perquam prudetet in ptimisin fequentem hy emem, 
cum omnia arent, & frigoris iniuria perduntur, ac confummun- 
tur, cibum recondunt, cum inquam etiam homines nonnulli im- 
prudentiores, vt bruta interim plurima pra:teream, famelici funr, 
& non habent quo famelicum fuum ventrem expleant. Tradit 
i Plinius Sphingiorum, & fatyrorum genus condere in thefaurOS 
maxillarum cibum, moxq;indefenfim ad mandendum mauibus 
exprimere,& quodFormicisin annum folenneeft, hisin dies vel 
horas: vt aFormicis potius tam abiedtis animalculis, qua: ex tem- 
,porefetme viuunt, fapicntioreshpmines exemplofumptorepo- 
nere fibi aliquid in futuram hyemem di dicennt,ab his,inquam,a- 
nimalculis.quibus nullum aliud eft animal, autin cogendis ciba¬ 
riis diligentius, aut in ijs, qua: contingere polllintjaduerfis cauti- 
■ us, aut prouidum magis, vtrefte cecinit Horatius i 
Paruula nam exemplo efl magni Formica laboris, 
Ore trahit,quodeun^ poteS,at^ addit ateruo, 
§luem(lrutt, haud ignara,ac nenmcauta futuri ' 
&ue fimul inuerfum contrifiat Aquarias annum 
Non vfquam prorepit, iUisvtttur ante 
filuifitispatiens. £tBaptifta Mantuanus ait: 
En Formiea breuis,/edproutda beflia condit 
In brumam nouafarra cauis tflate latebris. 
Sed nemo melius, nemo facundius hanc prudentiamque Formi- 
catumin congerendo cibo, & condendo in futuram hyemem ex- 
preffit,quam antiquiffimus Phocilides, dum canit; 
lAvfpinx-if yxuss fsvpfiriss laO^ttioiTrins 
Efppnaiexner’ 
Anio. s^prrur 'ort.nhaiv dtoiccs. 
Oi^ auni mjfole i^tsinv. 
*liicg/^llyase]^epi^ei(po^i 6 v 7 uAir;rse*. 
Ea 71071 /Sofir ripiTeflu/ i-na^UTtc , 
At^VTOt, tpvAct^'iXipfnXitesTroxi/s^p^icf. Idcff. ' 
Formici obfcurUantris tflate reltSis. 
Defeendunt,dulci viSus ratione carentes. 
Pipando rara iacent deme/fis frugibus alba 
T onfafuis,complent vacua horreafruSibus. 
Triticeum quarum ht tntum nupergrauepondus 
ConueBam humes is, aut hordei:(fri vfq^ferentem 
SeBatur, quegeflat onus,viBiim^cihumq^ 
IspraBumgenus modicum,multiqjlaioris. 
Eleganter etiam luuenalis luxuriofa? pauperculas pcrftringens, 
qus cum f*pe furura non perpendunt,& in diem tantum viuunt, 
tandem difcunt quid non mali ex ocio proueniat, per collatione 
Formicarum propoiuit nobis , quantum momenti ad virtutem 
adferatdabor,& induftria,& prouidentia ad parandum viiftum. 
Multu res angufla domi, fed nuUapudorem 
Paupertatis habet,nec fe metitur adtlium 
Sluem dedit hic, pofuit^modum,tamen vtile quid fit 
D 
■ V,' 
. f 
mis hilce animalculis obfetuatut prudentia, prouidentiaque, dfi 
non quodlibet femen alit granum recondunt, at ea tantum, qua: 
arroferint primum, quia nonignorant, fi integra terra obruerent, 
' enalcituta aliquando>& in fruges expulIulatUra,quarcatitcquani 
ad maturitatem peruenirent fruges, ipfis moriendum cflet pra:fa¬ 
me. Addunt praeterea, & aliam cautelam rnametiamfipriusarro- 
ferint,& vix pullulatura certo fciaat,tamen fi, vcfitperhumidid- 
xes tempcftates,'forte madorem aliquem contraxerint, ea c terra 
proferunt, & adfolem ficcanc, cum neputrefeant, tum ne iccrum 
pullulent,adeo vt non immerito 'i^n vocetur ab Hefiodo,hoc eft 
petita, & prouidariine r i^g^s<mfiiid,fsfi7as, cum & prudens (For¬ 
mica ) aceruum Colligit. Ariftoteles /non modo etiam in Formi- ^ f-it.a. dt 
catum genere pra:dicat prouiden tiam, fed animalibus fanguinem -t- 
habentibus fapientius efle tradit,canfamqi reddithanc,quodhu- 
moremtenuioremnaftum fit, quodproportionefanguini refpo- 
det Sapientiota enim ea animalia, quotum fanguis tenuis fit ac 
mundus probeq; temperatus, fenfumque habent, vt ibi, & plerif- 
qllealiisin'locisabeodcminculcatum,inuenimus. Non eritmi- 
rum fi tam multa paflim ab authoribus de Formicis narrentur, 
. fique ex cius operibus plura veteres indicia captauerint. Afficitur 
‘ enlmmaxime ob temperamenti nobilitatem quacunque ingru- 
enteinaeremmutarione,acmifaquadam natura: fagacitateim¬ 
minentibus malis occurrit, vt propterea nonnulli dubitauetint, 
an Formica, Hirundo, Aranea, & eiufcemodi alia animaliaintel- 
leaaoperentur,quemadmodum notatumreliquitidem Philofo- 
phiis. Alij vcrowi recentiores dixerint dirigi ea ab intelligentia, 
quod tamen tanquam minus Peripateticum repudiatur, cum in 
agentibus naturalibus naturaliter videantur efle infit* qualitates 
ac virtutes aftiu^e, per quas naturalireracfufficienrcr determina¬ 
tur ad fuos fines, & aftiones, Vt non minus propria natura agan¬ 
tur, quam intelligentia; ope; At iftsec alijdifputent. Laudanda 
quoq;efl, omnibufq; imitanda Formicarum luftitia, vnde dice¬ 
bat di<a:iloquus,& fandius «Hieronymus hocpiaicipue eiselTea a In Epifi. 
natura tributum, quod qua: nihil portant, non furripiunt, earum ad.Prtfidii 
qua;portant, oneraiaddebatq; hac amplius Epiphanius, &ipfc 
vita fandli tace clarus, cum foli cite difeurrunt, & fingula granum 
portant, afetentibiis vacua non petunt, nec vi auferunt, ftd vna- 
quaque colligere fibi ftudet. Plutarchus vero, quilicet propha¬ 
nus, & ethnicus, multafalutaria, & vclut Chriftiana documenta 
pofteritati tradidit, in libro de vitando arcalieno , homines in¬ 
crepans, ac reprehendens, quod pra focordia propria, atq; incu¬ 
ria alienas operas fape mutuentur, Hirundinum,&Formicarum 
brutorum animalium, & exiguorumexemplum obiicic,inqui- 
ensiHirundines, Formicaq; mutuantur, qujbus nequeratiouem 
neque manus, neque'artem natura dedit,&c. Quapropter Ari¬ 
ftoteles ciuiles appellat animantes, qua labori comitiunicant ei¬ 
dem, quarum, inquam opus communi efficitur opera, munufq; 
vnum omnibus eft:hifq;annumerathominem,Apejn,Formicam 
Giuem:fed homo eo Formica deterior, quoquavnus fape fum¬ 
mo cumlaborc,juultoque tempore acquifiuit, alter vel vnico 
momento furripitjconlurnitq; cum Formica perpetuam femper 
colat aquiiatcm.omnefque vnanimiter operentur. Plato quidem 
tradit,eorum animas, qui popularem ciuilemq; virtute abfq; phi- 
lofophia, confuetudine exeicitationeq; freti exercuerint, in For¬ 
micas poft obitu abire Eft piaterea inter Apum & Formicarum 
Rempub,illaddifferentiq;n6enimvnillaruRefpub.adMonarchi. InPhoe- 
am pertinere videtur, fed ad eas,qu^ populariter adminiftrant,& done, 
quaru gubernatio democratia aut ariftocratia aucupatur. Nullus 
enim rex,nullus pKjfes, omnes ex ^quociues pro opportunitate 
teporis pi?efle,aut fubeflefoiet.feruatis inftitutionib , fu^q; rei- 
pu b. ordinib. Attamen om nes, vt veri ciues folet omnia ad com¬ 
mune vtilitate agunt maxima folertia.vtdi diu eft, animatia vide¬ 
licet ciuilia,fed nulli imperiofubdita Porro de pietate Formicaru p- 
erga fuu genus aliquod quoq; dicendueft:iia&h?c homines qua- ^ 
plurimos mouerejSoterir crudeles dico.ac impios in fuos. Formi- ' 
cas tradut,imo f^peobfetuat? funr a plurimis fide dignis hominib. 
quihancpietatc,ceuadalrafydcra vfq; euehentes,lcriptisconfe- 
crarut,mortuos fuos humeris efferre ac fcpultura honore affice¬ 
re, cumfane homines faepe infepulti per agros reperiantur, nec 
habeant qui hoc pietatis genus erga fe exerceat. Difcant igitur,& 
hoca Formicis homines, qu«pr*ter hosfola: tcftc Plimo ani- 
fe' 
il#'’ 
Ipisdo»**' 
iciil 
'.jaittiiif 
jUlf® 
jiiiikul 
jitlGlllt 
v-kifflbi 
-oMi: 
I ^CiiOl 
'.ratuti 
riiis ii 
afiiii: 
1 . 
fei:;;!;:: 
..v: -afaiQi 
'5tiins,i 
.l*iitti£i: 
mannum 
iai(li6( 
awfpc 
liiiiiltl 
sistfci 
aiiiid 
*»ifc 
Siiiiao 
■•tainit 
'.et fu: 
:?0B 
•lojci 
«til 
