Liber Quintus de Infedis. 
201 
mamiumintetfefepciiiint, cauernafquefuascumobhoc, tum A __• « . 
obiamdicta,in tres partes diuidunt, in quarum fcilice “^LaT ^ 
- -r-ivtaa wuiii uonoc> CUIl 
obramdic^a, intres partes diuidunt, in quarum fcilket vnavi 
tam degunt, ac communiter comedunt , in altera alimenta fua 
wnquam in horreo, aut granariorccondunt, & in tertia mortuos 
fuos, vt Plutarchusaliiquefcribiint, fcpeliunt, infignifane amo¬ 
ris, ac beneuolentiz bonitatifque argumento, in qua recenfenda 
nonmelongms extendam. Ad artiheium me contero, quo in fa¬ 
bricandis fuis domiciliis, fiuelatebris vtuntUr, id prseterire nefas 
uL « ‘*“‘^'’>«‘’‘l“emagiscuminiisdeliniandisfacundiffimus jElianus 
Bi.ys e.43 nnonparum elaborauerit. .-Egyptias foffas,inquit, & Creticos 
labpnthos Hiftorici litterarum memoria celcbrant,&poetarum 
natio verfibus decantat. Verumfollionum, quas Formicae'effici¬ 
unt, varia dmerticula, flexiones, infradlus nondumfeiunt: enim 
VMO ea: mirabili fapientia fubterraneas ardificatiunculas tortuo- 
fiffimeconltruunt, vt vel dificilemaditum, velomninoinuium, 
infidiasTibimoIientibus tflkiant. Terram vero quam effodiunt. 
fahnlaQ B '"rj vctuitas 1 hcJialorum 
mom V ^ Myrmidonas gentem belIico£ifi■ 
mam e Formicis natos elle. Plu taraiius denique eo in li bro, i n quo 
difputat,anfenilitgerendaRefpub. aithoiLisftudium non^c5- 
‘"“'"«““itatis atque Reipublica;, 
quodApes,&Formic^conleruantv(queadiinL.>Miruminfu- 
per eft, Foimicas coeleftinm quodammodo notionem habere 
rb"n"’mtclligcre, fepcque Babylo¬ 
nios, & Chaldams, vt teldanturHiftorici, imitari.^ Cxlum fufpi. 
Cluat, neque diguis tamen mcnlis dies fupputare norunt,hoc iL 
> '^t menfis nono quoquodie 
non ex caueima egredieiues admodum quiete fefe reffoTonti- 
t‘ltt't'eroplerlqucinterlunio 
--uuam erroamnt -Altanus tradit, vndelunt, qui aftroWia: peritas cen- 
pro foraminibus aggerunt, & tanquam muros quofdam & pro- dkm 'r aftrologis ratione ferre pernouifl'e. eam -"‘• 
pugnacula circumiiciunt.ne ex ca:io aqua pluuneflu^ns i^fas SeiafuWnormI cis foie.^^ aZ 
fundttu? aluuione perdat. Intermedia item fepimenta. eauernas ne dilinenr f , & promptuaria facere ordi ‘i 
ali«:,b.-,liicrerernenM, ma.cauemas "etiiligcntei fcruato,vcrumnonommtcmpore,fedplenatantu‘’‘'P 
fiquu,pe- 
--—V. \_rf:uub xvnoaocrinus rri<k*{i- 
mum diem ab Hefiodo laudari, eiufque rei Proclum authoTem 
t “"«ttis, quem veritatisarbitiantunma- ‘“f''»-' 
feff ' P‘^°P'^'®'"''^‘f.arcpoetam, elle tunc operum infptdlio- 
nem opportunam, fed & familia; tum cibaria contribui debere; 
quamiemLanni nuncupare Demenfum foknr; Cefiabanctunc 
vetercsaboperefuo,fumptonimirum exemploabhfsVulmalcu- / 
lis,qua:eodenuemporetumfericntur,operafuainfpicerc dcre- 't 
nodlibus 
operentur. & quoniam ex diuerio conuehunt, altera alteriusi- 
gnara, ceiti dies, inqmt r Plinius, ad recognitionem mutuam '*■ 
munffinis dantur. Qgis pratterea in tantulis^ & ,am minut 1, & 3“- 
abiedIisammantibusvaticinamexpeaaritpY*lent,onem.>Vk;ur 
tui enim emfccmodilnfcffa queadam futurorum fenfum habere ■ 
namtmmincnte annona: cantate, imminente, inquam, vniuer- - 
dumfnnTlT^‘='''«'§«"°<umfutui-a ell inopia, mirum in mo- 
dum fune labotiof* ad comportandum viffum, & reponendum 
fplendidis hominum ^dibus fieri folet, domum fuam trlplicirc- ^ quali vel affrolo^,- 
gione formaque circumfcribunt: alterum eniminea locum Au- —— ^ 5 ^«^ Rhodo£;inus 
dronem.inqno mares, Sciuna^ eis fccmina: habitent, tedificant: 
alterumGynxceum nuncupatum, vbi foumina:pariant, moliun¬ 
tur, rertium^anorum acernis deftinant. Haicille; in quibus ad- 
uertendum eft, quod in neutra trium earumlatebrarumpartefe- 
peliri mortuas dicat, quemadmodum nosftipra. diximus exPlu- 
*archo alii^ue . mortuas interim abipfis humari non inficiatur, 
quin ftia etiam idemauthoritate elegantillimisvcrbis confirmat, 
inquiens. Illud etiam auditum habeo prudenter faffum, eas hu¬ 
matione mortuas aliqua neceffitudine fibi coniunftas afficere, & 
in granorum folliculis condere , vt homines in vrnis parctes fnos, 
velamicos. Celfusquoqueille,aduerfusqucmmultafcripcitkiyt 
Origenes, defundis Formicis viuas, ait proprium quendam lo- ' 
sCoUoa n ™o““™entapatria. Simonlyla- 
T '• lolus Epifcopus » Vultutiacenfis in dodilTimo, & iucundilfimo 
opere fuo, quod dies Caniculares nuncupanit, philofophnm in- 
tcrlocutorem introducit ita loquentem, & circa ingemofiffima 
domicilia earum diirerentem: 5 icam & ;go, qu^dmfhTconti.ft C Wnm vefcuntui*: quod nou 
rnemorabile.^Inambulabam aliquando corporis exercendi taufa ^ nerientia ‘ 
u fummomane Inlio menfe extra Apulia oppidum, cui nomen eft Loratii diemnm eft, & me, 
«r -- » T-^“*'*^-*** cicrcenaicauu 
torrticafu iummomanc lulio menfe extra Apulix oppidum, cui nomen eft 
habttacu- Sandi Bartholomaii; comperique quadratam trabem longam pe¬ 
iorum de- des odo : aduertique fub ea Formicarum clfe domicilium; quam- 
Icriptio. obrem fubiit mihi defidetiunfi fpedandi illarum habitaculaimox- 
que necellarii mei trabem tanta lenitate fubmouetunp; vt nulla 
carum rerum, qua; fuberant, fada fuerit motio,aut turbatio Ap¬ 
paruit tunc in argillofahumo vrbs quidam quadrangularis, loL 
ga pedes fere quatuor, lata vitra pedem; in quaper vias velutad 
negocia vitro, citroque curfitarc, veluteiues, ipfsFormici vife- 
bantur. Admiranda erat angulorum latetumquedircda delinea-' 
tio, quam artificium amufli, circinoque fabrefadam putafles, 
quodiqualisfcmperdimenfiolongitudinislatitudinifqucferni- 
retur. Vtbis longithdinem media fecabat via quidam dirediffi- 
ma, profunditate latitudineque digitali: quamrurfum pep tranf- 
uerfum iqualibus inter fe fpacii,tres alii vii eadem digilitali 
profunditate, & latitudine dirediflime interfecabant, vtitatria 
i. I ‘"“«P‘t»|foraquefpedarentui. In extremis viarum angulis, ve- 
I lutangiportiliusfpedabamuscolledainaccruosferuar^oua.vn- 
deFormicarum proles gignitur. Altera vrbisparteantra vidimus 
frumcnto.itaoppleta, vtin viasipfas redundarent.Mira fuit o- 
mniu viarum mnnHirirc . niKil in illic .-..i.. 
Vjir 
moram dignum,quod fenes.&ondi fuccumbentes (uamtund 
alas emittunt, vt homo canos capillos) areipub. admmiftratio- i. , 
bIrmTT^“* vfqueJocum,tefte«AI- uL^-i«. 
R velut faftidientes terrena ad cceleftia; adeo vt Ro- 
mani Reipub. imuli videatur, vel potius Romani, cu Formice 
hislonge fint antiquiores, Formicarum imuli aliquando fuiils 
vrdeantur.ConftarenimapudRoina„os,cu.mfexa1enanielSl ' 
Senarores, deponte confuetum fuiire eospricipitare.yclutqui 
Reipuffvltenus curam gerere nonpolfent. Poftremonoxiafibi ' 
Mtknml 1 ;'!-°?"’ “«mali,Ita agnofeunt, vrlidi abiis fenon 
patiantur Scribitxl limus ranarum rubetarum alteram fibram a j r,r „ 
Foimtcisnonatnngiproptervenenum,vta!bitrantur vAlibiet-.i , 
lam geminum elTe raniiecur, aic . obiiciqueFormicisiporterc, y Lf « 
namparrem.quamappetuin,contra omnia venenaeil/proan L t ^ 
tidoto. Alii addunt tada menftrnoTanguine uu.lieturagLmma 
nou attinge*, confeendentes fpicam olfa-ere confiicuiife enain 
nonnulli volunt ,atqucfiqiiidcmhordeum repciit,fugere inde, 
feque ad, tricici fpicam Conferre. Poifcin modo aliorum eriam 
1 » Icaro 
menippo. 
Formicis 
vrbsfimi- 
licui. 
•L ir n .—- ■ ■ — ' **“**‘*^“j uiiiiipuiuciiSj 
nihilfeftucariim, nihil humoris, vt deprehendas vrbem illamab 
fuis ciuibus ita curatam, vcprolis eximiumftiidium, annpni & 
ftrudurarum ornatus vbique fpedaretur; quin omnes illiciues 
communi ftudioad Reipub, beneficia incumbentes, dum alii do¬ 
mi de rebus confulunc, alii foris res agunt, fu mina pace, concor¬ 
diaque cmaudam Rempub. nos docebant ;rtuduifle quoqueiidc 
emes vififunt omnium incolarum incolumitati. Erat enim in vr- 
bis longitudinis medio vnica porta Zephyro obieffa, quod ab A- 
quilone , Euro, atque Auftro immuncin vrbem fua philofophia 
oppqrcere eife didrcillent. Res iftasomues Ipediabamuscuriofe, 
admirabamur induftiiam eximie operantem omuiain pbfcuris, 
cicifquetenebris, memoriaque dignam confuimus, quod in pla- 
Bo pro opportunitateloci eam vrbemFormici condidiHeur,liaud 
aubie alibi interfaxa>ina:(jualiacjuelocg- pariinduftria vrbes fuas 
confultoeas aedificaturas ludicabamus: net^ue adeo admirati fu¬ 
mus Neapolim j quam homo rationis compos condidiiiecjfituc 
p^^ffpeximus j quam ratione carens animal ornare c 6 - 
ftruxiuet. SimilcFormicarunidomiciliuminputrida quercuin- 
uentum ad me detulit rufticuSj cuius iconem poft, quia nondum 
fculptacrat, dabo »bic vero alterius, quod in femiputrido trunco 
obferuaui, appinxi. Pulchre fane atque erudite Formicis vrbes 
* ficuti etiam Menippus facit apud Lilcianum difer- 
timmis hifce verois: Equidemjinquitj arbitror fiepenumero For¬ 
micarum concionem vidiffe, aliquas in orbem obambulantes, 
nonnullas exeuntes, rurfus has in ciuitatem redeuntes Acquch^ec 
quidem fimum exportat, hasc alicunde raptam faba? tunicam, aut 
dimidiatum frurtientigranum currens apportat. Confentancup;i 
cliautempro rationevir^ Formicarum efie apud illas, & aedium 
fabros, & concionatores, &: magiftratus, & muficos, & philofo- 
r • ^ 1 s , S ^^ 3*^00 aiiorum eriai 
fciiptorum de niiraffi 1 Fprinicarum natura feripta cncomiartic 
percenfera, fed cumatia et:amfcribcreao mus eft, & multifxr 
' rr ' * *''Wwuwirtiwui. iviiid ILII t o • percen 
mniu viarum mundities,nihilinillislapillorum, nihilnnlueris. lo.!-..-. .i - . --- 
nihilfeftucariim, nihil hiimnric. vr rI..nrpl,s„.Y-c-,-i,-„, ;ii_L ^ vela contralniii; (Iterum ne & eo-o 
veiutFormicarum laridis inuidus, omne - ^ 
Plurarchr, quo nemo.accurar;;;;;;;;^;;^^^^^^^d f j 
laudee.aruii!pemngercpcflunt.cncpmiuin,quoddeillisinemo’' 
rii prodidit, folummodorecenfcbo. Formicaium, inquit, appa' 
rarus &dilpofiaoiies,exaaccnarrare nefas peene eft, Lnes^,ru- 
tem pritenre,.niiTiiifQcordii. Nullum cinm ira exianumbabec 
natura magnatum,. & pulcbraium tenim fpeculum, std tanquam 
inpuragutrainfmuomniumeffigiesvinutum. Intusamlanili- 
mulachrum eft, nempe cultura locietaus ineftetiam fortuudi- 
nisimago,laborum tolerantia Jnfuntmulta continenciiffimna. 
muhaprudentii&uift.tii, Cleanthes, tamctfincPibaranimalia 
ratione priditaeflejnihilominusin cale fe narrat incidiflb rpeda- ' ' 
culum^VemffcFprmicas de luo cauoadaliud Formicarurll e.xa- 
men, Formicam portantes mort«am. Er hoc adftendilfcalias 
Foemm^tanquara ad colloquium ruifumqueiiefeendiire Id bis 
tcruefaffum. Tandemliasfurfum exrulilfevermem,tanquam 
redemptionis precium pui mortua Hoc illas accepto, & reddito 
Foimici cqdauere diicefhfle. Serf inter ea qui manifcfta'funt 
omnlbus,cftin occurrendo aquitatisftudiurff;'eum nihil ocftan- 
tes, geltaiuibus aliquid de via decedunt; Screrum portatu’diffici 
Imm corrollones, atque partitioues,vteplunbnspoffii,c ferri in 
particula diuulfi, Omnem carum calliduafem fuperarpiifenlio 
mtici geiminanonis. Non enim tranet aridum, aut putredinis 
exiors, led humeaaiur, & ladlefcit, cum iam eo tendit, vt in her- 
bam mucetur neiguurfcmims vim feruaes, inutile efuifiat-exe- 
dunt Illud principium feu acumen grani, equ, germen emiui a 
tritico folet. Non pro.io eos, qui quali corporis d;ff:aioiiem 
iniHlantes.earurncauernasteiperfpic^erffli caufaluftrant. Si 
quidem dicunt, aforaminenon effereffum ineam defcenlum. 
phos^ Sed vrbes fane cumipfisv^irisFo^rcrmrffi^^ luIruTm rbefttS^^^^^^ 
Videbantur affimiles. Quod fi tibi videtur humilius exemplum, flexibus cuuiculisque var/e inccrceplum m W 
I tesjqua- 
