Liber Quintus de InfecStis. 
tlantaUqui. qaidiseruDt litteram Auicennac negatiuelegendam a 
•Calorpiii “< 1 “ naturafis calor faciat Pediculos. Sed ^ 
tredinalis “*<:r“ponfio eft mera fuga. Eapropterfueruntalij, qui dixerunt 
dupleki dUpUcem cfle calorem puttedinalem, alium qui pcrfcifte & inte- 
greputrefacit materiam atq; eam deducit adincincrationem. Pri- 
caterem dicunt nullo pado generate pofle. fecundum v. generate 
noc pattoj quia cum noa perfefte putrefaciat materia, eam aliqua 
ex parte difpoiiit ad filfcipienda formam animas.Sedhjecfententia 
Mercuriali non videtur conflate poflbj quia tametfi caloriflcpu- 
tredinalis non prorfus putrefaciat maceriam, tamen eum lic extra- 
neus,&putredinalis,nul!o mOdo poteft materiam difponercad vi¬ 
ta fufeipiendamiquia hoc opus proprium eftipfius caloris natiui: 
pr*ter^ non poteft h«c refponfaoaccommodari verbis Auicennei 
quiaipfe diut effetiorem Pediculorum elfe calorem naturalem 
lani vero calor non ell naturalis. Itaque dicendum eftidquoddi- 
kL.fJe tf '^''Anftoteles.ivbi fermonem faciens de ijs, qua: gignuntur ex 
»na.Anim. ^“‘*^“^'^°‘^P‘i“cfaiftionibil producere poteft jfed 
generatur, exconco<ai(»generatur. Ex quibus verbis 
colligitutlecundum placita Aiiftotclis.quod vbiexputrefa(a,isgc- 
neratur aliquidj gcnciatiii,qi4ia ibi eftiempet aliquid concodllim: *, 
quodfiadeft aliquid concoClum, neceflum eft etiam vLt in omni ® 
tali generatione adfitfcmpernatiuuscalot; quia folius caloris na- 
tim eft concoquere Vnde dicit ideinMercurialis,qi in omni putre- 
faaionc,cx qua generatur aliqui d.no prorfus interit natiuus calor. 
lea l(*mn/»r __l_ 
217 
' 1 -p --— 
icdlemper aliquid eius remanet .quod concoquens partem aptam 
&dirpoucam,cam etiam induitdilpoficioneatlfufcipicdam vitam, 
& formam.Atq; hoc idem dicendum de Pediculis, ^ fiant a calore 
natiuo concoquente partem illotum humorum,qui putrefiunt. Ad 
X. modo dubitationem r^ondeo,quod Pediculi, qui exercent 
prtees, primo non gignuntur in ipfis, fecundo non funteiufdcgc- 
nciisj nam, inquit, Arift. quod generantur Pediculi quidam in li- 
Qgocalo- ®o,qui tcntant&excruciant pilees. Cum itaque eo,quodiximus 
lefoueatur “•ore proucniant, eodem ctiain foueri volat,& fine eo viucre ne¬ 
queunt.* quamobrem vbihominisiam corpus tabefccre ieaciunt, 
membraqifcufimfanguinc& fpinm vit ilideftituivelipfumdefe- 
j ru>it>velipfas partes occupant,quib.faugms, calorq; natiuus diu¬ 
tius inh*ret.Expertamq; eft a lioitinarijs,ac vefpillonibus in ea fe 
lAcun A recondere circs ftomscHi orifici um, m (^usm deftnic c^rti'* 
lagoenfiformis, vcl in ea, qus mento fubcft, ac vocali arteiiaiin- ^ 
illi partes, vtpote cordi vicina: ad extremum 
r '^*‘l’“*^‘“'"^**!=^^“'?'='I““‘la“o“nuiJ‘sincun(ftantetpronuncia- 
^ ‘ ^“‘^“^«•••mumidefleimminentis mortis argumenta,iamiamqj 
ortua emigrantis anim*indubitatumbguiim. Relatum ell quoque ab 
P°« Apollonio in libris mirabilium biltoriarum,fententiamfuilleA- 
e erunt, nft. quod in illis, qui iaiam morituri funr. Pediculi deferunt capi- 
1 T V puluinaribus repeiiuntur, cuius tci reddens rationem 
Ii,3. fre- Alexander Aphiodif*us /dicebat.idcitcoaPcdiculisdefcrimon- 
W. jo. turos . quoniam opus habent tepore quodam atq; etiam tucco fan- 
guineo, & dulei, quibus cum deftituantur in morituiis corponb. 
facile fit, inquit, vt ipfa deferentes, quatrant meliora loca, Tetiait 
m hoc quoqiScaligeriOT Pijciues, inquit, maximefeiunt hoc quod 
34 ^. S- feribam: vbi c miferis illis moritur aliquis.confcftim cx veten bo- 
fpitio,fcilicct cadauere demigrant Pediculi Eftqj fuperhoc etiam 
tfnil.ttj. problema Ambrolij » Leonis Nolani, qui quterens, cura defundlo 
Pediculi diffugiunt ? An quia, tefpondet, defundli fanguis extin- 
dlo eius calore refrigeratur, quamobre etiam vaporem balirumqs 
omnem amifit, quo Pediculi viuunt^ gignuntur, v t ait Plue. An 
quia defunftusfrigidus ell, vtmatmor,quatccundla,&pib,& ye- 
«es, qu* in eo funt, Vehementer frigentifrigus aurem tugiunc Pe¬ 
diculi, quod & pedibus, & ventre, & dorfoatqi vndiquelentiunt. 
Quod pertinet ad caufam finalem Pediculorum, QJcrenusfecUr' 
Caula fi- hanefententiam, quod natura faciat Pediculos, ad hoc, vt ^ 
nalis. abrumpantur fomni, atque vt homines vigilent, & cutis incum- 
bantifunt enim carminaipfiushrEc: 
Noxia corftribtu quidam de corpore noftro 
Trogenuit natura, nolens abrumperefomnot 
Senjibue admonitis, nigilefq^ mducere eureu' 
Scdhajc lententia Mercuriali videtur explodenda;propterea quod 
cum Pediculi fiant, inquit.maxime in pueris, fane illis opus eft 
multo lomno. Vnde natura fi Iioc tentarec, potius tcararcr deilru- 
dlionem, & damnum illorum, quamfecus. Fateturinterim, illis 
qui in triremibus vmunt, opus elfe hoc excitatorio,fed pueris mi- 
nimc.Q^ocirca dicendum iudicatcumAuicenna,quod 11 vllacau- 
fa finalis tradi poteft Pe^diculorum, hrec vera eft, vt confumantut 
putridi humores exiftentes in corpore: vcl dicendum ell quemad- 
cLlb.iz. ■flodum dicit Auerroes, ofinem elfe Pediculorum , vt non ocictur 
Mttaph. iS, ■2tura,quippe qu^ nunquam debet feriati,fed femper aliquid pro¬ 
ducere : ea propter etiam in generatione Pediculorum, & aliorum 
( animalium nullum finem alium habere videtur, quam vtnono- 
cietur. Caeretum SerenusAriftophanemfecutus videtur,apudque P 
Chremulus ditefeere cupiens Penite fine paupertati exprobrat, 
quod Pediculos generet, qui dormientes excitant. Ait autem; 
'Ev^ai Tn^eai -n^iyitf dyxS-ay, sosIm <puh)> e*/3* 
^t’"ihieiayvi!nyrf,ytiyn»y,xcijf^yi,ii'lays(g\airv^miy 
agiS-fssy, umilyaiy, x.a^ sPu»ay; uh ^ijairei 
Tf»» eu/Sa^^Sazcf ad&Tloy Kiipa?,l(dtibtdaiy 
Imyeifuimf k«) Ip^ii^tiimf, sreiyilnjs, *Mi’ 'eimmu. 
T H emmpnbere aliquid poterit bonum pnter -vefieeuex balnee f 
Xt puerulos fubfamefcentes , ^ vetularum tumselum, 
. Tediculorumqg nur»erum,(^ Culieum,(§i Pulicum (neL dseo tibi 
Sub qua multitudine) qutrefonanteserrea eaput s dolorem inferunt, 
£xufeitantes,pdieentes,ejHriet,fedfurge. 
Ihtercaufas primatiuas. qlias Sjiud atithotei ioileaio, poMmu® Caufa: Bri 
funt aetas,fexus, vians, & habitus corporis j artas au tpucrilisy & fe- mitiu*^ 
xus muliebris maxime pediculos ptocreareapti fuot.qucmadmo-* 
hiqdumpaullo antcex Ariftotele diximus, nimirumprbptethu- 
miditateni rquanquam viri etiam interdum iis affligantur non fo- 
lum in capite, pube, axillifqj & palpebris,quin infuperin toto cef- 
porcita vt fspius mortelii infetaat.ficuti fufius de pluribus recen- 
fcbrmuspollea.Ocium elTedepraecipuis Pediculorum occafioaib. 
ego lemper exiftimaui, quod c6 femper natiuus calor torpefeat. Sc 
Cxcrementafaciliusputtcfcalitiaani ‘ , 
Et vitiUm captant, nimouednttiraqui 
Diodorus.nempiricis teftePlio.p ocimicibiim Pediculos etiam , ;a 
facercauthoreftaremcaftat«a:,vr.Galer,us^memori*proS 
maxime idonea: funt, Pediculos proferre, potiflimum ib pUeHs,& aliment fd 
«id cruditatem tedundathurtioium multi- euU ^ 
tudo. ficis frequentet vefeuntur, etiam tediculis frequenter Ficus cui 
tentan lolereputantur. Sanf ficus feribit Galenus I.bropr*citato! pSuTo. 
«emhbtodecibisbDni&malifucci.fifrequenteredatlirjPedicu- geherent 
los proferre; Idem Oribafius, & Paulus aiunt. Cuiusrationemaf- zProbl.na 
fignacurusAmbrofiusrLcoNolanusrAnquiaPediculus.inquit 
gignunrdefangmnehumidolenifubcutancoatqjcalidiufcUlo-fi- 
cusnutem huncipfumfanguinem cOmedentibusauget,vclfiiofa 
m illum vertatur: vcl fi eius fUccus in venis adauftusconcalfac^at 
‘I•'pumcfccntemqicfficiat.qui natura ipfa 
ad cutem tendit, acfiibcute aliquanto retentus putrefcit,inqu^‘ 
Pediculos vertitur, fignum, quod ficus comeflantes etiS tuber- “ 
. cula,& verrucas malasin cute oriri fcntmnt.Laurentius loubet- ‘‘ 
tus V. ficus prima menfa fumptos, non pofife n ocere tradit: nulla “ 
d’’' quidam ex.fti- 
inant) tmfua corruptela, dum in ventrediutiuslommorantec 
ipla: corrupuntur. Auth ot eft Galen. dc bono & malo fucco, cari- 
cas, & ad morbos ficicdos, & ad bonam valetudinem elTccompa- 
rat3S.Sinipfa:ventrcmpertranlcant,&hepar,&rcnes(ficn.leg£- 
dumiud.catIoubertus,n6cumalijseutimvicehepatis,aucvcLs 
vice rem.) libere permeant, quia abftergere valent, & vias diiftum 
expurgare; fin diutius morantur, deteriorem (uceumgiomint,& 
qui Pediculor vim magnam progenerer, ait^len. hac ell, calidu 
bumidumqj&facile pntrens excrcraentu.Relique agalochi fDcci« 
CpraterIndicum) fuffitu Pediculos ob dulcedinem creanc •’ folum 
liidicuhosfuaacrimonia nafci prohibet, vtfetibitRuellius Dio. 
IcondesrIcribicquofda putare viperarumcfu Pediculos procrea- 
n,fedidipferefellit,&Pliu.iPediculosctoto corpore expellefe v r i -J 
IUSviper?ait Quiguftantdeoleo.inquoeftextinftmStelho |! 
liano«teftante,(catebitPed.culis. PioueniunEetiamiamius5.fi 
d.cul.mutationeaquarum.quibuslauarefefoleatea quojum na- , > 
tura Pediculos patitur. Quod fetiptu eft ab Arift arvbi quaritciir ^r ^ 
mucationesaquaiumfacmnt, vtPedicuh.in quib halfiipofflut tL t P^d 
mulrihabeantui; An quod.inquit .humoris cruditas, quam pet- bl 
turbatio illa committit, qua ex aqua vario vfu in crebri comma- 
t.one redundat.humons creare copiam potell.pralbi-tim in loco» 
bumoii opportuniore. Cercbrumautnaturahumidumcllona.» 
le caput maxime perpetuo humet: huius autem loci vis, ad oro» 
gcnerandosPediculos apta eft:patethocin pueriliatate. Caputis 
puerorum madetabunde.&lapeautgrauedineconfliaatur aut‘i 
m f^re Pediculos pluresillaatas habe¬ 
re folet. De immunditia vclhum ante diximus, item Ucconueifs- 
tione cu pcdicofis: lunt ramen etiam velles, qu* miracuiolb Pe- 
diculosgcnetanr,qualesfuntqu?fiuntexlani$ouiuaLupomor- b ii s. 
Iratum , adeo vt l.ntquihominem Pediculofitateconfeaum fipni 
ficarefi vellent, ouiliamillijpe]leminducaot,quamLupicapntiin-*^“P°‘^^" 
patiis dentibus dilacerer .•liquidem ouium.quasLupm occiderit 
pelles, ac vellera, & fatla exhis veftis, longe quam carcra aptio- 
laluntadPedicuIosprocrcaudos.QupdcumfittumabAiift vtu 
ab al.js receptum , qu^fiueremulticaufarn.illudquecupedina^o- ^ 
lum experimentoueprehcnderunc, carneshuiufmodi qua-lupimc fjtisp. 
dentibus lacerat* fuerint, dulcores elfe.quod ratlumL HoLio 
volunt, vbiiuterca.quaiucundioradclicijsregiisenumetat hoc- 
dum etiam ereptum luporecenfet: quodMmcfiPierius? Valena- 
Jius ad frugalitatem potius redigendu arbitratur, vtpote quia Ho 
ratiusparfimomam colocoinprimislaudet.hifq;tantum carni' 
busfiuatur.qu* aut inempta funt, aut niCabfumantur peritur* 
Ve ex eo magis lu cundu. quia qu. femd amilTus erat, iit receptus' 
Sed vtiunqiilli.lane dulcedinis huius caufam efledicuntcalidital 
rem, & ignea prope vim qu* fit in anima lupi,vtpote qu* offll, vcl' 
dunllima in vtero liquefaciat,and.rate petmoilita, euenircq, ind* 
vt carnes fac. lus atq; celerius pm.efcant, fi morfufuer.nt tuiiif! 
inodivitiatqilanalqiidentidcmcontaminatas.eontagionemilJani 
etiam.nyeftibuspe.t.nacitcrperfeuerare.C*tetumruntquiiudf? 
etnt hoc no a calore, vel putredine prouenire; fed ab afpcritatc po¬ 
tius, &medicorum vtar vocabulo, vellicatiuaquadam vi.qui 
nemlcabritieuiterrerat,pruri tiimq;,fufcitet,vndepoftmodiIhu 
manffi cunsliumorecorrupto Pediculi fuboriantur.-abfiirdumaiit 
die dicunt aflerere vim .llaalup.fpititu «lorfuue vfq;,deoih vd- 
lera diffundi,qu* totiens abluantur.folcntur.depurgenrut.inuh- 
gantui,def*centur,acpropc modum excoquaatttt.RVeiunlv ve^ 
natores,&caupone5aaiitialia,qiauvBOproeubucrint,vnovtit4 
dicam IpiritululFocara, fol.diora, mihufo; putrefaftioai obnoxia 
reddi QitarcHomerustetuomtiimndoatiniidCgnis.fiuecotia ^ 
fiue Olla, commendet;bonis eadidtefl'e(?i„«X,T..i(auauir,n, 
Vahdo rnaftati. Itaque eorum, qu* neqithorbo. neq-feneda pc 
leant.fediugulatione,coria valiLorafunt,neruofioraqueAtiLe ‘^‘*"’ 
pluribus eonficiantur plagis, diffivulterqucaur cundanwr eiali 
* uu. 
