Ex pituita 
generari 
Lumbricos 
q 5 degent, 
emim c,ii. 
iLib.yaph. 
16. 
s id.terty 
truB. 
tLi.6 (.1%, 
u I^. tert^ 
X 4. demor. 
j}.A[h.i6. 
xtib. ].dtj 
morb.futr. 
Gibi Vet- 
nespioda- 
c6tcs qua- 
Icilint. 
Liber Sextus de Infe£tis. 
261 
humoribus calidis! ptoptetea quod cum non polTint ipfi h*c animalia ^ 
alere.nonpoiTunt etiam generare, remanet igitur, vtduntaxat generari 
poilifitei pituita. Ad argumenta autem ex coloribus fifta aMonta- 
np tefpondct Mercurialis, animalia ha:c non ficti firapliciter ex ipfa 
putrcfjiflionc, fed vtcolligiturei^ Atiftotcle,excoftione,quascon- 
iungitur ipfi puttefaiSioqi.putrcf-iSiocnimcx fui naturadefttuit,non 
generat. Sunt diticifilUm* & conctatixatftiones generatio &puttefa- 
Ctio:verum materia ipfa puttefaiSa coquitur acaloie(blari,YelacalO’' 
te natiuo, ex qua deinde coiftone fiuntanimalia. Et quiapotefthu- 
iuicemodi codio modo maior,modo minorclf:, ficpolTuntex varie¬ 
tate codlionis vanj fieri colores in animalibus. Experietia etiam eom-r 
probatura eft, vel tsntiilomaiorem coftionem variateinfignitet colo¬ 
res rerum codtarum. Reipondet 8c alio modo: tametfi lixc animalia 
g gnantut ex crudis humor ibus, nihilominus ratione alimenti variati 
poiTunt cotoic.< ipiorym ; ita v: fi alimento nigro vel flauo vtantut,ita 
& ipfi etiam inficiamur, fi .fraento rubro ruborem contrahunt, &fic 
dealijs. Neque hoc mitum videatur, quandoquidem Atiftotelesex¬ 
emplis & rationibus docu t, & propter alios cibos colotes pilotum a- 
niraalium vclicraentev iiuu.iri. S druni Tupcriusdidlum a nobis fit 
materiam Lumbricorum eife pituitam, hxcque fit duplex, vna natu- 
ralis,quxcumalij! humoribuseooficirut,aut pcrficitwiniccote,& 
fanguini mifcetur, altera veto humot «udus, ei dia qu* in venis eft, 
nequaquam fieri hxcanimalia facilecuiuis patet, fcquituretgOj vt ex 
crudo vocato humore ottuin ducam. Hac cxaila diftiri^tione fibi adi¬ 
tura parauit dodtiffimas Hieronymus Mercurialis ad conciliandum 
Galenum & Auicennam czterosq; pofteiiotcs: quandoquidem cum 
eGalcnusdicatcxhumotibuscrudis fieti Lumbricos; fAuicennave¬ 
to cx pituita ftcrcotibus inuoluia,idem omnino vtetq; intelligit. quia 
ea pituita, qux ftercoti immifcetur, nihil aliud eft quam humor cru¬ 
dus,in ventriculo geni tus. Hanc fententiam tenuerunt Alcxdnd.Tral¬ 
lianus incacpiftola,quam dcLumbticisconfctipfit, quxquciam pri¬ 
dem in lucem ptodijr, Paulusque a$,g neta, t Columellaqur.qucmtet 
LatinosLumbticos generari cx materia cruda fer bit.Sed dubitet quiC- 
piam, quomodo igitur uEg neta & Trallianus iutetdum dixerunt, ge¬ 
nerati ex cibis crudis; hme fic tcfpondec Mercurialis, nimirum verum 
id etiam elle,cum duplex fit materia,alia mediata,alia immediata Im¬ 
mediatam materiam, cx qua fiunihxe animalia, efle crudum humo¬ 
rem Icu pituitam mediatam veto cibos cottuptos. Quia vbi cibi bene 
dcccntetque concoquuntur, non & ideo neque materia Ver- 
mium. Quapropter non in omnibus hominibus procreantur Lum- 
btici, vtfalfo quidam crediderunt, ncefemper in nomine reperiun- 
tur, vt«Auicenna cxiftiraauit, ( quandoquidem ex corpqtum quo¬ 
tidianis diflcdlionibus animaduettimas taro in inteftinisrcpcriti.d fcd 
in ijs (antutn,qui ctudi bumotis vbertatem in corporibus coacctuatut. 
Talesauccm funt,qui temperamentum habent fr gidum & huraidum; 
minime omnium qui funt (anguineo, vtpote qui nullos aut paucos ad¬ 
modum ctudos humores producunt- BiliofaSr melancholica confti- 
tutio ratione fux natura haud apta funt hifce producedis animalibus: 
ratione veto externorum errorum afltaeflcpottft. Experientia cniin 
quotidianacommonftiauit bilio(bs, 8c melancholicos tunc Lumbri¬ 
corum copiam gignere, &coaceiUJtc ,cum ingluuiesSt crapula pi^- 
ceflTerunrjqu^ materiam copiofaro hifce animalcubs producendis fup- 
peditarunt.Mulictes quoque quod frigida fincac humida rcfpeduvi-- 
rorum, magis huic malo quam viri obuoxij- PoHunt omnis atatisviri 
&mulicrcs Lumbricis infcftari, fi vitiata pracclIetitConco(ftio,ctudi- 
que humores generati fint: ea tamc omnium aratum maxirne, qua ab 
laftationcvfquead decimum annum piotcnditiu. Scues ctia poft puc- 
res hifce animalculis infcftari docet Mercurialis. Mcminitenim dum 
anatome ingymnafioPatau no adminifiraictur, vifum edelenista- 
dauer,cuius inteftina Lumbricis erant referta 5 edeum x Hippocrates fj 
fcribat,in pueris . dum adhuc in vtero matus criftunt,Lumbjicos ge- 
neiati,&piopterca in vfu cflc,vt mulieres aliqua offerant iam in lucem 
editis medicamenta, vt per ipfa educantur eicteanrnta, &ciufmc<h a- 
nimalcula , itemque frequenter videamus in latftantibus pueris fieii 
Lumbricos,quoni do verum ideffe poteft, quodfctipfit^Galenus 
pueros laiftanlcs m nime Lumbricis infcftan , co quod tametfi in hac 
aratematetiafitcopiofa, tamen ita calor ab h umidi tatefuperatur, vt 
nequeat bscanimalcula producere. Pro hu us quaftioois (blutionc 
ftatucudura,inquitx. Hieronymus Mercuri ai s, veram cff Galeui (en- 
teatiam,vt in plunbas,& in illis folum, qui iadfc f lo viftitant. n^ fi 
qui pueri tepetiinuuc, qui intetlaiftanduttieiiam Lumbricismfeftan- 
tureft idcirco quod pvatet lac etiam alia edulia aflumunt, quo fit ,vt 
motem noftrarum fcEininarara damnate foleam, inquit, qua laftan- 
tibu! pueris ftatim etiam panem coftum offerre conatur, docuftcnim 
nos natura tamdiucffc proci catos laifte folo nutriendos, quoufquc in 
vberibus pabulum fufficit. §ed quid dicemus ad H ppoeiatcm, fatea¬ 
mur,inquit,etiam quod ipfe dixit, verum cllc,non propter hoc taineti 
eius fententiaconttatia eft Galeno. Q;uandoquidem ahudcft, no ficti 
Lumbricos in pueris ladctibus, aliud eft cos fieri intra vtcrum mater- 
num; quia vbi pueri laftat, vtaitGalcn.cotum calor neqUaqurm vio- 
cere & informate poteft humorem exetementitium. In nero aurem 
materno pratet calorem fixtus,cumadfit etiam maternus,ille quidem 
efficax eft, & potens ad faperandum, ®C informandum excrementum: 
quo fic vt fit ftacuendum pueros (blo laifte vidlitatcs minime omnium 
infeftati Lumbricis. Cibi autc qui crudos humores,(eu pituitofbs pto- 
ducuat,funt vel emneopiofi exiftunt, (vnde pueri voraces, & guia vc- 
iriq; dediti hifce humoribus abundant, &i per confequens etiam Ver¬ 
mium copia) vel 1 lum fua qualitate facile cortumpantut,vt funt crafll, 
& qui malos gigniint fiiccos. Vermibus obtioxios fetibit Acoftain In- 
<lia,qui palma In dica frudu vefcuntut. Baptifta Porta Neapolitan.in 
Phytognomicis, atbotes&ftudlus, qui vermiculantur in corporibus 
Bofteis,vermes generate fatis peobabiliree diffeiit-Paulus .£gineta ge¬ 
nerati Lumbricos ait.ei multis eiboMm diffetemijs.prititipUe, a, circa 
autumnum , 8 c in autumno, idquenon ratione temporis, quod atram Au'umno 
bilem K melancholicam corporibus noftris ingenerat, fcd rationt ftu- Jur Vennes 
«uum,quos Pliniusfugaces.Graci «Jgje/es vocam.Hienim tunctem- generatur, 
potisvixmatutifadi,anobisfummopeteappctuntur,prafettiih puc. 
ris. Verum,qua anteexatftam maturitatem efitatitut,flatulenta funt,» 
praui fucci,qui augetur a debili eoncoafice facultateicalot autem tunc 
temporis innatus,aut imbecillus faaus>aht fere eittinaus bb aftaicm, 
qua praceflit.Alioqui ratione temporis plutrmi hyemenafcentui:tuc 
enim {quarnuiscalor innatus plurimus infit J frigidaSrhumidaactis 
Conftitutioob noftes diuturnas,& dictOfti breuititem pituita: copia iu 
noftris corporibus plurima generatur. £{{as autem reliquarum otum 
anni partium minime his animalculis producedis apta, quot tum bilis . 
in corpore abundat. Nunc dulcia num eadem generent,in qu^ftionem ^ 
veniat. Fuerunt inter tecetiores, qui id negate aufi fuerintiqaod dulcis § ' 
(apot fit temperatas, cui non poteft, vt aibittanruri adefle putrefaftio. 
Infantes autem ac pueri maxime laborant hoc malo,«ioB qUod dulcib. 
vcfcantut, 6 c apptimc dcleftentut, vt latfte & (acchatatis, fed quia pta 
intvluuic, & prapoftero affumendorum ordine, intempeft iuifq; exetei- 
lijs, invcntrtculo cx inieftinis non conficiuntur dulcia, fcd corrumpii- 
cur.dn probum autem fanguinem degenerate aiunt, quibus tepidior eft 
calor,vt piieris:& fic cx temperato dulcium vfu Vermium generatione 
ptaoecupati poflTcjCum dcicrgcndi vi, qua funt prxdita, liatcntem in- 
ceftinis pituitam proxima vermium inatcriam,abraderc& deijccrc va¬ 
leant. Quod autem ob frequentem dulcium vfum magnopere infefte- 
tur ab his animalibus pueri.-id aiunt fieri,non quatenus dulcia hac ani¬ 
malia producat, fed quia dulcedine ttafta huc illuc per corpus percut¬ 
iunt,inteftina vellicant, & pertundunt, & quandoq; afeendetia ventri¬ 
culum ipfura mite cruciant, Si laceflunt Accedit & huic rationi alia, 
qua eandem opinionem confirmant.dulcia inquiunt in bilem mucan- ^ 
tur, fed bilis procreandis Vermibus inimica. Vndc Paulus jtgincta 9 
rcifte monet, biliofa excrementa non poffe eadem cum Lumbticis in 
parte confiftere. Ad priotem rationem rcfpondet Mercurialis: fenten¬ 
tiam aliqua exparte veram, aliqua ex parte falfam. Veram cife,quod 
Lumbrici dulcedinem pctfcqucntes infcftant pueros, & homines, fcd 
cffefalfam.quod dulcian 6 fiutapta ad generationem V,cimimTi.Quia 
inquit.&fifintoptiraetcmpcrata.dulciatamentempetata.qtiadocor- 
rumpunturco maiorem contrahunt purrcfatftioncm, quo funt tempe- 
ratotia. Habemuscxempluminhominc.Namquodeft inter anima¬ 
lia,quod tcmpcratoribusrcbus viatur ip(b homine? nullum plane;erac 
enim *quum,& conueniens cius temperatur*, attamen non inuenic- 
mus animal vllum,cuius ftcrcora magis foeteam ftcrcotibus humatfis, 
coquodtempetataquandocottumpuntut.infigniputtcfaiftioneafti- . - 
ciuntur.Dulcia autem facile corrumpi propter duo alTetit.Piimu, cfuia iJuiciataeu 
cum fint tempctata.funt pofita in medio extremoru; qu* veto in mc^ ** corrupi, 
dio facile inclinant, 5 : faede defleauntut ad alterum extremoru, quod 
quidem non contingitin temporibus intemperatis. Accedit ctia aliud, 
quod dulcia omnia fupernatant facile omnibus alijs cibis, & cum pro¬ 
pter fuauiratcm copiofe fumi c 6 fucucrinr,hac ratione etiam facile cor- 
fumpuntur. Eft & altera ratio, quia dulcia ptiufquam bene coquantur 
in ventriculo, attrahuntur a vicinis membris: & ptoptetea petmanetia 
cruda,fiunt materia idonea generationi Veimium. Neq; eft,quod exi - 
ftimemus per accidens id efle, fcil. ratione mali vfus, quia experientia 
quotidanacomprobatuc.etiamiilps.quimbdcfttccomcduntrcsdul- 
ce$,& in alijs non dei nquunt, abundare Lumbricis. Imov«of>Hip bDtmtrb, 
poctatesmanifefte dicit ex vfulaftisptbptetdulccdinembatcanima- 
lia ficti. Hoc itaque modo Hieronymus Mercurialis ad primam eotu 
rationem reCpodet Ad fecundam veto.nimirum quod dulcia in bilem 
vertantur.tefpondeo.habendamcftc natura:ac corporis totiustempe- 
tamenti rationem. Non enim dulciainquouis corpore inbilcm mu¬ 
rantur , (cd tantum in ijs, qu* cahdafunt, &ficca, bileque abundmt, 
quemadmodum eleganter teftatus eft Galenus,in cmufdamaphorifini 
partis ptim*commcnto, qua inquit Hippocrates: lacdatecaputdo- 
Iciuibus malum, malum vero & febricitantibus Nunc vero patticula- 
tcra Vermium cuiufquegenciis generationem aggrediat, acpiimum 
quidem cotum ,q ui in ventre oriuntur, quorfi diximus efie ttia genei a, 
longum diiSumT^nca. rotundum «fAfcarida. e Paulus jEg neta & di i- e j?. 
Actiuslatum Lumbricum aiunt efTcquandamquafi mutationem ad Ta:ne*|q« 
nat* in inteftino interiori membran* in roatetia animatis modo roo- netatio. 
bilem. Quibus vetbis fi incclligant membranam interiorem fcu pelli- ' 
culam, qua i nrcftina obducucur.a veritate procul abfunt. A rida enim 
materia, qualis eft membtanarum,inepta proifus generationi anima¬ 
lium. deinde fi pellicula ita abtadeictut, intolerabili dolore aigiotates 
conciderent,ob ahrafionem tara fenfi|ispcllicu!*.Sin autem hu vcibis 
non pelliculam, fcd pituitofam intelligant materiam qua obducuntur 
iptellina interius,verum mihi dicere vidcbfiturifcd tamen ha-c nequa¬ 
quam membrana appellanda erit, (cd crudus 6 c pituitofus fifccus, quo 
inteftina oblinuntur,ne ab afpctitate fterforis damnum patiaptnr.Pu- 
la tamen vna cum Mctcutialidcccptosfuiffc Paulum & Actium du-b, 
dc caufis: tum quia fiert poteft. vt dum cicernutut lati Lumbrici.fimul 
etiam aliquidcotrodaturipfius funic*intcft;norum;tumquia<fHip 
pocrates de lato Lumbrico verba faciens, cfiTc «fel eirlf« 
X,sOi(P»,idcft,velutabrafioncm albam intcftinotum.itadit. In quibus 
verbis nequaquam voluit Hippocrates fignificarc c(|c ipfam tunicam, 
fedalfimilatiabtafionialbaintcftinotum, Quare latus Lumbiicus fit 
cx eadem materia, ex qua fiunt c*tcti, vt vult Mercurialis. Sed e Do- e i<&. 
minicus Lconus huc ficti tradit cx pituita dulci: quoniam ex ^arte ca Sett, j. 
liditatis fiat attta£fus.ex parte humiditatis dilatatio, ex natmali aqtcin 
CucurbitinosditSos.quodcucuibit;feminum formam habent.Ftigi- 
ditas enim.inquit.ad centrum mouet.ficq; decurtantur,& ob humidi- 
tatem faeiledilatamut.Sed cum medici dicant Lubricos ex fucco dulci 
& picuira produci» non dcTanea cantum, qu* Lumbricorum eft fpc- 
* ‘ 11 1 cies. 
