V 
Liber Sextus delnfet^tis. 
^7^ 
Teredo 
proprie 
quia. 
do ap\ld Latinos dici i terendo putetur. in vulgari lexico 
ciponituiVcimiculus, vt Collus, Tinea, Teredo, lea perperam 
pro^i-i^, quod prreteiquatn, quod apud Helychiuin ligniiicat 
tenazj parcus, etiam Vermem lignilicat, & pe¬ 
culiariter eum, qui ligna erodit, in terra praEfettim. Po/i«| in Le- 
lico vulgari exponimur Vermis ligna erodens. A>l| Vermis li¬ 
gnum corrodens,vt Helio- 
di tradit Scholiaftes. Hebrasis Teredo dicitur WV halch. Italis 
TigneVermegeneratonellegnochelorodc,item Tarmc. Gal- 
lisTeigne, Vere quis’engendre dans le bois. Hifpanis el Gufa- 
no cheroela madeta. Germanis ettl^Ol^tOUrtn.Belgrs eenhoudt- 
vvorm PolonisRobacKdrzevvo voierczaci Hungaris Zu. An- 
glis a V vorme that catetb v voode. 
GENVS, DIFFERENTIA, 
deferiptio. 
Q Vatuoi fuut genera apud Plinium materiem cijfam infeftan- 
tium Vermium.Teredines, capite ad potionem grauiflimo, 
rodunt dentibus perforautq;robora velfonotclle. Hx tantum 
in mari fentiuntur , nec aliam putant Teredinem proprie dici, g 
Terrellres, Tineas vocant : Culicibus vero limiles Thripas. 
Qua rtumeit & eVermiculorumgenere. Tnatantumgenerapo- 
fuitTheophraftus,quando inquit. Qj^a; mari putrelcere apta: 
funt, erodi c Teredine folent (Teredo enim non mli in mari ena • 
fcipoteft) qux autem Terra Vermiculis, quos Sewaijuju vocant, 
&ijsquosThtip.is:eftautemipfaTeredo corpore parua,capi¬ 
te magno, & dentibus. Quivero Thripes dicuntur. Vermiculis 
limiles conftant,quibus paulatim materies perforatur. Q_^os 
Theophraftus dixit Theodorus GazaVermi- 
culos & Tineas vertit. Plinius Tineas & Thripas vocauit,fed 
Culicibus fimiles ^^e^fittetiam Veimiculosllgniticare videntur, 
qui radices liccaserodunt: vnde & radices 5p<!ri)Af«< dicuntura- 
pudTheophraftum. Autordenatura rerum Teredinem defeti- 
bitVetmemligni, caput habentem rubeum j & corpus album, 
fuccellione lignum perforantem, & illpdin puluerem redigendo 
domumfibiexxdificantem, lignumque confumendo fe pudfi- 
cautem,& in puluerem illud eijcieutcm. ^jBartholomxus Angli- 
cus his "verbis Teredinem defcnbere videtur: Vilis, inquit, Sc 
mollis eft: Vermiculus, & rotundus: fubtilia & gracilia funteius q 
extrema, & media grolliota. occulte mordet arborem, & confu- 
mit, plus ore, quam pedibus fe trahiti vilis eft & flexibilis, & ex- 
hLih.dtfub anguis. Serpere Teredinem fcripfit i Agricola, carereenim non 
modo pennis, fed etiam pedibus : Verum eam cui colorxneus 
fub lignis putridis ,& nafei & latere, ac plcruuquc iuxta Scolo- 
pendram inueniti: craflitudinem ipli efle minimx pennx anfe- 
rinx, qua vtimur, cum feribimus, longitudinem ciie Scolopcn- 
drx, fed teretem. Sed hanc Teredinem, quamuis fub lignis pu¬ 
tridis nafcatur, arbitror diueifam efle ab ea,quam Theophra¬ 
ftus, & Pliniusdefcripfcrunt, cum hi fuam in mati, & lignis pro¬ 
duci feribant, ille vero. in Ligno prope terram putrefadlo, latere- 
quafubterraaliquo tempore. «Plinius quoqne binis in locis fux 
T eredini dentes tribuit, ad perforanda robora, hic vero Agrico¬ 
la de dentibusaullammentionemfacic Itaque Teredinum qua- 
tuorgenera conftituo, vnum Plinio, & Theophrafto fiipcrius 
propriediiftumTeredo,alterum vero Vermiculus didlum, ter¬ 
tium Thips» quartum Coflus, quem quidam aiunt efleVermem 
multipedem in lignis. Obferuaui Vermem palmi longitudine in 
lignonafcentcm,colorealbum,figura fereEiucx vitisfylueftris 
fimilem,lineaindoiToacapite ad caudam vfqucconfpicua, mo¬ 
re flrucaium repentem fere, vndecim incifuris conftantcm, in 
lingulis lateribus pundtulisquibufdam colore caftaneis, ore ni¬ 
gro ex duobus velutiintrorlum fecuruantibus dentibus coiife- D 
fto, qui admodum conftringebantur: plufculis prope os pedibus 
exorefuccus quidam vifeidus Icntusque emanabat. Hunc igi¬ 
tur Vermem Coflum album exiftimo,nam & alius mihi inno¬ 
tuit colore a prxdifto differens, nimirum niger,cuius iconem fu- 
penus imer Erucas inuiti dedimus. 
V I C T V S. l O C V S. . ' 
gtntrmo. 
ilib.lS. 
e»f- iM' 
ur. antm. 
cZib. II. 
eaf a. 
Cofli de 
fciiptio. 
Collorum robore maxime nafcuntur, farinaque faginantur,licqj 
viiftus. V_>altiles fiunt. Natura Teredini potillimumeligno cibatum 
fecit. In orientalibus partibus paucaligna Vermes generare,au- 
tor de natura rerum teftatur. In partibus autem Italjx, Germani^, 
Gallix, Hilpanix fere omnes excepta quercu & tilia Vincentius E 
cx eo putore pro miraculo ponit, buxum, &albai^ (pinam, qux 
fere arborum duriflimx funt. Vermes generare, Tiliam veroar- 
, borum tenerrimam, quamuis eiuslignainficcoferuantur,aVer- 
mibusefleinnoxiam perpetuo. EtPliniusaffirmattiliarum vtri- 
ufque tam maris, quamfoeminx materiem Teredinem nonfen- 
tire, quamuis foliorum corticisque fuccus dulcis exiftat, fugiunt 
autem tiliam Vermes ob odorem,odoratum enim eius eft lignum 
magifquemaris,quamfxminx,quamuisvtriufque fitnodofum 
In buxo autem durities nafei Teredinem prohibet, in alijsama- 
a/t.id.M.4r litudo, vtincuprelTo. Tradit rhcophraftus,«Pliniulqueetiam 
abietem, circa germinationes decorticatam aqtiis Inoffenfam 
bJiiJlsf/- durare Patuit, inquitATheophraftus idapudPhneumArcadi^ 
cum obftrufis faucibus campus in lacum redundauic > cum enim 
G eit crati# 
dueftis pontibus ex abiete, cilhi amplius exfumeifcetet iqui,alijs 
fuperaiijsfabricatis, pofte^exttulis obturamentis, vnda erupit» 
dilcellitque vniuetfa mati^ies incorrupta comperta,fed forre» 
cafuque innouu. In Tylo autem Atabix infula materianlf 
efle affirmant, ex qua naues jxdilicant, qus mari incorrupta 
pene perduret: quippe cum annos plufqUam dheentos demerfa 
immunis ab omni offenla Icruetur. Extra aquafti diuturna qui¬ 
dem eadem eft, fed non tantundem: ocyqs enim pUtreie incipit, 
hxc Theophraftus Sunt arbores in infula Hifpahiola dicfta pto- 
cerx magnitudinis, ptxfertim citrex, ex quarum tabulis Indi na- 
uesconficiunt, vt fua amaritudine Colubrularumpeftem arce*. 
ant.Hafce Colubtulas PetrusManyi Bromasappellat, Vermes 
in lignis nauium nafcentes eaque perforantes, vt vhdcquaqUe 
veluti fpongixforaminibus nauesfcatere videantur; Inftftilfi- 
mum animal Indicis nauibus,prxfertim vbi mare eft cccnofuhi. 
«Plinius de adipe arboiuin loquens,-mollis inquit, ac peflima cli.tg c li. 
pars ligni etiam inroborefacilc puticlcens Teredini obnoxia.rfj lizi. c i. 
Idemetiammora celerrime Teredinem ientire fcripfit.Conce-' ^ 
do robur.Terediniobuoiium, cum ffribat Theophraftus in mari 
huius materiem putrelcere, quamuis defoflamin aquis,&flu- 
mjs dulcibus immunema putredine dicat, & obid naues cxhac 
materie fluuijslacubufque condi. N;go tamen,quod de moro . yjjM. 
tradit Plinius: eam cuime Theophi,aflusfcripfit, ex reliquis ar- 
boribus xternam potiflimum validamqUe poft cupteflum, ac 
thuyiam exiftere. Nux quoque Euboica nequaquatn putrefcic. 
Dicunt. & pinum plufquam abietem corrodi a Teredine polle: - 
nane enim effe amaram, pinum vcrodulcedinisnonnihil habe¬ 
re, eoque magis, quo fuerit txda refertior. Tradunt i tem & la¬ 
ricem in maritimis nauibusobpoiiamTeredini;& omnemma- 
tetiam Teredinem feutitc affirmant pixtetquam oleaftium at¬ 
que oleam, quas amaritudinis caulla neque Teredo neque Ti¬ 
nea rodit. Vermium autem autoi e Theophrafto,qiii nafei in ma¬ 
terie folent , aliiputrefccnte ipfamateria generantur, atij paritn- 
tibusaiijsVermibus, fariuntenim, velin exfamaterie Vermes 
quemadmodum inatboiibiis, quiCtraftx vocantur: cumicili- 
cet tarh eroferint, quamcxcauerint, vtfecircum agere poflint. 
Plutarchus- in fympofiacisprobans natura pri,orcm efle vim o-e- 
nerandi.in arboribus, &ligr,is Teredines nafei tradit humoris 
putrefadione, & concodione Hicautemhumotiniuilistftat- 
que redundans , qui generari folet exfa matene, cum arboris ih- 
\ natuscalorpinguequehumidum abfumptum eft. Vodeuonnii- 
tumeft Vermium in arboiibus nafcentium duplicem caufani 
TheophiaftumaflignSiffe, vulnus, & fitimivulnus fciiicct, quod Vulnus, ® 
•aK^yUu appellat, & fltim. nam ex vulncrefit apertio, & exemptio arbo« 
fucci pinguis, & primigeni), flue naturalis,admdfo vero pere- «b.Ver- 
grini .fcilicetfubeunte aeris humido, fed& litim in caulla efle, ‘“gc*. 
cur arbores putrefiant, declarat exemplolignorum ficcoiumqui nerant. 
omnemhumorem naturalem amifere, peregrinumque admile- 
re:quiaiarafuutliccaligna. Itaquefcfcaerfacibiis indu-iinlaxa 
fpacu. fub Luna magis, quia tunc aer humidior •• fub Sole citms, 
quia extraneus calor validior. 
moralia, 
D Auidtenerrimoligni Vermiculo comparatur :qucdVetmi- 
culusligni tener quidem, & fragilis j ac nicdicus appareat, 
fortiflirnus tamen lignum terebrat,&confumit. Sollicitudines 
fualque cutasatque lemorfus animi Teredini comparat «Oui- ,,, 
dius. iUb.tidt 
£J{ur vt occulta vittata Teredtnt nauii £ontOi 
AE.quoTe$ jcDf,uios,vt lattatvndajalei 
Sic (inquitpaiilopofty meaperpecueslurarum peBoramorftH 
£'t>ie quibuo nuUo conficiantur habent. 
DENOMINATA, 
T f/>,ih/i'<^ef(jci3.Tci:e<line infeftor. Teredinis iniuriamfentio» 
vtloquiturPliniqs.Diofcoridesiic Sycomoro, J^n- 
celerrime Teredinem'Icntit lucens ilte 
/2^aT®~,Sc. A-eaxiJ/iv»? corrofus.&eiclilsa Vermibus^^iOTj nomi¬ 
natis; vttumq;apudHelychiiim exponitur saes fiiwu, 
quosS-saTraJ, & ipfe dicit ellc nosao rtiscijcca.ied vtroque 
Theophraftus vtitur,licetpofteriorcfrequentius,Notandum ve¬ 
ro & Synclium dicereS-eawijAVaiTJ», & 'fiimSifoc-m 
jp'W>!^sa:itemq, LucianumS-gaa-iidijwTtii; pto 
Si enim fupeiiatiuus eflet gradus. Synclius in priori loco dieexc 
debui(ret 3 -sa 3 "ijJifK»A</; verpotius 5 f<:vi)divsra'jTio, vtannorstatl- 
torThefauri linguxGrkcx Affertur vero & 5 -gaOT»^« ex Theo¬ 
phrafto, pro putrefeens Vermibus obnoxius lepus eiuslibii,vbi 
de platy phyllo quercus genere agit, hoc fe habet modo, 
sif TiligsiHi! ^ liH Sed 
hic aliquis merito fufptcetur mendum fubclfei Icgcnduinquc p a- • 
S-gasTuAVasTt, Vermibuslignorum vefcens Coliutia 
familia olim Romx, vt ditilfima.ttaetiam nobiliffima,& ordinis - 
equeftris,vt quidam volunt,nomen a Collis Vermibus obrugo- 
fitatem corporis defumpfit. Colli enim ab antiquis diceban¬ 
tur natura rugoli corporis homines, a fimilitudine 
Yetmiumligno editotum.qui Collr appcT 
laatur,lic Feftus P om- 
peius. » 
Ki a pRo, 
