'i 
P R O r E R B I 
Vlyrsis Aldrouandi 
A lios, quum maxime lint natura frigidi, nunquam c terta prodite» 
fed quanto aer eft calidior, tanto magisad terra:fuperficiema- 
fcendere. 
Aquila A ETir5p>’''‘«»f“''AquilaThripasafpiciens.Demagnisdicitur 
Tnripasa- jTAhocprouerbiumjquipufillanegligunt Eftjy^^l^i^^tinuenitur 
Ipiciens. in commentarijs Graecorum, auicula: Ipecies quatpiam mmutifli- 
ma,quam Aquila cum videat, vt eft oculatiflima, haud tamen di¬ 
gnatur perfequi, vtpote pra:dam vnguibus fuis parum dignam. 
Verumdubitabatadagiorumautorhiclegimcndofe; cumThri'-* 
pes Vermiculi fint genus lignum erodentis, de quo, & hocce exeat 
adagiumapudDiogenianum, Kxi(^ i d eft, 
Mala quidem Thripes,mala rurfum Ipes, de duplici malo dici fo- 
litum, vt non magni referat vtrum elegeiis. 
V SV S IN MEDICINA 
& aliis. 
C Offes (nam & fic quoque nominantur prxgrandes roborum 
Vermes,aliarumq; arborum) fanant vlcera omnia nomas ve¬ 
ro combufti, cum pari pondere anili, & ex oleo illiti. Marcellus 
Empiricus vlcera, inquit, in capite fanant Vermes, qui in arbore 
caua, vel putrida nafcuntur triti, & in pannoimpoliti.Ijdem Ver¬ 
mes combufti,& cumanezo pari pondere triti, & impoliti fanant 
etiam carcinomata Vermes ex arboribus rubri, exulceratis, & ru¬ 
ptis auribus prieclare medentur. Cofles quoqiinmenlisfuifleap- 
politos antiquitus ex hifcea Plinij verbisliquetilam quidem & in 
,, hoc luxuria elle coepit; praigtaudefq; toborumdelicatiorefunt 
„ in cibo. Collos vocant: atque etiam farina faginati quoq; altiles 
3 , fiunt CoeliusRhodiginus prodidit Phryges, ac Ponticos, Ver¬ 
mes albidos obcfofq;, capitenigricante,qui ecariolispromuntur 
maccrijs,interdelitiashabuill'e,& luxuriam fui Ile,qui xylophagia 
comederit Idem forte de Indorum rege prodidi t./4ilianus, quan- 
„ do inquit: Indorumrex fecundis menfis & bellarijsnonijfdem 
„ deleiftatur, quibus Gta:ci, qui palmarum pumillarum frudus 
„ expetunt At ille Vermem quendamin planta {quadam_) nafcen- 
,, tem,fecundis menfis igne toftumadhibet.fuauilTimum quidem 
,,illum, vt indi aiunt, & eorum quiguftauerunt nonnulli alle- 
,,runt. H 2 ecjElianus.jNarratloannes de Mondanillaellein qua¬ 
dam Infula Talache dida Vermes limilesijs, qui in lignis putridis 
cxiftunt, hofque principibusin menfis apponi. 
B 
C 
C A P V T VI. 
DE LVMBRICIS T e R- 
rejiribus. 
1 O C V S. V I c T V s. 
generatio. 
O Lympio apud Plautum forte rudiori cuipiam perfuaferitj 
Lumbricos terram edere,quod Chalino dixerit. 
Foji autem nifiruritu eruum comederis (ita legit Lambinus ) 
AutquafiLumbrteus terram. 
Sed per terram non intelligit puram, , fed fuccum.tcrric pinguem. 
Qijs ratio eft, quod non omnem terram, hoc eft, tenuem ,ftert- 
lem, atenofam, & lapidofam, fed tantum glareofam,pinguem, 5 c 
argillofam,achumidamamct. VndeAnglia plurimos alit Lum¬ 
bricos, quodfitregiohumidillima. Radices plantarum, quibus 
dulcis eft fuccu 3 ,depafcuntui ;quapropterintra graminis vulgaris 
radices frequentiffimas off.ndi. T ota hyeme fub terra latenntem- 
poreque verno e terra: vtfceri bus primum prodeunt Sed quomo¬ 
do generantur ? Nafci efucco tcrr.a; fctipfit a Gaudentius Metula; ^ 
ergo per putredinem terite humidse, qute horum animalculorum ^ ^ 
infeprincipiacontinent: hicautemhumornonfallus, autacer, 
aut amarus elle debet, fed dulcis, vnde per pluuias, & imbres ge¬ 
nerantur, quod binisinlocisteftatur^Lucretius,vnoinlocodif- 1 j j^^y ^ 
putans, exinfenfilibusgignifenfibuspra:dita,ficcanit: 
illud in his igiturfoedus memimfft decebit, 
Non ex omnibus omnino qutcunq^ creant res, 
Senfllia extemflo,e^ fenjus me dicere gigni-. 
Sed magni referre ea primum quantula confient, 
Senftle qua faciunt,^ qua fint pr edita forma: 
Motibus,ordinibtts,pofiiurii,deniqique fint-. 
^luarum nilrerum in lignu, glebijq^ videmus, 
ht tamen hac cum fint quafi putrefacla per imbres 
Vermiculos pariunt,quia corpora mater .a. 
Antiquis ex ordinibus permota nouare. 
Concilientur ita, vt debent animalia gigni. 
Et rurfus alibi hos pofuit verfus. 
filuatenus inputlos animaleu vertieroua 
Cernimus.alituum, Vermefq^ efferuere,terram 
Intempefttuos eum putror coepit ob imbres. 
Nec abhacfententiaabfuifle vifuseft c Nicander, dum ait. Lum¬ 
bricos hofcc terraaliimbrehumedata:Namlcytalemferpentcm 
ab Amphisbiena diftingucns,fic canit: rtaca. 
S w -nu^Tt^irns orixet «yx®-', 
H» awgjs«ix. 
S INONT MA. 
Id eft. 
L Vmbricosterreftres voco,quos Grsci y^oem^.Si hos imita¬ 
ti Latini In teftina terra: vocant. Manardes vulgo apud fuos 
Onifculos, &Nifculosdicifcribit.Auicenn*Charatan InEpi- 
gtammatibus Griecis AgaAO- dicitur Lumbricus; alij hoc 
eft. Hirudinem fignificari volunt Eleorum lingua; nonnulli eoe • 
cum. AAaxvj»;quoque Hefychiofunt Inteftina terra:: 
feda-iditquofdamintctpretari ,ideft Vefpas. Branfelfius 
in faolexico medico Vermes terrenos Gaphagas appellari Siculo¬ 
rum lingua feribit, deducto nomi ne r» ^las !pxV«» .nam ter¬ 
ram comedit. Lumbricusquoqueapud Latinosferiptores prsfer- 
timagricultura;lnteftinatenijnuncupantui;&apudmedicosper £) 
oleumLumbricorumidinteiligitur, quodexbifce conftat Ver¬ 
mibus confeflum efle.ItalicedicucurLumbrici: HifpaniceLum- 
brizes. Gallice Vers de terra, GermanicelJfrbSUurtU/Melet, oder 
Regenvvurm, Belgice Piervuorm , aut, Regenvvorm. Polonics 
Glifti. Hungarice Galifza Anglicc Vuormes ofFccth onnmants 
bodij. 
GENVS. DIFFERENTIA, 
defcripfio. 
Manubrij ligonis latitudo -,longitudo vero ei que, Lumbrico, 
Aut terre Intefiinis.que imbribus irrigata terra alit. 
Nos quandoq;ipfos e terra prodeuntes coire offendimus.Coeunt 
autem non velutiferpentes complexu mutuo, fed tangunt fetan- Coitus eo 
tummodo, plus quam dimidia fere corporis parte, atque ita atifte 
fibiinuicem adh*rent, vr non nili pedum duriufculo calcatu, & 
fridlione abfiftant; videtur autem vterque , cum coeunt, vnus 
Lumbricus, in medio corporis paulo cralfior caiteris. Hoc itaque 
modo fit horum coitus.FtancifcusMalTariusdifputans de anguil¬ 
lis an generent coeantue, an vero omnes eputredine limi ortum 
ducanc, videtur accinere ex Lumbricis eas oriri: videntur inquit, 
{angiiill^)nonnull<; habere facul ratem gignendi, quod in aliqui-" 
busLuinbricnli fiant:bis generari anguillas creditur,quod error" 
eft:ffd cerce ex his prodeunt, qux terra: In teftina vocantur, qua:" 
fpontein lato humefcenreqiK humo ptoucniunt- lamali^ab " 
lolui ex his vifc funt; aha: Icalptis difccrptilque intus apparue- " 
ru,nr, quod alibt etiam dixit ( Plinius ) Non igicuranguilla; ex " 
fordibus corporum earum,fcdlnteftinis terra: oenerantur Huc" 
vfque Malfarius.qui eam opinionem exAriftot"cle bauliflc vide- " 
tur; quando inquit; Quie autem In teftina terra: vocantur Ver- " 
mrs habent naturam, in quibus corpus anguillarum coufiftic." 
L Vmbrkorum terrenorum dilopotillimuEn inueniogCnera, v 
numdiftum fimpliciter Lumbricus, alterum Afearis; Lum¬ 
bricus terrcftris in corpore humano nalcenti lirnilis, magnitudi¬ 
ne, colore interdum fubalbido, interdum fanguineo: Hiepluuijs 
cadentib lubitocterraptodirefolet. Vndeconcinne Euclioapud 
a InAulu- «Plautum folicitus de aula auro referta Strobilum feruum, fical- 
laria. loquitur: 
Voras, foras I.umbrictquifub terra erepfii modo 
§ltii modo nufquam comparebas,nunc autem cum compares,peris. 
• . Strobilum autem feruum Lumbricumappellat Euclio, quod ille 
nonanteainillolocoabeovifus. exarafubitoemciferit, in qua 
allidebat, quemadmodum Lumbricustepente humido coelo exi- 
Afearides fterefolet AfcaridesprodidicAgricolaVermesparuosnon vnius, 
tcrreftrcs. ^ eiufdem coloris: nam alios candidos elle dicit, alios luteos, a- 
lios nigros; fa:piufque aratro excitati: teperiri etiam plures, in v- 
num aliquem locum congregatos.Hi vaftant fata :etcnim validas 
fegetesradicibus fublcdlisenecant. Aiunt quidam Vermiumo- 
mnium illos maximefegetibus nocere, quos in quibufdam Italia: 
locis Zaccarolas appellant, craffos, longos paulominiis digitum. 
moralia. 
V Ei-mes terreni in latebris terr^ delitefcunt,animantibus aliis, 
qu£ coelo,terra marique continentur, yinbuslonceinleiio- 
res. Prxterea a praitereuntibusfadle conculcantur, fi prodeant in 
lucem omnino t.im vile animal eft Vermis: vt vix licear imiobi- 
liusalmdexcogitare, QijomagisgracosnoseireconuenitCbrifti 
t morteferuatos, inquailletaminiferealuda:isfftdeie(ftus, & o- 
mniumludibrio expofltus, vt non potuerit prtlfms deprimi Ita¬ 
que in hanc fententiam redfe per prophetam hunc ftatum rerum, 
verbis huiufccmodi explicat Dominus. Ego autem liim Vermis! 
&nonhomo.opprobriumhorainum, & reieaamencum plebis! 
Omnes videntes me, deriferunt me. Homerus Harpalionem ca¬ 
dentem Vermi afliinulat, cum aufugiens inter locios a Merione 
a:rea ftgittain coxa vulneratus efl'et:canit enim. 
MvQSoxii 'i'«^Axijjf C(S5» 
Ibaf p esxXs yXov-nv liniar.aed-nsp cisis 
A»7ixft),(ji7KXiIfi)i iiar’ifior e^empnoir. 
