285 
Viyfsis Aldrouandi 
Forma. ingredientes. Ha:c de magnitudine. Eft autem quod circa for- A 
maftiquoquead-dubitem. MarinaiArillotelifpecicformaqiCon- 
limilesfunttetrellribus,7ragjs't8A^in«/TJaJ^«. Egoin terrelhibus 
capitis caudijq; formam longe aliam video:quam in maiinis Ron- 
delitij,quarum caput & cauda nihil ab ijfdem in Lumbricis parti¬ 
bus differunt Marina; Rondeletij,Lumbricorum modofecoatra¬ 
hunt explicantque> qaodetiamterrcftresfacereaudio. vtroodo 
breuiOres appareant iledipje nondum fatis obferuaui. Haecequi- 
Qaibusin dem notanda cenfui, noh ad conuellendam Rondeletij opioio- 
locisin Dem:fedvt inquiratur,Iit ne alia Scelopendra: marina fpecies.qu? 
matide-" cum Ariftotelis defcriptione melius congruat. Hoc addendum.fl 
f ant. marina minor Iit terrclfri, quomodo glutict hamumvtcunque 
L.a. Hiji. exiguum?quorum vtrunque de marinis nrilfotelesfcribit: quod- 
f.14. quecontaftuvrantjquodanfuseetiamfaciant, non omitterede- 
bueratRondeletius: qui pr®terea putat Scolopendras, non in lit- 
toribus, aut littorum faxis, fed in alto mari degere: Ariftoteles b 
vero, ris roTriii, i s-fp» , hoc elf locis pe- 
'trofis, & non admodum profundis: in petris quidem commodius 
reperent,acipijfdemdelitefcerent. Idem Ariftotelescinterprete 
cZi.p. HiJ. 
e.}?. 
hamus attingat. Vter melius, iudicent eruditi. Nos interea de ve¬ 
neno eius dicemus. Oppianus, & partimiElianusScolopendram 
marinam fimilem elle feribunt terreftri,quo ad corporis fpeciem, 
fed taiftu nocentiorem. Venenatum enim eius morfum vrere, & 
rubicundum in cute colorem excitare,ficut papulam vrtica herba 
inurit. Et ante eos Ariftoteles, mordet, inquit, non ore, fed tadlu 
totius corporis, fimilitervt qua: vrticx vocantur. Symptomata, 
qus inducit, eadem fere, qualia ab idfu terreftris Scolopendtx in¬ 
ferri diximus, quod ex Paulo jEgjneta liquet, qui repetitis ijfdem 
qux nos in tcrreftriScolopendrarecitauimus.addit: Priuatim ve¬ 
ro a marina Scolopendramorlis,aquofus,& pellucidus humor in¬ 
terdum arciditjvt a terteftri,rubicundus. Curatio quoque morfus 
eadem, quareledorem eo ablegamus. Ipfa vero fuos in medicina 
vius habet. Etenim in oleo decodla fiillinatur, Diefeorideferi- 
bente,aucllitcapillosj fed contatftu pruritus facit. Pharmacaqux 
pilos difperdant, componuntur cum ex alijs rebus, (inquit Gale- 
nusexcomptorijslibtisCritonis) tumexmarinis Scolopcndrisj 
vrticaque marina,& Stellis marinis, nitro ac amurca ad hxxcam- 
mixtis. Plinius quoque Scolopendrxmarinx cinerem cum oleo 
Scolopea- 
dix mari¬ 
na,& ter- 
reftris ve¬ 
nenum. 
Ex ea re¬ 
media. 
Gaza rPifces, inquit, qui vulpes nuncupantur, cum fedeglutille g plilotrum elle tradidic,item cum melleillitasftrumas curare Hie 
hamumfenferint,fibi opitulantur, vt Centipeda. Longius namqj 
fefeofferrentes, lineam abrodunt. Capiuntur enim locis nonnul¬ 
lis hamo multiplici, gurgite prxalto, & fludluofo. Grxcalic ha¬ 
bent, Tiv» xXumicis, eTiiui cuSufrat , 
izs^i TS're> uajrif ij d- 
^cm-!a\vis!(gs ilw ifftiiti> «Aioxe»- 
TOjJ'! 'Z&i clfKf rofTiff «yjciV(ioir,(ip«!A 3 j roOTn.Vbi 
hxc verba; capiuntur enim locis nonnullis hamo mnltiplici, ad 
vulpefndan Scolopendras referenda lint, dubitari poteft: Si ad 
Scolopendras referas, obftare videtur, quod in Grxeo contextu, 
sj numero lingulari fcribitur: quanquam eiufmodi e- 
nallagx Ariftoteli nonrarxfunt. Secundo quidena libro hiftorix 
cap. 14. vt paulo ante rccitaui , intalibuslocis Scolopendras capi 
dixit.Nequepugnat,quodillicin non valde profundis,hic in pro¬ 
fundis capilegimus, vt mediocrem prpfunditatemincelligamus. 
Hic etiam pro f «JVw, legerim nam pdJiai iox nullam li • 
ignificationem habet Gazam, qui vertit fluftuolis, apparet legilTe 
■feuhn. Sed alibi nufquam hoc fenfu apud Ariftotelcm reperiri 
puto:&nimirum ptofundioralbcaminusfuntfluftuofa InAr- p 
riani tamen Periplo legimus ^Xua^Mf^lvca. 
yw.Qijamobrem nihil definio.Video Niphum Suelfanum de vul- 
pibushxcverbaaccipere, capiunturenim locis nonnullishamo 
multiplici: egode Scolopendrispotius, tum propterautediftam 
d£.p.C.49 caufam: tum quia vulpes, feu vulpecula: pifces, Oppianotefte, 
non in talibus locis, ledin creno profundo degant, <u) fia.- ' 
Jtfon; ficuti& exterigalei, prxter canem carchariam pelagium. 
Plinius dpartem loci a nobis recitati conuettit,partem vero illam 
de qua controuerfiaeft,nonattigit.Cxterumhxc verba, Av«J'gj6- 
fcSanf ^ im Tnxii ci©j rlw , &c. ad vulpes retulerim, qux li¬ 
neam promordeantjuam Scolopendrx alio ingeniofeliberant,fe- 
ipfas inuertendo: licet Pierius Valerianus ea quoquead Scolopen¬ 
dras referat. Qux autem de vulpibus dicuntur, ceu per parenthe- 
fim accipienda fuerint. Oppiano Scolopendra & polypi ax®- 
«oj, cV«vX»vt hoc eft, in cauernis maris habitant. Accipitur enim 
f,au/®-prolatebra,&loco cauo:tales autem circa petrasfunt.So- 
phocli opponuntur?hic fori s eft ,ille in domo. 
Videtur & amphibijs eam adnumerare Oppianus, Locus integer 
ficeft: • ' 
’'A*io( S"’ tpTVs'^ptg xXos vM}gffiv cveivXifSi 
jjJ’' 
OJtoAeTriv^^fKuf ecvTVtf 
Marcion Smyrnxus, qui de fimplicibus effeflibus fcripfit, rumpi 
Scolopendras marinasfpnto tradit telte Plinio. Idem .(Elianus 
prodidit4.iz.& y.iS.vtrobiqueid a Gillioetiamredtetranslatum 
eft,at libri 7.c.5 5.hxc eius verba, Scolopendram terreftremfaliiia 
difrumpiferunt, innoftriscodicibus Grxeis noneitant. Appe¬ 
tunt marinx etiam nidorulenta,vtterreftres.quodfcribitAtifto- 
telesiitem vbi hamum deuorarit, euomit forisfua interiora, do¬ 
nec hamum cijciat, tum recipit intro, ac valet eadem, qua ante fa- 
lubritate.Quod & Plinius repetit,& meminit Plutarchus in libel¬ 
lo de his , qui Iero puniuntur a D eo. ''nvrtc? «l fta 
vo' ayx.e^^ii, Tranf fauTOr, i d eft: quemadmo¬ 
dum marinx Scolopendrx ablorpto hamo leipfas inuertuntinihil 
autem intereft, interanea eas vomere dicas, an leipfasinuertere. 
Qyomodo vero Scolopendrx hamo captx, feipfas liberent, pro- 
ximedidlum eft. Efca ad anguillas d Tarentino deferipta, recipit c 
Scolopendrx marinx drachmas oifto, caridum fluuiatilium tan- 
tundeni, fefami drachmam,limul autem exceptis vtendum.Pifca- 
cLib-x-Ha- toribusinfeftilllmam elfeGillius e ex Oppiano, vt videtur, ait, 
beut. ppftea enim quam hamum contigerit, nullus pifeis ad hamatam 
efcam accedit, quod huius tetro odore procul pellatur. Oppiani 
verfus fic legimus Grxee: 
OTtuAi!ir 2 iiJ'|y 5 5 ra»'t|<iyv*inr«A(iltrvi» 
E,« 3 -sA«f<>.« 
715 xeiyg irlAieviityx^wio 
*£A%<. ei 'imexB-tee ftiryemi iev. 
pro f7ra;K3-f«,legerim fle3'E;t;3-l«.Eft & alibi Oppiano dXieUTme lz%- 
(djiii o»oA«V6K^'g5(.pro nam tertio quoque libro f/kvje» 
vosat efcam hamoinfcrtam,de melanuris capiendis canens. Bro- 
dxus nihil mutans interpretatur : Si quando pellem Scolopendrx 
roglyphicum hominis, qui animum fuum a vitijs alFcdlibufue 
crucialibusdepurget, quxque fe Ixdant eximat & expellat, per 
Scolopendram (marinam)tcfte Pierioeffigiabant^Egypti) Ea e- 
nim vbi hamo deprehcnfa fuerit,interiora euomit, donec hamum 
eijciac. 
C A P V T VII. 
DE 
FERMIBV S IN 
deliteftentibus. 
rVBV LIS 
N Afcuntur tefteRohdeletio,in faxis marinis,&fuper concha¬ 
rum vetuftarum teftas,tubuli vel fiphunciili ccftacei,rotun- 
di,afpeti,candidi intus Ixuiflimi, quorum alij redlifunt, alij con- 
torti,&replicati.ln his procreantur, &viuunt Vermes, qui foras 
feexerunthaariendxaquxgraria. Hi colores, fubftantia, Scolo- 
pendrxrubrxfimilesfunt, figura & magnitudine nonnihil diffe¬ 
runt ilongillimi enim digiti magnitudinem non excedunt. Pars 
pofteriorfolij mirtei modo in acutum definit. Priorcpartcvtrin- 
que pedes habent, veluti Scolopendrx, vnde fiftula prominet in 
extremo obtufa tubx modo, & perforata qualem in Afilo marino 
depinxit Rondeletius: ea aquam trahit. Horum Vermiculorum 
tefta pharmacopoci noftri, inquit Rondeletius, vtuntur, in com- 
pofitionevnguenticitrini, pro dentali. Huic fimilem teftam et¬ 
iam dentale vocant, quo in eodem vnguento vtuntur. Icon poft 
dabitur. 
Vfus. 
C A 
P V T 
VIII. 
DE 
APOBIBV S y ET 
de Vermelndko. 
PRIMVM 
E Tiam fi certo mihi perfuadeam Vermem hunc Indicum, de 
quo fnbinde nobrsfermo eft futurus, ex Infedtis non effe, atta¬ 
men cum eum nunquam viderim, nec alios vidiflefeiam, qui vel 
pifeium, vel,exterorum, vel etiam monftrorum genus referre po- 
tuillent, itaque qux apud alios de eoferipta inueni, huc inferam. 
Scio iiuerim xtatis noftrx Latinos feriptores muftelas, fiueLam- 
petrasvulgodiaasLumbricosfluuiatilesnominare, (Lampetrx 
nomen a Lumbrico detortum fufpicantes.) Qqod fane mihi non 
placet,&eandem opinionem a Rondcletioreprehenfaminuenies 
inmuftelafluuiatiliAufonij, vbi Caftellani etiam EpifcbpiMa- 
tifeon fententiam explicat, qui Vermem aquatilem, qualem in 
Gange Plinius defcribit,Lampetramcireputauit Plinij verba h^c 
funt:In Gange Statius Sebofiis haud modico miraculo affert Ver¬ 
mes binis branchijs, Ko cubitorum, cxruleos, qui nomenafaeie 
traxerunt;his tantas efle vires, vt elephantos ad potum venientes, 
mordicus comprehenfa manu eorumabftrahant. Quo loco Fran- 
cifcus Maflarius: Longitudoilla, inquit, fexagintacubitorum, 
nonadbranchias,fed ad Vermes referenda eft.Nam branchias Ic- 
xaginta cubitorum longitudine conftare prxter veritatem, & di- 
du incredibileelle Hiet, cumneq, longas, neq; breuesbranchias 
abaliquodidasreperias.Verum& fimplices,& binasquaternafve 
brancuiaspilcibus .Ariftoteles contribuit: quod item Plinius me- 
minithoclibro. SolinusveroinPolyhiftore, non branchijs,fed 
brachijs, necfexagiutacubitorum ,fedlenumcubitorumIcribit, 
longitudinem illam cubitorumadbrachia, nonad Vermesrefe- 
rens, hoc modo : Aqux etiam gignunt miracula non minora. 
Anguillas ad tricenos pedes longas educat Ganges, quem Statius 
Sebofus inter prxeipua miracula ait Vermibus abundare exru- 
leis nomine, & colore. Sibinahabent brachia longitudinis cu¬ 
bitorum non minus fenum, adeo robuftis viribus, vt elephan¬ 
tes ad potum ventitantes, mordicus comprehcnfosipforum ma¬ 
nu rapiant in profundum. 
NefeioanaStarioSebofo, an potius a Plinio hxc Solinus ex- 
cerpferitiSed fi a Plinio,illud fanenon omiferim,quo minus dixe¬ 
rim eum ipfum veiha Plin.perperam interpretatum fuill'e,ac Ver 
mesnomincmelius & verius quam cxruleus nomine prodidifle 
eum Plin. a facie, hoc eft, forma corporis, n on colore Vermes hu 
iufmodi 
Lampctr< 
Lumbrici 
fltiuiatilcs 
didi. 
Vermis c^- 
1 uleus in 
Gange. 
