288 
Seta vade 
di£la 
Vitulus a- 
quacicus. 
Ololygon 
quid. 
A 1 uk 3 . 
Anaxa. 
Vlyfsis Aldrouandi 
C A P V T X. 
DE SETA VEL VJTVLO 
4quatH0. 
R Ecentiores (antiquis eniitiincognitum fuiffe videtur) Infe- 
ftumjquale hic depingimus,apte admodum Setam nomina¬ 
runt, flue a limp!ici,& tenuilliraa corporis figura ,iiue quod c Se¬ 
ta equina in aquis putreiadla nafciexiftimetur Germanis ncfcio 
qua ratione appellatur, tin 2 X?a(ferErt(&/ id eft Vitulus aquaticus, 
nili quoda vitulis per retatem incautioribus nonnunquam in a- 
qua bibatur , magno etiatn vitre periculo. Seta eft Vermis, inquit 
author de natura rerum, vt quidam dicunt,lerpens are nomen ha¬ 
bens, Eft enim tenuiflimus inftat Setre, (vt Seta vel pilus, de iaba 
caudaue equi putetur, Albertusj fere cubitalis longitudine durus 
& albus: nihil differens vtraquc extremitate, quippe cui caput no 
eft, fedferpit in vtramq; partem, (inde Amphisbatnam aquaticam 
forte dixeris:) In aquis corruptis, (in aquis ftagnantibus non 
multum corruptis, Albertus.) nec tamen foetidis nafcitut .durus 
eft adeo, vt vix pede conteri poffu. Albertus quoque nullum ei 
caput videri ait, & ad vtramqi partem natare, forte autem de pilis d 
nafci equorum, quoniam hi in aqua ftante politi,ivitam & fpiti- 
tum accipiunt,&mouentur,ficutmultotiesfefe expertum elTe 
ait:Huius Vetmisdpilo equino in paludes, vel ftagna conieCto 
nafcentis, (vt vulgo creditur) caput, & caudam prius crelcere a- 
iunt.Infeftorumne generis fit dubitari poteft,quoniam pellis vna 
continua ei eft,necitavt Lumbrici mouetur. Eadem per totum 
cralfitudine eft, dodrante longior, albicans. Ego & nigricantem 
vidi & depinxi,& albicante paulo craffiorem.Eft qui in foUte bo¬ 
no, & frigido oiimrepererit,& alias,qiiod mirum eft,in horto fii- 
per folio quodam. Hic longuseratquinq;autfexdigitos,cralIi- 
tudineSetie,dorfofufco, ventre albicante. Cauda vndiquaq;al- 
bebat.Iutricare fe folct inftar Gordij nodi, vt duobus aut tribus 
inlocis nodi huiufmodielhgantilTime dufti,ineius corpore appa¬ 
reant. Huius veneni tanta vis eft, fi author^ de rerum natura crc- ( 
dimus, vt ab homine potu hauftus, elanguere & tabefcere faciat j 
donec cum diro cruciatu vitam exuat.Idem affirmat Albertus,fed 
aliter taflum, non nocere. Author hiftotiae aquatilium Helueti- 
us etiam vitulis aquaticis potis quofda mortuosaccepit.Virqui- 
dam,inquit, hocVermeepoto moxmale habuitcircaprsecordia, 
tum mulier quatdam centaurij minoris in vino decodumeipro- 
pinauit, yomuitille, ac fimul Vermenreiecit. Si cui vitulus aqua¬ 
ticus in ventre nafcitur, perungendus eft ventre ac vehtricuio,li- 
quefadispariter, butyro, cera & oleo. Vitulus aquaticus,inquit 
Bertrutiusinmethodo de dignofcendis morbis. Vermis paruus 
eft, veluti duos cubitos longus fubalbo colore, habitans in palu¬ 
dibus, & aquis corruptisiquem qui vider, putat effe caud^ equin^ 
pilum .-huic namqifimilis eft: potus hic bufonis mala Oomparat. 
Qyidam rationem curandi eandem profuturam putat, quxad- 
uerfusTineas aquaticas a nobis prasferipta eft. Vituli, prasfertim 
per letatem incautiores, hos V ermts aliquando deglutiunt,aut u- 
nomaximecumherbis:inpotu vero rarius. Sunt qui ex Bruchis 
oriri eos exiftiment, quod mihi verifimile non fit:alij ex herbis in 
aquarumalueis, vndepecuspotat, dependentibus.Deglutiti illi 
circa guttur & arteriam harrent: vnde Vituli paulatim contabef- 
cunt:fuccurri autem aiunt quidam vino per nares cornu infufo, 
in quo decoda fint allia: Alii remedium contra hoc malum explo¬ 
ratum effe negant. Ololygon Theoni animal eft paluftie,fimplcx, 
f racile. Et paulo auceiOlolygon, inquit, auis eft folitudine gau. 
ens: velliiusgas» (vox videtur corrupta,) paluftre, frigiditate 
gaudens, oblongum, indiftindum, {ii^y,fjpa 7 sy ) tert* Intefti- 
nofimile,fed multo gracilius: ( quterendum an idem qui Vitulus 
aquaticus dicitur.)ignoratumAriftoteli, qui Ololygona vocat 
tantummari§rana: vocem,allicientis ad coituiAfosminam. 
duplex habent, >(?»■«, &c. vt docet Herodianus,& alii 
Grammatici. Deriuatur autemaverbo/ 3 Ji»».f>«, mutato«in t,vt 
Etymoiogus vult,quod , id eft,exfugeic fignificatjquod 
&Nicandetinfinuat hocvcrfu: 
'A^ou ts&irqivay-mj 
AtScholiaftes Theocriti a/Sihi'».« clfe dicit,fignificans_«|ttfAjti, 
& c« 5 ni(^ai:vnde dida fit ij mvtsimn tufiff>'.Ax.~ 
ticeautem jSWaisw pro /SJli»«dici. Idem tamen Scholiaftes alibi 
VsySWaSvw duntaxat mentkmem facit jiH»,» eft etiam Bdellium 
Hefychiotefte:fic & apud Arrianum , Diofeoridem, Galenum. 
diminuciuumapud Etymologumeft H,irudo. 
(pruna videturcircumfledeuda, ytiaxifv ^,) Hefychio, & Vari- 
no,S/t*,»eft, id eft Hirudo. Apud coUem 
Sht 4 f,Sc J'giA«)£@-,fecundufn ElienfesproHirudinibus exponun¬ 
tur. Scoppa Italus Hirudinem interpretatur la Sanguifuga, fed 
quo ItaliE loco ita vocetur .ignoro, apud nos dicitur Sanguetto- 
la, Romx & in Hetruria Mignatta Hilpanice Sauguiflucla,Gal¬ 
lice Sangue, Germanice Agle, nomine forfan fado ab aculeo. 
Os cnira aculei inftar, & quidem trifulci infligit Sic & perca fiu- 
uiatilis Egle a pinnis dorfi aculeatis: Belgice Eegci, Laxe vel Lyc - 
Kelaxe Brabantis, Hollandis, vel laitem Delphenfibus eenijl: 
Anglicc BludfucKer, Hoilelechc, vel Horlelich, quod medeatur 
equorum cruiibus:namHorleeifdem equus eft : ahj LouuchLe- 
ache. Elrota AnglusfcribitHorfeleache, velBludlucKer:Poloui- ^ 
ce PyauuK^. Hirudinem prifei femper dyxerunt: Plautus, Hora¬ 
tius, Cicero :pofteriores Sanguifugam quoque: quod meminit 
Plinius« his verbis: Cruciatumin potu maximumfentiunt(ele- a/i.Se^i.i» 
phanti ) haufta Hirudine, quam Sanguifugam vulgo empiffe ap¬ 
pellari aduerto. Sunt qui Hirudinem fine afpiratione Icribant, 
quod non probarim Hirudo, inquitiouianus Poijtanus, fi dica¬ 
tur ex eo,quodha:rendofanguincmfugat,afpirationcmhabebit, 
fed non conuenit in quantitate Syllaba:. 
GENVS. DIFFERENTIAE, 
forma. 
C A 
P V T 
XI. 
DE H 1 R V D I N E. 
H irudinem cum fimpliciter nominant authores, eam intelli- 
mint,quxin aquis dulcibus repetituriqu^&Iniedorum ge¬ 
neris eft , & Vermis cjiiidam, quia tamen in aquis viuit, aquatili¬ 
um Infedorum hiftoria; accedit. 
STNONTMA. 
np’by, Aluxa, Dauid Kimhi ex magiftrorum fententiamultis 
verbis deferibit Hirudinem, vel Sanguifugam, quanquara R. Sa- 
adias priuationem intellexit cantum Prouerb. io- R.Leui Ben 
Gerfon & interpres Cabuenaxi Sanguifugam intelligunc: Septu¬ 
aginta interpretes Hieronymus Sanguifuga. Chalda:us 
vocem Hebr^am retinet. Quidam crocodilum etiam conuertunt 
ego Hirudinem potius dixerim: quoniam Arabica voces huiefi- 
nitimsfunt, quas apud Syluaticum legimus proSanguifuga,nc- 
pe Alexa, Alelixa, & Aletha, item Alag apud veterem glolTogra- 
phumAuiccuna-npJtf, Anaxaalij aliter interpretantur, eritium 
viuerram ('vel fibrum potius mygalem,(Hirudinem. Gra:ce 
/ 3 /t'»»fcribitur per alpl^, diiftione trochaica, vt & reliqua qua: A 
^ T T Irudo duorum eft generum, vna marina eft, &in ftagnis ma- 
X Arinis viuit, dequapoft agam feparatim : altera, mmiriim de Marinie,i: 
qua nunc eft fermo.in aquis dulcibus degit. Marina huic quidem aquatum 
limiliseft, fed grandior & duriore cute, quod incaufacft, cur dulciuHi 
non ita facile ficut altera in globum fe contrahat, nec ita fe colli- rudinis dn 
gat: Caudam enim tantum & caput retrahit. Hirudines vero a ferenda, 
quarum dulcium extenliVermem, feu muris caudam mirifice 
reprrefentantiperpetuocnimfefe contrahunt acauda caput ver- 
fus jfednon omnes funtfimiles. Quredam enim cefuicec 3 :tetis 
funt latiore, ruffeedeinde magis, & paruis maculis infignitanqu* 
cettelongepernitiofiorcsfunc (teftePlinio ) «ijs.qua: nigixtan- * * -r*- 
tum fune Singulx tamen corpus habent, quod velut e circulis eap.ip. 
ordine lUter fe colligatis conftat, quorum opera quandoque in 
globum contrahuntur. Inuenio & capite differre,elle enim vnum 
genus,magnum,colorisruffi varijsdiftintlumfilamecis,& quo¬ 
dammodo ianuginolum, cui multum virus inelle volunt, quod 
alicui affixum alicui parti inuehit:alterum tenuius,&a cauda mu- 
£) ris non multum diuerfum, cui quoque breueeapue eft, & venter 
rubet,atquein aquis purishabitac. Eft&; hoegenusvenenofum. 
Albertus Hirudines apud fuosnigros elle icriwt penitus, &pla- 
nasieffeque item qua.-virgulas rubeas in dotfo habeant, &aliqua- 
tulum rugatas, item quafdam inuifibiles, & filares, hoceft,vt • 
copijciotant* tenuitatis,ac exilitatis, vtvifumfugiant. Nigra: 
vehufca:apudHeluetiosminores lunt, &frequentiores, easdem 
ignauiorestalia-maiores,fubuiridesfex nigro ferejLincisfeuftri- 
is pei longitudinem rubflauis,aut iuffis,iii quibuspunifta aliquot 
nigricant, diftiiidceha: commoda:luntmedicis.Venetijs virides 
videre memini esu paruas Lacertas-, maculis hinc inde nigris. 
Germani maximas Hirudines ab equis denominant Roffaglen, 
quarum noucm aitint figentes equum occidere poffe. Sangui¬ 
nem illas aiunt quidam inter fugandum ftatirn ano reddere,&in- 
fatiabileshaucrc. Mihihocpiobabile iioneft. Inaquis ftagnan- 
tibus, & Paludibus, Hirudines, quales dixi, reperiuntur, nigrs 
fcilicet, fubuirides, varia: In purioribus, & fluentibus etiam al¬ 
bas perexiguse,quales velpilcibus nonnunquam adharentiore 
vtrirnquelatoiii circulum, fed altero duplo latiore.Iniecinoribiis 
E etiam boum, & ouium aliquando genus qhoddam Hirudinum 
adnatumrepetitur, putrefadlocorruptoque hoc vilcere. Vermes 
qmdafn funt albicantes, tertiam digiti partem longi, dimidium 
, digitum tranfuerlum lati,folliculis quibufdaminclufi,pertenues, 
nequein ventriculo illi, neque ali bi quam iniecinore inueniun- 
tur, viui quidem & mobiles: quod non vbique,non circa monta- , 
nas,&recentes aquas,fed putridas tantum contingitiSicaffe- 
dumiecurlaniiabijcere iubenttir. In Mauritania: quodam flu¬ 
mine aiunt referente Strabone Hirudines gigni feptenum cubi- 
torum,quxgulamperforatam habeant, per quam refpitcnt.San- 
guifig* offibus carent, & pedibus,& pinnis, vt author denatuta 
rerum &Albertusannotant,necvllum inembrumhabenc,fedto¬ 
to corpore fimiles funt, vt columna; Os habent inftar trianguli, 
quod ex inflitftoabeis vulnere apparet. Arnoldus de Villangua 
Sanguifuga: tribuitfiftulam in ore qua cutim terebret moreCu- 
licis:& Adagio'rum author linguam bifulcam, &: fiftulatam habe¬ 
re dicit, quam penitus infigat cuti. Obfeiuaui in genere maiore, 
quod aptius medicis eft, osnonitarotundum, vtin minoribus, 
ledacutius,quod facillime cutim penetrat,& per lintea etiam 
tenuiora 
Forma. 
