'■nuiuio.in, 
j’''«niaiiu.i, 
®'“Scl>olij|,j| 
‘ttieouiS^ 
WdtE,!*, 
i.Hcijii-, 
n.v;iraj;; 
.«t ksii,! 
■•^i-ua isjj, 
i 
JaDcjag.. ■ 
:,>dUix 
iraaiiFa; 
^ttjccjaa 
lijaiij» . 
iitiincics ' 
:JUi!cBS 
IS.ilprjw*'» ' 
SU£ 
rsaisjiai- 
aj:wr9i|i 
Liber Septirnus de Infe6tis. 
289 
I l5»S!' 
ii‘ 
.««I»*®'' 
:iu!““:‘ 
tenuiotieuadit. InB)ini!eosplamu»8:rotundius,iDftatSphina«is, gentei, 8cadlipasaquarumpro^llenteSi ejorclfraididlaminadcfa- 
aut rnuPcuIi rotundi.In omnibus foramen in medio exile cft:ab ore ad 
aluum Tnus continuus meatus. Corpus totum circulis quibafdam, vc 
in Lumbttcis , ambitur: quibus ezienlis coniradifve mouctur,& «Aa- 
ac-iiTa^, Lumbricorum indat. Ia moicuisplerirquc longitudo circiteC 
digni: Lineis & puadtis nigris notaaiur omnes, leliquo colote Yaiiant* 
vtdndumcd. 
l O C V s. 
H laudines pictunque ia aquis, ptittipue ccenofis & lutofis, 
gnis.yiuatijs&riuulisper locapaludofa fluentibusrepetiuntur, 
raro iniaxofis,atcno(is)8c claris fontibus,& fluuijs decurtent bus. Ta., 
lis enim cft carum n 3 tuta,yt potius aqua fubturbida, &ftjgnatcquam 
limp!da,& continue labente deUidentut: nam in illa mocu proprio pa¬ 
bulum quttitan:: in hac autem motu alieno violcntoqucmouentur: 
quare tatum ab.:ft,vt in ea nutriri poflint, quin potius impetu,Sccutfu 
f'intis,vcl fluuj agitata: nuilibi confiftam, 8c modo ad vnum,modo ad 
alium lapidem illilx moriuntur, nigra: nimituro: nam albzpatuae, Tt 
diximussctiam in rtuis & fluujs. 
NATFRA. MORES. VICTVS. 
T Epotem amant, nec prius in aqua comperiuntur, quam Sol tepe* 
fecerit: nam circa Calendas Maij, aut paulo ante apparere incipi* 
unt, & circa meridiem potiffimum, autumno rutfus conduntur,&la¬ 
tent. Perhyemem nunquam inucniti puto:aliquifcruanteasadvfunl 
in aquz pleno vafe A adtor de natura rerum fctibit homincs,& bcftias 
impediti ab Hirudinibus, vtianguinem eorum fugant, cuiuslatictate 
al/.;i.f. 34 . nimia mortem fibifzpeacceriant. aEquecft mira, inquit Plinius,«vt 
Ricini,fanguinis & Hirudinum gencti in paluftti aqua fitis:namquc& 
hztotocapitccondantut. Albettus afletit auiditate fugendi dulcem 
fanguinem homini.s, (uccam emittere, Sc alium continuerccentioretn 
fugctC' Cutn carni adhattefeum, quanto magis trahuntur,tanto for¬ 
tius infident, donec rumpantur, itaque inquit autSor de natura rerum, 
fanguinem putridum extcahunt,&altos fanando feiplbs occidunt.Su- 
g'ndo trifidum vulnulculum imprimunt, ita rt tadij ab Tno cctio terni 
ccque diftantes procedant. Lutum capitis boni odoris & (apotis eft, 
eris Scripturis colleffadit^ati fecit, & per cetta dictum intctflitia pu¬ 
blicati : itaque ad eifugandiimiSCtcpeillduni hiufmodi bcHiolai mul¬ 
tipliciter f tofecit. 
M O R A L i A, 
V Enetabilis a Beda in explicatione prouetbiotnm Salomonis ad »Lt. 
eavelbaiSanguifug* duxfuntfiliz,dicentes { Affer, affer; San- Diabolity- 
guifuga, inquit, eft diabolus,qui fitipir/ccandi,ac peccata fuadendi in- pus. 
ceffantci accenditut.HuicduZ funtfilia:,quiaduz fpecialitct humani 
genetis illecebt*: huncaatiqui hoftis imitantur ardorem, luxuria ri- 
dclicet & phylargyria. Nam & luxuriz,& quo libcrms ftzna laxantur, 
co noziusdelc£tacut:Etficutquidamaic[)oecatuni: 
Crefeit amor nummi quantum ipja fveunta erejeit. 
Sic ille. DiUcSccttc&ptzpotensD. Ambro(ioquoqucHitudo,qu* Diuesbitu- 
nunquam fanguine faiutatut.dumquevcnascundlasfudiucxangucs dmi cur fi, 
reddcreconattitjfufpenfa erepit atque diftumpitur: ita diues pauperis milis. 
b fubftanciarum, quz illi aitetius fanguinis iocofunt, nunquam fatur, 
dum nimis locuples & diues efficitur, vitz iuiu & delicijs mortem fibi 
airolctconfcifccte,infoclixqs anima ipfius ad gehennam a tartareis fu- 
rijs immaniter raptatur, vt idem D.Ambrofius ait. Ciudcliflimunifi- 
quidem hominem, & humani cruotisauidiffimumpcr eandem San- 
guifugamfignificati notius eft,quam adnotati oporteat. Lucult ntiffi- 
meveto Epidicus fetum apud Plautum cmundlutus fenem Petipha- 
nenl argento fe in Hirudinem conuerfurtim ait. 
Tacete, habete animum benum , liqutdc ix eo foras. 
AuJpicio,auifiniftra\acjttum cultrum habeo fenuqui exemterept 
Marfufium. Sed eccum iffum ante edes fujficor Afcecide 
§lualsis volo veteresduostiam ego meconuertam in Hirudinem 
.M^eerumexugebo fartgutnemt Senati qui columen cluent. 
VSVS IN MEDICINA. 
D icam primo quzdam ex Galeno, vel potius, vt Auguftinus Ga¬ 
ri . ' 
daldinus Mutinenfis iranftulit, ex feimonibus Antyili dc cua 
euantibusremedijs. 'Gadaldinus in fua translatione vtiliccx quadam 
-.. r iV ■ I j. . TJ JiC- _ adiecit, qua in Tulgatis Galeni codicibus GrZcisnonlcguntur.pcrfc- 
quod in regionibus ad Or entem feplaharij vulgo vendunt. Idedifo* Q aliquem codicem nadfus. Quidam capis Hirud.ncS 
kt,& a mulieribus pragnant,bus.& ahj s, quotum corruptus eft appe- includunt,eifque ad multa vtuntur.Ipfa enim fi mitefeut t ( 
titas, expetitur, mulieres maxime vtuntut co in balneis, illmenais ca¬ 
pillis (vndenomen ei acapiiefirftum) vt in longitudinem exetefeant. 
hliJyU.i. 
Dicunt etiam Arabes gtat ffimum idcllcSaguilugis:8i fi locus aliquis 
eo illinatur, Sanguifugasfpontc illi adhzlutas. Vocatur &aliJsnomi. 
nibusAtabice,luium Coraftenum,lutum almifaburi, 4c aromaticum, 
& alcubrugi & cyprium,& alnahagi. Sed Vt de fanguinis appetitu rut¬ 
ius quid dicamus,nemo nsfeit Hiiud nem,vbifcmclhaicrit corpori, 
nulla ratione pofle rcuelli > donec fuffu fanguinis expleta decidat. 
Quantopere vero fanguinem cxugat,'nnuit luculentetThcoctitus b a- 
moremaccufans, quod Hirudinis inftar fanguinem exugeret: canit 
autem; 
Ai cci 'ifos 71 fSfi om ajftec 
i.'fc^vSyds ^tfcrUns arrrer ortrroiKcu 
Heimhilrijiu amor quam mihi atrum e corpore fanguinem 
Veluti falujiris Hirudo mhereiis, omnem exux>Jli. 
GENERATIO. 
diu includunt,eifque ad mulca vtuntur.Ipfa enim fi mitefcurt (ixfca. 
SiMisoi. mtlimMftdtteootf, ideR, fafndicx) carnem facilcappre- 
hendunc: cum alia nonnunquam petegte fefe gerant. Oportet autem 
has quidem, cum primum eas'expciti luerimus, applicare; qua vero 
nuper capta funtjper dies (diem J feruare,cxiguumianguinisptonii* 
trimento inijcicntes. Ita enim earum virulenuattanfpi^abit 
v3-«'i7i7wf, quidam vertit, exprimetur. Gadaldinus Vidcturlegiflc 
■mdiir$-ioiTcts ') Sanecum eis vti volumus, locus cui Hirudines appli¬ 
canda funt, ('ts j nitro prius fricandus, ac fati* 
guincalicuiusanimalis,vel argilla humida inungendus.vel fuuendus, 
vcl vngu bus fcalpendus: ( pais cui applicafidzilmt, ni ro tricari de¬ 
bet.duiciffimaquc lauari aqua,dc.ndc languine illini, Actius.J Prom¬ 
ptius cjiim apprehendent. Opoiict autem ipfas in aquam tepidam, &£ 
putam, in valelato, magnoq Ueeontentam,in jcere,vt commota vi¬ 
rus abijciant : mox, vbi casfpongia comprehenderimus, ac mucorem 
Icntotcmquepurgaucrimus, manuadmouebimusiarquc vbiinhafe- 
rint, oleum tepidum particula, ne refngefcat, infundemus. At fi ma¬ 
nibus pcdibufve affigenda funt, pars ipfa in acuam , vbi Hirudines 
pars iplain aquam ; 
funt,immittcndacft. Quod fi autem eis,vbi repleta fuerint,vti opot- 
Enerenturne ex putredine tantum,an etiam ex oui$,nondum ob- Jj tucrit, vel quia pauca Hnudines prafto adfuerint, vel quia pauca ap- 
Vjferuaui. Ex purcdinc vero generati cetiiflimumcft. Pjiniusvetc 
pcdfincs. Limaces, Hirudines oriri ictibit, Sceodem etiam tempore 
cuanefeere. Scholiaftes Nicandr: Ocftrum , fiuc Afilum ex Hirudine 
procreari voluit, quod nubi vetifimdc non fit. 
MOTVS. INGRESSVS. 
Q V.«dam, inquit Ariftotcles, giadicndo volutationibus vtnntur, 
vt qua tetra inteftina vocan ur, & Hirudines. Siquidem hac 
ptzccdcme parte progrediuntur, Sc reliquum corporis ad eandem 
Ipfam conducunt,atqce ita certis adiundla Icdibus vagantur.Mouetur 
fane Hirudo extenfione, Sccontradlionc corporis fui ceuannulis con- 
ftituti,ficut Lumbrici:iion tamen cuiuis corporis parti,vc illi,innititur, 
led cauda tantum &ori: nam caudi innitens corpus reliquum quan¬ 
tum poicft, aut vult, extendi t, fiuc reda ante fc fiuc retro & reflexum: 
tum ore fixo caudam & reliquum corpus arcuatum attrahit, vcl ad 0 $ 
vfquccontigue, vel quoufq; libuerit os verfus,vt ad mcdmm fpacium, 
non tamen vitra 01 Poteft & retro moueri, quod Vidi cum vnam inclu- 
fiflem canna, rettorfum enim exibat. Eludatur corpore (uo etiam per 
prchcndeiint, catum caudas forcipe incidere oportet. Nam effluente 
fanguine ttahete nunquam definunt, quoufquc nosfalem,vel nitrum, 
vel cinetcm,earum ofciculis mfpergaraus.Vbi veto exciderint,filocus 
Cucurbitulam capere poteft , peteius appofitionem , virus extrahere 
debemus: valide nimirum ipfam apponentes, cclcritetqucaurllentcs. 
Si vero Cucurbitula capax non fuerit, fppngijs foucndus is cft. Cate- 
rum fi corpora vel ofcula rublachiyment, ftiannam vcl ruminum, vel 
farinam inipetgito,ac poftea Unam pauco madentem oleo conuolui- 
to: fin fanguis etiam inde erumpat, linteola. vel Aranearum telas ex a- 
cctoinijcuo, aut gallam vflam, aut Spongiam nouam pice liquida in- 
tilldam,autvftam imponito; deinde chartula aceto irrigata, imponc- 
daacilligandaeft. Hxcaucem in partibus, qua in mediO corpore ha¬ 
bentur,lunt peragenda. Nam in btachijs&, ruri bus, qua Gi ace vno 
nomine id eft, membra longa appellantur, folum cciam vincu¬ 
lum pro cohibendo [anguine fatis eft, quod pofterodiefblufdum cft. 
Siquefanguisconftitcrit,ab:jcicndum; fiveronon conftiteriteifdcm 
vtendum dft. Scire autem oportet Hirudines non ciprofundo fangui¬ 
nem ttahere,fcd cum qui carnibus adiacet,cxugetc. Bas autem in illis 
_____ ^ vfurpamus hominibus, qui fcatificationum incifioncs pertimefeunt.- 
anguftiffima loca,fi vas non obturatum optime fuent, vbi nemo puta- £ vel in illis partibus, in quibus Cucurbitula ob earum paruitatem, vel 
_ -J__ _ _ r __ _J f. t. -/T... >S I .-.a. 1 J rMf «■ t n/-S n nM i r 11x4 I niaC 9 1 1 1 m t1 C. 
ter. adeo enim in tenu tatcni fe extendere, & os acuere poteft, maior 
prafcitim, vt per linteum etiam ratius contextum euadac. 
VTEVGENTVR. 
Q ANguifuga, qua damna hominibus & beftijs inferant, infra dice- 
Omus. Quibus fi quis obuiam ire velit, cancri fluuiatiles aquis com¬ 
modi fuerint: nam&venasaperiuDt,& Sanguifugas tcfte Paxamo, 
perdunt. Saniftus GulielmusLaufanncnfis Epifeopus noftro tempore 
(inquit Felix Malleolus in craiftatu de Exorcifmis, qui vixit circa an¬ 
num Domini i 554 .)conua Sanguifugas diebus nofttispifces maiores, 
prafettiin faimones, mirabiliter inficientes, Iztbalitct quoque pun- 
gibbofitate,& inaqualitatem aptati non poteft. Hirudines auellimus, 
quadoeius(anguinis,qucm arbitramur,exhauriri oportere, dimidiam 
partem acttatftam fuifleconicccrimus. Ec poftea vfquc adeo effluere 
permittimus,quoad qui fatis fit, excretus fuetit. Quoniam veto parti¬ 
cula tum ab Hirudinibus, qua natura frigidafuntjtum abacte tefti- 
geratHt.foucndaipfa eft,actccalfacicnda:fanguinifqueflBXUS non pet 
refrigerantia, fcd per aftringcntia & cmplaftica, vt diximus, cft cohi¬ 
bendus. Hucufq; GalcnusGadaldino vettenteiaddamusmodoobiter 
quadam cxMcncmacho, eodem interprete, qua in multis codicibus 
Gtacisj, impreffis non leguntur. Hirudines locis affetftis applicantur, 
vel eis, qui proximi non pinguibus funt. Nam oleum catum appeten¬ 
tiam fubiicttic. Potro in angHffiara fttifti calami ab rttaq; parte haud 
Mm. (negatio 
1 
