De Mollibus Lib. I. 
3 
COITVS. FARTVS, GEiJERATid, 
qucndam humorem i cpicm atramentum nominant, -rbS-oXlif, alij vt ^ 
Athen*us&DiofcoridesT»,«£Ajw.Hocfcribit(iPlinius profanguine ' . ■ • j r » 
z 9. ijs incile,dc Sepia mare ac fccminaiicloqiicns: Ambo amem vbi Icn- T) Artus quoque eorum fimilis Cartilagineorum partui ,tcfte/i Ati- 
iere fc apprehendi , ciFufo atramento, quod pro fanguine his eft.infu- X ftotelc, qui ea coite diuque in veocte motari nis verbis teftatur. V.8. 
fcat3i'quiabrconduiKut. Rondelctius bili potius refpondercpmat. . ,r 
Naiura enim,inqaic.vcl quod pro fanguineeft nutrimenti eaufa.velu- 
li thePaurum diligenter fcruat,mininieautcm in quolibet metu effun¬ 
dit. Prxterca meatus nullus cft venat piopoitionc terpodens, quo alen¬ 
di corporis caufa in vniucrfum corpus difttibuatur. Quate fatiuselTe 
duxerim exci ementum appellare, quodab alimento fecretum in vefi- 
ca reponitur, quoque natura imminente periculo, tuendi huiufmodi 
pifcium (renetis cauia abutitur. Nam quoties tnciu perterrentur, hoc 
atro humore aquam in^^urcant, fibique nigrorem feptum proponunt & 
turbulentiam quali,quo fcabfcondant. Quocirca excrementum cfle 
p Depar. 4. cenfet quoque ante Rondclctium p Atiftotcles, & non aliter, quam in 
< 5 - auibus fcdimentum album in teneo catum excremento innafei. Non 
enim fecus quiin aues vcfica cateni hxc Mollia,quantumq; terrenum 
maxime fit, inatramentum fecermtur. Tunica autem id continetur 
membranea (quam app’cllauit Ariftbtclcs, Gaza papaucr ver¬ 
tit) exitum,finemque habcns,qHa aluiexcicmcta emittunt,parte quas 
filf ula vocatur, qux in fupinis pofita eft. Sed & aliarum partium inte- 2 
tiotum meminit Philolbphus, dc quibus fieferiptum reliquit: 0?au- 
„ tem,inquit,gula eorum excipitangufta,quam Icquitur guttur ( 
,. >i«^©-,ingluuicsjampliurculum neque (nonj abfimilc auibus: cui 
iungitur venter tanquam omafum ( abomafum ottonUs ) 
facie claaiculx buccinotum. Inscftinumab eo tenue, partem repens 
fupetioremados fei tur,quod laxius ) qua gula cft. 8 c pau¬ 
lopoft dat rationem,cuthafcepartes habeant, nirairuiil mgluuicar & 
„ abomafum. Habent, inquit, h*c ( Mollia) ita eas pattes eadem d^e 
Partes du- „ caufa,qua aues. Neque enim eertum vllum poteft commolere cibil: 
ras.aefoli- „ itaqueingluuies ventri prxiacet. ScpixqUoq; Loligmiquetum ma- 
das* intus rori,tummmolipattes durxacfolidxintuspctcorporis pronaconif- 
eontineri. ncntut,qursnon eodem appellam nomine; Sed quod infertum Scpijs 
cft,fcpium vocant, quod loligin.bus |i$®-iid cftjgiadiolum,vti polt- 
ea plaaiBS explicabitur. 
S B N S V S. 
Somnus. ^Omniate quoque omncshofcc Molles pilees fttibit «Atiftotcles, 
aHiJl./z.ca. i^vtcXtcraaquatiliSjdormirequcvt pilees proprie didtos. Vnde veri- 
14 , fimileeft.fcnfib. externis,vt vifu,Olfatiu,acguftu valere.Vifum quoq; Q 
eis ineffe manifeftum faciunt oculi, quos magnos efle fupra ex Philo- 
fbpho dixi.quamuis nura acute ccrtianti nullibi Icripfeiit. Olfaiftu ad- 
hmil 4 e 8 modum ac guftu valete ex his i cius verbis colligimus; Nara & Sepi*. 
' inquit,S£'Polypiodorecfcarumalliciuhtur;&Po]ypiitaadhziefcunt, 
vt aUelli inde nort poflint.fcd truncari potius patiantur At Veio pulica¬ 
ria hciba ( ) admota protinus ab odore eius refilire dicuntur. 
Guftus etiam fimilis eft ratio: interdum enim cibum pcrlcqiluntur di- 
uetfura,ncccifdcm faporibus omnia dcledantuts&c. Tadtu vciofcn- 
tite omnibus datum cft aniihantibus. Dc aiiditu nihil certi manifcftiqi 
habetur. 
S M X V S. 
»t. dtgen. K Riftotelcs a ages de animalium exanguium fciH,MoIlibus qao- 
cap.z. /\ qne vtrumque inefletradit: b Alibiquevuluas bifidas,actcftcs 
b I. de gsn, gcnrinosiuitagcnitalc in cundlis repetiti ait. Differunt autem foemi- 
‘■3- ■ nx a maribus c eodem teftc, quod mas prona fui corporis nigriora fu- 
cHifi.4.c.i pinis potius, pattcfquc omnes afpctiorcs habeat, quam temina, &I1- 
Lis interucnientibus vatiastcaudam etiam aeutiotem. In mare quoq 
_ _: j-.-, c.u d rprrhrn in imi aluci DCttcndit.idoue 
patiunt enim, ea (Mollia)quoque pcr coitu: & quidem'ixpe mas con- 
iundlus cum fcemina vifus eft. C^amobrem hihe etiam hiftotici nei 
„ quaquam illi dieerevidemur, qui pifceiomnesfoeminas clfe autu- 
,, mant, nec per coitum patere. Hxcenim otiti per coitum atbitrati, 
„ illa vero hon,mirBm eft. Autfihxc ita patere illos latuit,indicium 
imperitix cft. Diutius hxequam extera'coeunt, more infcdo'rum,ta- ^ 
tionc. Sunt enim exanguia,& ob eam rem frigida natura. At quomo- 
do coeam, b alibi fic fetibit: Mollia ore coeunt, renixu complexuque coeanr. 
,, mutuo brachiorum, ficenimeoniungi Decclfe eft: quoniam natura hi.dejgdi!, 
a, exitum excrementi in os inflraendo adduxerit, vt antea diftum eft, c.ij. 
„ cum de pattibusagetemus. Habere fceminai ‘omnes in hoc genere 
,, membrum vuluaic,apertum eft- Continet enim primo ouum indif- 
„ cretum,mox difctetum in plura, & patiunt omnia impeifeda, mo- 
„do ouipatorum pifcium. Meatus ille interior exetememi Scvula* 
„ cft,tum in ijs, tum etiam in Ctuftatis. Eft enim'qua femen genitale 
i, per meatum emittam, idque parte corporis fupina, qua putamen di- 
i.ftat,&mate Hiabitur,faciunt. Quamobtem eapartemascumfoe- 
„raina copulatur Nam fi mas fiue fcinen,fiue membtum,aut aliquafn 
,, virtutem, fiue vim aliam mittat , admoueri ad meatum vulualerh , 
«necclTceft. Etpaulopoft: Interdum, inquit, tergis quoque Mollia 
',,copalantur.Scdgenetationifhcgratia,an aliacaufa,n9 ndumexplo-, 
ratum. Oua autem eorum cum impetfcdfafint foras exclufa, augemur Ou* au- 
more Vermium ,vt idem caufior tradit: Sed vim vitalem i maris a- 'geantut. ^ 
fpctfofemine habere cft necclfcmorepifcium,;/eodem fefte.Fceminis c HtJior.p.ffi , 
„inquit,huiusgencris;matesafpefguht,quomodoouismares‘gcncre *?• , ^ 
„ pifcium: teddunturque oua eorum glutino cohxtehtia,ad rpeciem “ J- de gea. 
vUX.Cxterum quod dicatbua,eum eduntur, glutino clfe coniundfa & 
oblita,idadeoramtutelamanaturafa(ftum. Scdalibi clariiisnonhifi -a, 
ih Sepij s vifura elfe fcribi t,e quod mas oua, qux foemiha ediderit,per. e Htft. 6,^ 
fequatur. Sed tamen in reliquis eiufdcm generis (imelligitautcmieli- 
quaMpllia) fieri, rationem eife. Quxeunque autem oua vitale virus 
attigerunt, cxijsanimaiculanafcuntut.vtinPifciumhiftoriaclarius 
ciplicabiiur.Patiunt verno tem pote,&Sepia in primis:ouaque habent 
candida,qux tempore arenida () suadum, vcluti&illaiqu* 
iCruftaia edunt. 
,\ 
V S V S IN CIBIS'. 
M ollia cfui fuere omnia olim,& nunc etiam in culinam recepta 
(unt, exceptis paucis Polyporum generibus. Qux autem cibis . ■ , ,, 
idonea funt.prxftant cum fumgrauida, vt prodit Atbenxus. Et« Ati- * * • degem 
ftotcles difputansprobanfqucfcmennoncflcinmulietciqBodhabe- ‘• 39 - 
antracnftiua,fubiungit; Generis etiam exanguis Mollia &cfuftata 
i, optima fum , cum vterogetunt. Qupd enim fanguine carent ,ncc 
i,pingucdoinijsconfiftitihinc prbpottionalcpinguedinis fecetnitur , ^ 
ili feminale excrementum. Et itetura ^alibi: Mollia etiam ptxftant, b TJifl. 8 .^ 
fciifflgrauidafuht.vt Loligines,Sepix,Polypi. Durxfuntcatnis, vt , 
feribunt iEgineta, Galenus, Athenxus, cuius rei rationem hisveibisc c InAphorz 
„ Gaidanusreddcieconatur. Qux igitur, inquit, Molliafuht, quo- Hipp.lib. ii 
„ n:am cute fola tegnntur,idcb dunflimam carnem lbrtitafunt:fludli- rS. 
3, bus enim aliter obtundeientur.&cuiufcunquc minimi pifeisiniuri? 
„ erpofiti eifent, ob id durifllm a fiint carne 8 c diffifciilimx cohcodlio- 
i, nis. Et poft. Ergo,inquit,qux Mollia funt,adcbc 6 ncoi 3 :u difficilia , . 
„funt,vtoculosgtaueni,inquitHippocrates. Vttcftatur rf Galcnusj iLih.debk 
craflb glutinofoque fucco conflant,ficuii cetacci pifces. c Alibi exiguu 'vti.fuci 
etiam in fe luccum falfum continere feribit, crudumque fuccumcb- c}.de/ilim 
neisinterUcnientibus vatias:ca«uauiciiaidaiiuiiu..-..,. etiam inieiuccuui laiium 
meatus quidam fubditus gulx a cerebro in ima aluci pertendit,idque £) pj^fg fuppeditare, fi tamen coquantur plmimum corpori alimenrara/«f 
_ j _ j fr,-nVm mamfaiximitatur; infoemina duplex ninhilusaniid Athchxumflatus infuneradditbarcre,quo- 
lliCdiU» AJUIU«**i g)-- . J 1 
• ipfum ad quod fertut, fpecfem mammx imi tatur; m foemina duplex 
iliudidem fuptaque poGtum habetur; Vtroquetamen infexuebrpu- 
fcula quxdam fubrubra parti eiufinodi fubiundla fpeitamur. 
L O C F S; V 1 Ct V S. 
C Vm fangilinC carentia natura fint frigida, in lacu aut dulcibus a- 
quisnafci nonpo(runt,vnde&Mollia infalfis aquis gignuntur: 
non tamen omnia eodem in loco, etenim quxdam in alto mari, qux- 
Cut no fint dam prope littus dcgunt.Omnia autem rcfpuunt aquarti falfam poiu- 
in Pomo, lentiorem. Quo cjrca in Ponto Mollia non lunti vti ptodidit« Anfto- 
a Lib. 9. Hi- tcles.Idemomnia carniuora effe fcripfit,folaquc carne vclci. Imligincs 
ftor.c.zS. namque^^ Sepias pifces maiores cuincerc , Conchulis dclcCtan 1 o- 
lypos. 
natvra. mores, 
3§^d/l.»a- TL yfOllium omne genus auiStore «Plutarchoj frigus difficulter fert 
tur. JVlobcarnisnuditateitt&tenuitatem.Nullacnim cute aut fquatna £, 
Fauidjl effe. intcgunfiirjintufque dutas habent olfeafq; partes; Paiiida autem funtj 
ob fanguinis inopiam & naturam frigidam,vnde etiam patum viuam: 
biennium enim non fupetant,-aUt raro.vt docet Atiftotcles. Qji<^ au- 
Atramenti tem mctjeulofa admodum fint Mollia ,• declarat atramenti cffufio,' 
iffufio ob quemadmodum placuit b Philofophohisvctbis: Sed cilm exanguia ; 
nauorem. funt ( Mollia) ob eam rem refrigerata & pauida; hinc vc hominUiri 
b4..depar. „ nonnullis per memm funditur alutis, aUt excrementum velicx pro- 
f, J. fluit, fic ijs accidit neccffario,vt metu perculfa effundantur: fcd 
,, natura hoc excremento ad prxfidium 8c tutelami 
eorum abutitur. Nullam ijs cflevocemaiut 
fonura, idem audior eft. 
exhibere. Diphilus apud Athchxum flatus infupet addit jiarcte, quo¬ 
circa Venerem proritare . elixataque probiora effici & vtiliora, quo¬ 
niam humores, quos iniquioics obtinent ,elUantut; Vnde caro ipfo- 
tum durior effi iiur. Oua quoque Mollium in cibhm olim videntifr Oua huiii 
recepta , cum dicat Ar ftoteles partem, quahdam in ijs nullius clfe la edantur. 
pons,ac fi reliqua ouotum cfui effent ac guftui giata. Nam ait.In mol- 
i, liuro gcricte oua quiddam habere proportione tcrpdndcns ei i quod 
,i nigricat in ouis Echinorum ,& parti ctcdiium eft fuperiofii ei otigi- 
ii nc^pendens,amatum net efciilentiim: ScquanqUami inq«it,ihhisid 
,3 colote differat,inguftabile tamen & cfut ineptum cft. 
DE 
(j A p V T II. 
POirPO. ORDINIS 
Ratio ; 
E Xrecenfioribus.quideMalachijs fiue Mollibus vbcatisanimali- 
busfcripferunt.aiij a Sepia, alij aPolypoexordmmfumpfcre. Sed 
qui a Polypo incfcperunt,ij meo iudicio redlius fecere, ob prxftahtiani 
■& dignitatem,qua longe hic exteris Mollibus prxccllit. Tanto in pti- 
mis corporis robore valet, vt ne fortiffimo quadrupedum leoni ( fi da¬ 
tetur dccafio) cedcrct.Homincm fanc vehcinenti brachiorum ainplc- 
xii e naiiis medio in altum mare detrahere, quin conficere cernitur, & 
quod arapliuseft, ingentem hominum multitudinem folusfuftincre, 
adeo vtxgtc confici poffit. ^Qgodfi Leoni facicnduin foret, nilqaid- 
quaiii fortius prxftarc poliet. ,Vt iairi aquilam omnium reginam & 
fortiftimam quis non miretur amplius ab eo pertinacibus circumple¬ 
xam cirris in altum protradlam pelagus, & minimo negotio incerfe- 
aairi. Cxtetum longe in eo admirabilior erit i tigetiij callidius, quanf 
robur illud quod prxdicailiraus i fi quanta vetfutia viiftum Cbivene- 
' i . tiir. 
Polypi for¬ 
titudo. 
Homineni 
interficit. 
Aquilam 
Ingenium 
vafrum. 
