Vj^fsis Aldrouandi 
62 
pretii yenduht. Quiialndiamnauisarunt.aiutStiu Orientalibus ^ greflu in terrafcgttes, in aquis autem velociffims, Veneti Graa^ 
^ _1._rnicrere reolas vocant : Quatum rotundionbus telbsIpccula includeread 
ietrionibus Cancros mannos plenos efle, fuccoque dulci turgere 
cum Luna parturitjcotra vacuos cum eft plena: fecus quam in no 
‘ftris Europsis locis,vbi in plenilunio meliores exiitunc. 
Ad phthifi- 
cos. 
VSVS IN MEDICINA. 
Ondeletiusdefuo Cancroftagni marini h«c fcribit 
Hac 
B 
„l\.Cancroruingenus inter mannum, & fluuiatilem tnedmm 
,, eflecomperiojVtin marini & in fluuiatilis vicem vlutpare pofli- 
„ mus:Stagnorum enim aqua partim manna, partim duici coftat. 
Qjiando igiturfluuiatiles dcfunt,llagniCancros aqua hordei 
',, abluendos cenleo, vt in ea fiquidEt falluginis > deponant, qui- 
,, bus tamleliciterytemutin his afFedlibus,quibus fluuiatiles val- 
‘ „deprodefl'epr;edicantur. Atquehoc eipertus profiteor phthificis 
,, multum auxiliari .Illis enim ita,vt diximus lotis, & in iure capi, 
,, vel cumcremorc ptrllan^ codttsphthificos dmfummo valetudi- 
j, nis eorum commodo alui. Ex eifdcm cinis pulmones exulcera^ 
tos mire reficit & recreat, fi in aqua adian thi, velplantaginislo- 
tus cum ladteafinat, vel cumcremorc ptillana; hauriatur. Ex ea- 
,, dem cinere medicamentum fit, quod a cane demoifis maxime 
„ fuccurrit. Quare minus rcftefacium medici quidam.qui fluuia- 
„ tilibas,vel Itagni marini Cancris fluuiatilesAftacos iublfituuntt 
„ omnibus dotibus Cancris, de quibus loquimur , inferiores : iili 
„ enim molli praihumidaque fublldtia conllant, & qua; facile dif- 
„ fluatac diffipetur, neque corpus fatis nutriat, neque peculiarem 
,, vim,ad pulmonesiuuaudos infitam,habeac. Cancri verofluuia 
„ tiles dulci funtfucco,temperatam fubftantiam indicante, qu^m 
«, perlibenter amplexatur natura, quo reficitur & fouetur, qui ha> 
>, let, dilTipatuque facilis non eft ,& natura fua pulmonum m.:lis 
„fuccurrit.Haapnus ille.Cacro marino &fliiuiacili remedia mul- 
„ ta communia dicentur, vbi defluuiatih fiet fetmo. Nam Diofc, 
„ fcribit marinos eadem proflare qux fluuiatiles, verum iguauius. 
M Et 8 .M. 7 . »<»PbAiushedeta,inquit,apriinmorbisfibimedc‘tur,& Cancros 
Aptotum >> vefcendo,maximecmarieueiI:os.Scd aEliaaus tradit apros Ca- 
mediemz. >> cris fimpliciterfibimederi conrrahyofc.yamum.Uecodtum Gi- 
bLi. 11 e.i tn manni apud i Plinium efficax habetur contia doi.ycniuin Ma¬ 
rini nqn fluuiatiles affiimuntur in Theriacam Cl.Apollonij adra- 
eli x.deAn biofoium canum morfus apud cGaleuum, Si equus cum tCEivoj 
tid c 7 J pabulo brafficam lylucftrem fortedeuorarit, prodelt mannos ^ 
Cbtrabraf Cancros tritos cum fucco braffic* (farina;) milcete & apprxdieufa 
fiesm fyl- lingua per os infundere bis die, idqueper triduum , donec malum 
egeratur aluojcx Abfyrto. Cancros mannos impaii nuine' o rxu- 
ftos vei aridos tritos, & baccas laureas impari numero tutas,adie- 
ito melleatque adipe anfeiina remifla,*quis ponderibus vniucifa 
permirta vuum corpus facias, atque «qualiter in duodecim paites 
diuida 5 ,& in cibo, aut in potioneiaborann phthilico dederis,mite 
profuturum pollicetur Marcellus. AudorcftAlcxandcrBenedi- 
dlus Cancros marinos, pondere drachmarum duarum, fi bibantur 
ex ladte materno, vel nutricis, infantibus & pueris faisarc ftrangu- 
riam.Cancrorumfltiuiatihum cinis ex oleo & cera(inquit Plinius) 
rimas in fede emendat, iterfl & maryii Cancri polline ( fcilicet fuo 
emendant, j TefteMarcello ex oleoimpofiti pernionibus, vtiliter 
profunr.ita vtfoueahtur aqua, in qua eruum deoodfumeft. Cele¬ 
brat rfAuiceana,Cancrum marinum aduftum ad quartanam, fca- 
biem, lachrymas oculorum & alia, fed Cancrum marinum expo¬ 
nit fe eum ibi intelligere,qui in lapidem.induruit. A e Plinio lauda¬ 
tur Cancri marini cinis vftus cum plumbo, ad carcinomata tom- 
pefccnda. Adhocfufficere.cummellelineaquelanugine Aliqui 
maluut alumen meIque mifcere cineri. Apud eundem tam manui, 
quam fluuiatiles pilos e mamma tollunt.hoc eft,morbum pilarem 
lanac.Prbpfilothro/idem fu;nit Cancri marini cinerem, & fcolo- 
pendra:marin«. Cancelli (Cancri) marini, aut fluuiatiles inaqua 
dccodi caro coda &tuufa cum farina hordeacea mixta, imppfita 
caiidxftomochi vomica;, tribus diebus maturat efficaciffime, & 
plufquamfit verifimile.expeitum a fe Alexander Benedidusatte- 
Ifatur. 
ceolas vocant : quarum rotundioribus teftis fpccula includeread 
elecrantiam folent.Et Maflarius ait. Qu« Mse« vocantur,c genere 
■Cancrario maxim?funtrquibus cauda deelt,& corpus rotunduitt 
efi,dorfo fpinolo, cruribus oblongis: quas vulgus Cancreolas co¬ 
gnominat. Quorum omnium audorumfenteotianoftrz opinio¬ 
ni fubfcribit. InLulitaniadiciturCangteia , vel Gangreiola, vel 
Centola ZoographusGermanice dici pofle aiteinOT^cetfplU»; VC 
< 5 allosimitentur,& AlbertusCancrum mannum rotundum fine 
cauda,fcribit Germanice Araneam maris appellari. Sg(i| 0p5f3<f» 
tta66/cum Genuenfibus.velcnm Maffilknfibus,{m 
nominari poterit,vt idem ait Zoographus. 
€ £ N F S. DIFFERENTIA. 
■Befcn^tig. 
uefttcm. 
AdftragU- 
riam. 
dJi.t.traS. 
i.c./yo. 
e Itb.ji.t.xo 
C A ^ V T X V I I L 
DE CANCRO M/EA DlCTO> 
SrNONTMA^ 
r-i /'^Mtiium Cancrorum maximus Maias appellatur, tefte«Ari- 
* y ^ •■X' V^fl;ot:ele.Cancri^5'af,inquitP,.ondeletius, dicuntur ab Ar.fto- 
Etymum fortafle a magnitudine: nam f^Txyqnx amitam 
' ' figQificat,& nutricemialiquando etiam pro grandiore natu fume 
batur: Cstetum vt hoc bene, ita contra quem Maiam efle putat, £ 
Paguruseft,&que PagurumsMaia Hic.inquitinProuinciaSqui- 
nadoyocatur,abalijsGritta,Squaranchon,Gtarapclla, abHilpa- . 
nisChabro. HascTynonyrtia conueniunteumijs, qu« Bellonius' 
Cancro Maia; adfcnpfit,ait enim :Maiam ob fimilitudiaem, quam 
cum araneo habet,vulgus Gallicum Iraigne de merquafiatadeum 
tnarinumdicat,nominat. Maffilienfesao aculeisinfinius,quibus 
in tergore more Locuft* horret > & villis, quibus vndique eft cIt- 
cumfeptus, VneSquinaude (ad pedinem, ad quem linum atte- 
nuatut,alliidentes) vocant. Veneti ac Qcnucnfes a lpeculis,in Ma- 
iatiim corticibus eleganter inelufis,!)pecchio hoc eft Ipeculum di¬ 
cunt. AlijGranceolas.&Ctanceolas: Romanum vulgusGranci- 
tellas. M** funt/ inquitIpuius,grandiores rotundiore ventre. 
■'Aia,vt fcribit BelloniuSjin eo a Paguro differt, quod hic paL- 
a. V .-tc anteriore laiQs <u,Maia vero pofteiiorc parteinlatitudinc quid dilfo> 
l'e diffu udat,anteriore coaiCletur, & angu-ftior fiat magis : eft prae- tliMxa, 
cerea magis orbiculata quam PagUrus. Cruia quaternis articulis 
ioterceptagerit,a!ta & exilia forcipibus imbccilhsdentata ,quib* 
pra;damonapplicat. Corpus ilii cftcamgraue, vtadinceifumin- 
epuffima elle videatur , quamobrem in rena fegniffima, in aquis 
veiociffin\a eft. Pedes quoque non habet forcipatos f.-d vnguibuS 
bene munitos, vtroque latere quaternos, quinis articuli s interce¬ 
ptos Coda eodem modo,qubreliqumn cruftaceumgenus ruben 
fed vina aut liuet.autvirefcit,aut rubore pliQCuiceoaf,.erfaeft:qu» 
fifupinam contempleris . tria parce anteriore breuia fpecula ab 
ipfius cruft« tegmine continuata cernes,inter qu* pr«rctur« du* 
dehtelcunf, 1 ibiasuonhabetlxues vtPagurus,rcdmaltafcabii-. _ 
tieexafpe.atas Maiafa;minaoperculumiaciufculumhabet,fub , 
quo dao foramina membrana occlufa in ipfis pofteriorum tibiatu dclctlpno. 
radicibus collocata apparenr. Quatuor pi-«teica vtrinque femicir- 
cuhsvtituc innatando, a quorum radicibus odoni prodeunt pin- ^ 
nati ramuli, quibushztenrouain fmcis. interanea cum Paguro, Inteiatiea. 
aut Heracleotico Cancro conuemuat:qu?quicunqUe diligentius 
(peculari cupiet,necefle eft eum viuentis Mai* teftam faperiotem 
detegere. Comperietautem in capite, atque adeo ore ipfos dentes 
extimlecus duos offiosnnpalato autem carunculam qualingus 
vice fungitur {prxtcrea ante dentes bina denticulata officula, atqi 
inemsoiccauicatemftatimantegulam,inquaquodrubrumcon- 
tiaecur,habet multiplices flexus: eius Vuluam elle puto. Ex hac n. Vulu*.’ 
ouaprodice compertum eft.Subfequiturcauitas fatis capax,vacua 
quidem ea,dumiemnus eft pifcis.vt vel os alterum, vel eius veh- • 
tiiculum elle dicas: cui etiam dentes adfunt (quemadmodum in Dentefo 
Locufta)numeroquaterni,inciforij & vnus molaris,4quibusgula 
incipit,in cuius fummocpigloctidem manifefte videas: ea autem 
ad apophy fes meatibus com mittitur adeo exilibus, vt vix appare* 
ant: & quemadmodum vulua adimplebatmaiorem partem recef- 
I fuum.ficapophyfes vbiquepercauitates immittdntur , tenUibu* 
tamen lio^amentisadrtrid*,&; maxime riiufculis. Nec eft aliud in- 
teftinum^^manifeftum , quam illud in quodefinuntapOphyfes.eX- 
'crementifcilicetreceptacuiuffi.Eftautemidtetesic*:enspaitibus 
incumbens, ad caudam vfqueprotenfum. Sed& veficam vttinque Vefin; 
vnam in ipfa aluo robuftam, magnam & iiiembranofam cernas: 
cuius exitus eft per ea duo foramina, qu« fnb operimento latent. 
Branchias habet vtrinqucfub teftam lateribus numero fenasiqu* 
certa membrana ab iplb tegumento diftinguuntur ; aquam euim 
in oteacceptamp meatus,qui ad radices crurum funt,egerit. Hatc ^ 
n omnia fete Rondeletius Pagufo fuo adfcnpfit his verbis: Pagurus Pagwi RS*] 
poftCancium M*ammaiimuseft,parteanteriote,8cmlatenbus deleijde. 
lenis aculeis longis & validis riget, c fronte protenduntur appen- fctipio. 
dices du® rotundatjSc acut«, firm® admodum,fub quibus cornua Coiiiua. 
duo mmora, articulata Exlatetibus valde prominent oculi magis QcuL 
ad Iatera,quam adanteriora ffie(ftates,magno interuallo difiunOti, 
qua nota a Cancris M®is differunt: Telia tota minime leuis eft, 
led afpsra,vtpote qu® tuberculis & aculeis tota confpetfa fit. In ea 
maxirnein fuperiore eius parte pidores noftii fpecula includunt, 
nec id fine gratia ob aculeos & teft* colorem. Pedes oiftohabeti Pedjt 
longos,cralibsifex articulis intetccptos,chelas duas magnas, acu- 
leishorrentes.Caudam exmulcis tabellisconcextam.in cuius par- Cauli, 
te interna oua a:ftaris tempore appendicibus racematim hStent Qua, 
rubra. In lateribus branehias,& partes eafdcm internas, quas Lq. 
cufta. ParetitaqueRondeletiumnonrncminifle verborum«Ari- 
ftocelis, vbi M®am,non Pagurum facit A«,hoc eft,longis ,.). 
ac tenuibus cruribus,&inertem ad motum taidumq; adinceden- 
dum, vt Cancrum Heracleoticum. Nec eft quod Rondeletius ne¬ 
get M®am noftramlongierurem & horridam, nodeilc veram, ac 
genuinam Ariftotelis (quihanc maximum omniumCanctotum 
ftatuit) proptereaquodinProuincianonfitmaxima,&quem pr6 
Paguro oftendit,multo maioribidem exiftat,maiimum enim alit 
Oceanus St mareTyr}ienum, ac Adriaticum. E tjLigurti i maiis 
incola hic eft,quem primum depinximus,& obinliguem eiusma 
gnirpdinem Hippocarcinum appcllauimus, a D.Bcinardo Caftel- 
ktco,qui profingularifuahuraanirate muha txotiCa.ac peregrina cmi delctl- 
raraque mihi mifit, Genua miffus. Longus eft dodrantem St pal 
mum, J-odrantem vero latus, altus palmum cUm dimidio, fupra Oculi, 
oculos eius^miffirib* c tubulis quibulda ad lacera protenfos fron¬ 
te media, duo vJut cornicula acuta exeat, quemadmodum etiarh 
medio oculorum iiAetftitio, quod nafi in nobis L cum occupat, 
vnic»m,Sub hoc du* appeuaices dnobusawiculis diftindl* adla- 
